Lubelscy okuliści współtworzą nowy standard leczenia po operacjach zaćmy zapobiegając antybiotykooporności. Jest to jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny, także w okulistyce. Antybiotyki przez dziesięciolecia stanowiły fundament profilaktyki zakażeń po zabiegach chirurgicznych. Dziś coraz wyraźniej widać jednak, iż ich nadmierne i długotrwałe stosowanie prowadzi do efektu odwrotnego od zamierzonego.
– Antybiotykooporność drobnoustrojów sprawia, iż kolejne grupy leków tracą skuteczność, a pole manewru terapeutycznego lekarzy systematycznie się zawęża, zaznacza prof. Robert Rejdak, kierownik Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie oraz prezes Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich (SCOP). – Problem ten coraz częściej dotyczy również okulistyki, w tym leczenia pacjentów po operacjach zaćmy – jednego z najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych na świecie.
Właśnie temu zagadnieniu poświęcone jest międzynarodowe opracowanie Country-Specific Approaches to Preventing Infections in Cataract Surgery, opublikowane w grudniu 2025 roku w renomowanym czasopiśmie Antibiotics. Publikacja powstała we współpracy ekspertów z dziesięciu państw Europy i pokazuje wyraźny zwrot w myśleniu o profilaktyce pooperacyjnej: mniej antybiotyków, ale stosowanych w sposób precyzyjny, krótki i oparty na dowodach naukowych. Wśród jej autorów z polski jest prof. Robert Rejdak i prof. Izabela Korona-Głowniak.
Doświadczenia z pandemii i polskie rekomendacje
Geneza tego podejścia sięga w Polsce kilku lat wstecz i jest ściśle związana z działalnością Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich (SCOP). To właśnie w ramach SCOP, jeszcze przed pandemią COVID-19, opracowano pierwsze rekomendacje dotyczące racjonalnej antybiotykoterapii po zabiegach okulistycznych.
– Był to moment przełomowy. Dzięki tym rekomendacjom, tworzonym wspólnie przez środowisko, przy istotnym udziale prof. Marka Rękasa, krajowego konsultanta ds. okulistyki, w czasie pandemii udało się bardzo gwałtownie i bezpiecznie wrócić do planowego leczenia pacjentów – podkreśla prof. Robert Rejdak.
.Współpraca prof. Rękasa i prof. Rejdaka w ramach SCOP miała najważniejsze znaczenie dla ujednolicenia praktyki klinicznej w Polsce i zwrócenia uwagi środowiska na narastający problem antybiotykooporności.
Intensywnie, ale krótko
Jednym z filarów nowego podejścia jest schemat leczenia, który od kilku lat konsekwentnie stosowany jest w Lublinie i promowany w rekomendacjach SCOP.
– Przeciwdziałamy antybiotykooporności poprzez leczenie intensywne, ale krótkie. Intensywne, czyli cztery razy dziennie i trwające siedem dni. Podstawowym błędem dawnych szkół było stopniowe odstawianie antybiotyków przez kilka tygodni. To właśnie takie postępowanie sprzyja powstawaniu oporności drobnoustrojów – wyjaśnia prof. Rejdak.
W praktyce oznacza to stosowanie antybiotyku miejscowego – najczęściej lewofloksacyny z grupy fluorochinolonów – przez dokładnie siedem dni, a następnie jego całkowite odstawienie. Leczenie przeciwzapalne jest kontynuowane, ale już bez udziału antybiotyku.
Ostatni skuteczny antybiotyk
Jak zaznaczają autorzy publikacji w Antibiotics, lewofloksacyna pozostaje dziś jednym z najskuteczniejszych antybiotyków stosowanych w okulistyce. Wiele starszych preparatów, takich jak tobramycyna czy gentamycyna, utraciło znaczną część swojej aktywności właśnie z powodu narastającej oporności bakterii.
– jeżeli nie będziemy przestrzegać tych schematów, może się okazać, iż również lewofloksacyna przestanie działać. A wtedy będziemy mieli poważny problem terapeutyczny – ostrzega prof. Rejdak.
Preparaty łączone i wygoda pacjenta
Coraz większą rolę odgrywają także preparaty łączone, zawierające w jednej butelce antybiotyk i steroid. Takie rozwiązanie upraszcza terapię, poprawia przestrzeganie zaleceń i zmniejsza ryzyko błędów w stosowaniu leków przez pacjenta.
Po siedmiu dniach antybiotyk jest odstawiany, a leczenie kontynuowane jest wyłącznie steroidem przez kolejne 2–3 tygodnie, już według indywidualnych wskazań klinicznych.
Lublin w międzynarodowym obiegu wiedzy
Głównym autorem publikacji Antibiotics jest prof. Mario Damiano Toro z Włoch, związany z Uniwersytetem Federico II w Neapolu. Przez kilka lat profesor Toro pracował i praktykował w Lublinie, współpracując bezpośrednio z zespołem prof. Rejdaka. kooperacja ta jest kontynuowana do dziś, również w ramach projektów naukowych.
Doświadczenia wypracowane w Polsce stały się jednym z punktów odniesienia dla międzynarodowego zespołu autorów. Schemat „intensywnie, ale krótko” zaczyna być dziś wdrażany w kolejnych krajach Europy oraz poza nią, m.in. na Bliskim Wschodzie i w Azji.
Mniej znaczy bezpieczniej
Autorzy publikacji nie nawołują do rezygnacji z antybiotyków, ale do odpowiedzialności w ich stosowaniu. W czasach, gdy antybiotykooporność staje się jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, racjonalizacja terapii ma znaczenie nie tylko dla pojedynczego pacjenta, ale także dla całych systemów ochrony zdrowia.
Przykład okulistyki pokazuje, iż bezpieczeństwo pacjentów i ochrona skuteczności antybiotyków mogą iść w parze – pod warunkiem odejścia od rutyny i konsekwentnego stosowania rekomendacji opartych na wiedzy naukowej.
RAMKA DO TEKSTU
Rekomendacje SCOP w pigułce: jak dziś bezpiecznie stosować antybiotyki po operacji zaćmy
Stowarzyszenie Chirurgów Okulistów Polskich (SCOP), pod patronatem którego działają lubelscy okuliści, od kilku lat promuje racjonalne podejście do antybiotykoterapii pooperacyjnej. Najważniejsze zasady:
- Antybiotyk krótko, ale intensywnie
- 4 razy dziennie przez 7 dni – bez przedłużania i bez stopniowego odstawiania.
- Po 7 dniach antybiotyk odstawiamy całkowicie
Dalsze leczenie prowadzone jest już bez antybiotyku, najczęściej sterydami.
Preferencja dla lewofloksacyny
Jeden z ostatnich wysoko skutecznych antybiotyków w okulistyce – wymaga ochrony przed nadużyciem.
- Preparaty łączone (antybiotyk + steroid)
- Wygodniejsze dla pacjenta, zmniejszają ryzyko błędów w zakraplaniu i poprawiają skuteczność terapii.
- Antyseptyka to podstawa
Antybiotyk nie zastępuje prawidłowego przygotowania oka i higieny leczenia. Celem jest ochrona pacjenta dziś i zachowanie skutecznych antybiotyków na przyszłość.
Jolanta Czudak
