ADHD i ASD mogą wpływać na sposób odczuwania bólu przewlekłego. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports sugeruje, iż osoby z objawami ADHD częściej doświadczają bólu o bardzo dużym nasileniu. Naukowcy wskazują, iż kluczową rolę mogą odgrywać lęk, depresja oraz katastrofizacja bólu, czyli tendencja do nadmiernie negatywnego interpretowania dolegliwości. Analiza objęła niemal tysiąc pacjentów leczonych z powodu przewlekłego bólu.
Ból przewlekły a objawy ADHD i spektrum autyzmu – badanie
Najnowsze badanie wskazuje, iż na odczuwanie bólu przewlekłego wpływa złożona interakcja czynników fizycznych i psychospołecznych. Jego nasilenie może być powiązane z obecnością objawów ADHD oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu.
Badanie objęło 958 pacjentów leczonych w wielodyscyplinarnych ośrodkach terapii bólu w Japonii. Były to osoby dorosłe, u których standardowe leczenie nie przynosiło efektów przez co najmniej trzy miesiące. Uczestnicy wypełniali papierowe kwestionariusze oceniające nasilenie bólu w skali NRS (0–10). Wartości 9–10 definiowano jako ból ekstremalny. Zbierano również dane dotyczące stanu psychicznego. Obejmowały one poziom lęku, depresji, bezsenności oraz katastrofizacji bólu, a także cech neurorozwojowych, takich jak objawy ADHD (skala ASRS) i spektrum autyzmu (skala AQ). Dodatkowo oceniano wpływ bólu na jakość życia, w tym jego oddziaływanie na pracę, aktywność fizyczną i codzienne funkcjonowanie.
Na podstawie zgromadzonych danych analizowano zależności między neuroatypowością a występowaniem przewlekłego bólu. Pacjentów podzielono na grupy, m.in. według nasilenia bólu. Następnie zastosowano zaawansowane metody statystyczne w celu oceny, czy osoby neuroatypowe – z ADHD i/lub ASD – częściej zgłaszają najwyższy poziom bólu. Przeprowadzono również analizę ścieżek. Badacze chcieli w ten sposób określić, czy ADHD wpływa na odczuwanie bólu bezpośrednio, czy pośrednio poprzez czynniki takie jak lęk, depresja lub katastrofizacja.
ADHD częściej występuje u osób z przewlekłym bólem
Badanie przeprowadzone wśród pacjentów kliniki leczenia bólu wykazało istotnie wyższą częstość występowania objawów ADHD w tej grupie niż w populacji ogólnej. Pozytywny wynik przesiewowy w kierunku ADHD uzyskało 17,1% badanych, podczas gdy w populacji ogólnej odsetek ten szacuje się na około 7,2%. Autorzy zwracają uwagę, iż rzeczywista częstość może być jeszcze wyższa. W niektórych analizach sugeruje się bowiem, iż wśród osób doświadczających skrajnie silnego bólu może ona sięgać choćby 40%. Częściowo może wynikać to z ograniczonej czułości narzędzi przesiewowych.
Dla porównania, cechy ze spektrum autyzmu stwierdzono u 4,4% uczestników badania. Co istotne, w grupie pacjentów oceniających natężenie bólu na najwyższym poziomie (9–10 w skali), aż 27,4% wykazywało objawy ADHD. Oznacza to, iż ponad co czwarta osoba doświadczająca bardzo silnego bólu może jednocześnie prezentować cechy tego zaburzenia.
W przeciwieństwie do ADHD, obecność cech autystycznych nie wiązała się ze zwiększonym natężeniem bólu. Zaobserwowano natomiast związek z wyższym poziomem katastrofizacji, czyli tendencji do nadmiernie negatywnego interpretowania i przewidywania doznań bólowych.
Dlaczego ADHD może nasilać doświadczanie bólu? Katastrofizacja bólu u osób z ADHD
Autorzy badania podkreślają, iż ADHD nie stanowi bezpośredniej przyczyny bólu. Działa raczej jako czynnik pośredni, który nasila inne procesy psychologiczne i poznawcze odpowiedzialne za jego odczuwanie.
Objawy ADHD sprzyjają zwiększonemu poziomowi lęku i depresji. Te z kolei prowadzą do nasilonej katastrofizacji bólu, czyli tendencji do interpretowania doznań bólowych w sposób skrajnie negatywny i zagrażający.
To właśnie katastrofizacja okazała się najsilniejszym predyktorem odczuwania bólu o ekstremalnym natężeniu. Analizy wskazują, iż po uwzględnieniu wpływu lęku i katastrofizacji, bezpośredni związek między ADHD a nasileniem bólu wyraźnie słabnie. Innymi słowy, to nie samo ADHD, ale towarzyszące mu procesy emocjonalne i poznawcze stanowią główne „paliwo” wzmacniające doświadczenie bólu.
Ponadto zidentyfikowano dodatkowe czynniki związane z większym ryzykiem odczuwania bólu o bardzo dużym nasileniu. Należą do nich niższy poziom wykształcenia oraz udział w sporach sądowych, zwłaszcza dotyczących odszkodowań za zdarzenia będące źródłem bólu. Czynniki te mogą wiązać się z przewlekłym stresem, niepewnością oraz nasilonym skupieniem uwagi na objawach.
Interesującym wnioskiem jest również potencjalny wpływ farmakoterapii ADHD na percepcję bólu. Leki stymulujące, stosowane w leczeniu ADHD, mogą pośrednio zmniejszać odczuwanie bólu, prawdopodobnie poprzez modulację układów neuroprzekaźnikowych oraz poprawę regulacji uwagi i emocji.
Na poziomie neurobiologicznym ADHD wiąże się ze zmianami w funkcjonowaniu mózgu, w tym w przepływie krwi w określonych obszarach, takich jak przedklinek, który odgrywa istotną rolę w przetwarzaniu informacji o sobie, uwadze i ocenie bodźców jako zagrażających. Zaburzenia w tych mechanizmach mogą prowadzić do nadmiernej wrażliwości na sygnały bólowe oraz ich bardziej intensywnej interpretacji.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Scientific Reports.
