ADHD u dorosłych czy wypalenie zawodowe?

pracodawcagodnyzaufania.pl 5 dni temu

Problemy z koncentracją, chaos w głowie, spadek motywacji i poczucie ciągłego przeciążenia coraz częściej skłaniają dorosłych do pytania: czy to ADHD?

W realiach pracy pod presją, nadmiaru bodźców i nieustannego bycia online takie objawy stały się niemal codziennością. Bardzo często jednak ich przyczyną nie jest ADHD, ale wypalenie zawodowe lub przewlekły stres – podkreślają eksperci z firmy medycznej LUX MED. Choć ADHD u dorosłych i wypalenie zawodowe mogą dawać niemal identyczne symptomy, stoją za nimi zupełnie różne mechanizmy. Ich prawidłowe rozróżnienie ma najważniejsze znaczenie dla skutecznej diagnozy i realnej poprawy jakości życia.

Coraz więcej samodiagnoz ADHD

Jak podkreśla lek. Konrad Jurczakowski, psychiatra z Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia Grupy LUX MED, do gabinetów coraz częściej trafiają osoby, które próbują same nazwać swoje trudności:
– Pacjenci przychodzą z poczuciem, iż „coś przestaje działać” i często już na wstępie podejrzewają u siebie ADHD. To zrozumiałe, bo objawy są dziś szeroko omawiane w przestrzeni publicznej.
Większa świadomość zdrowia psychicznego to niewątpliwie pozytywna zmiana. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy trudności z koncentracją, pamięcią czy organizacją zaczynamy interpretować w nadmiernie uproszczony sposób, bez uwzględnienia kontekstu stresu i przeciążenia.

Wypalenie zawodowe – gdy stres i praca wyczerpują zasoby

Wypalenie zawodowe jest konsekwencją długotrwałego stresu i nadmiernych wymagań w pracy. Nie pojawia się nagle – rozwija się stopniowo, najczęściej u osób ambitnych, zaangażowanych i stawiających sobie wysokie oczekiwania. Początkowo funkcjonują one „na wysokich obrotach”, ignorując sygnały zmęczenia. Z czasem jednak dochodzi do wyczerpania zasobów psychicznych i fizycznych. Pojawiają się:
• chroniczne zmęczenie,
• problemy ze snem, drażliwość i spadek odporności,
• trudności z koncentracją i pamięcią,
• utrata satysfakcji z pracy i poczucie sensu.
– W wypaleniu zawodowym objawy są bezpośrednio związane z przeciążeniem i stresem w pracy – wyjaśnia ekspert. – Gdy uda się zmniejszyć obciążenia i zadbać o realną regenerację, funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne zwykle się poprawia.
Warto podkreślić, iż Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje wypalenie jako syndrom związany wyłącznie z kontekstem zawodowym. Nie jest to choroba, ale sygnał alarmowy, iż granice adaptacji zostały przekroczone.

ADHD u dorosłych – objawy obecne od dzieciństwa

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, które występuje od dzieciństwa, choć nie zawsze zostaje wcześnie rozpoznane. U dorosłych rzadko przybiera postać klasycznej nadpobudliwości ruchowej. Zamiast tego dominują:
• trudności z utrzymaniem uwagi,
• problemy z organizacją i planowaniem, impulsywność,
• trudności w regulacji emocji.

Kluczowe jest to, iż objawy ADHD nie pojawiają się nagle w odpowiedzi na stres. Towarzyszą danej osobie przez całe życie, choć ich nasilenie może się zmieniać w zależności od sytuacji.
– W diagnostyce ADHD u dorosłych niezwykle istotny jest dokładny wywiad rozwojowy – zaznacza psychiatra. – jeżeli trudności były obecne już w dzieciństwie lub okresie szkolnym, stanowi to istotną wskazówkę diagnostyczną.

ADHD i wypalenie zawodowe – gdy oba problemy współwystępują

Wiele osób z ADHD przez lata funkcjonuje dzięki inteligencji i wypracowanym strategiom kompensacyjnym. Z zewnątrz wszystko wygląda dobrze, jednak koszt psychiczny takiego wysiłku bywa bardzo wysoki.
– To trochę jak spokojnie sunący po wodzie łabędź, którego nogi pod powierzchnią pracują w szaleńczym tempie. Nic dziwnego, iż u takich osób ryzyko wypalenia zawodowego, depresji czy zaburzeń lękowych jest wyraźnie wyższe. ADHD i wypalenie często więc nie tylko się mylą, ale też współwystępują – dodaje ekspert.

Podobne objawy, różne mechanizmy

Problemy z koncentracją, pamięcią, organizacją, drażliwość czy poczucie przeciążenia mogą występować zarówno w ADHD, jak i w wypaleniu zawodowym. Różnica polega jednak na ich zasięgu i dynamice:
• wypalenie zawodowe zwykle dotyczy głównie pracy i nasila się w odpowiedzi na stres,
• ADHD u dorosłych obejmuje wiele obszarów życia (pracę, relacje, codzienne obowiązki) i było obecne już we wcześniejszych latach.

Przewlekły stres, który „udaje” ADHD

Długotrwały stres potrafi skutecznie imitować objawy ADHD. Podwyższony poziom kortyzolu negatywnie wpływa na uwagę, pamięć roboczą, planowanie i kontrolę impulsów, a także zaburza sen. Gdy jednak stres mija i pojawia się przestrzeń na regenerację, funkcjonowanie poznawcze często ulega poprawie.
– To jeden z powodów, dla których nie warto stawiać sobie diagnozy samodzielnie – podkreśla lek. Konrad Jurczakowski. – Objawy mogą wyglądać podobnie, ale ich przyczyny i leczenie są zupełnie inne.

Jak odróżnić ADHD od wypalenia?

W procesie rozpoznania pomocne bywają pytania:
• czy trudności z koncentracją występowały już w dzieciństwie lub w czasie nauki?
• czy objawy pojawiają się także poza pracą – w domu i w relacjach?
• czy odpoczynek przynosi realną i trwałą poprawę?

Odpowiedzi często wskazują adekwatny kierunek diagnozy.

Trafna diagnoza to pierwszy krok do poprawy jakości życia

Zarówno w przypadku wypalenia zawodowego, jak i ADHD u dorosłych, możliwa jest realna poprawa jakości życia. W ADHD pomocne są farmakoterapia, psychoterapia i psychoedukacja. W wypaleniu najważniejsze znaczenie mają zmiany w obciążeniu zawodowym, regeneracja, praca nad granicami oraz wsparcie psychoterapeutyczne.
Najważniejsze jest jednak, by nie diagnozować się samodzielnie na podstawie internetowych opisów. Objawy warto potraktować jako sygnał ostrzegawczy i sięgnąć po profesjonalną pomoc.