Mózg, który nie dostaje bodźców, zaczyna działać oszczędnie. Najpierw gorzej zapamiętuje drobiazgi, potem szybciej się męczy, aż w końcu traci elastyczność. To proces, który dotyczy każdego. Dobra wiadomość jest taka, iż wystarczy prosty impuls, by go spowolnić. Badania pokazują, iż już kwadrans szlifowania angielskiego lub niemieckiego dziennie wspiera funkcjonowanie mózgu, a osoby władające więcej niż jednym językiem dłużej zachowują sprawność poznawczą.
REKLAMA
Zobacz wideo "Kraj wielkich możliwości". Mark Brzeziński i Olga Leonowicz w "Z bliska"
Jak nauka języków wpływa na mózg? 15 minut dziennie robi ogromną różnicę
Za jednymi z najczęściej cytowanych badań dotyczących języków i starzenia się mózgu stoi Agustín Ibáñez wraz z międzynarodowym zespołem naukowców z Europy i Ameryki Południowej. W 2025 roku opublikowali oni dużą analizę w prestiżowym czasopiśmie "Nature Aging", opartą na danych m.in. z UK Biobank i europejskich konsorcjów badawczych. Projekt objął ponad 86 tysięcy osób z 27 państw Europy, w wieku od 51 do 90 lat.
Nie były to klasyczne eksperymenty laboratoryjne, ale analiza populacyjna oparta na tzw. biobehawioralnym wieku starzenia. To wskaźnik obliczany przy użyciu modeli statystycznych i algorytmów, które uwzględniają dane zdrowotne, styl życia, funkcjonowanie poznawcze oraz czynniki społeczne. Dzięki temu badacze mogli sprawdzić, czy dana osoba "starzeje się" biologicznie szybciej lub wolniej, niż wynikałoby to z jej wieku.
Wyniki były spójne w całej badanej populacji. Osoby posługujące się więcej niż jednym językiem miały mniejsze odchylenia między wiekiem biologicznym a kalendarzowym, co oznacza wolniejsze starzenie funkcji poznawczych. Efekt był widoczny niezależnie od tego, czy nauka języka zaczęła się w dzieciństwie, czy dopiero w dorosłości. Liczyła się sama aktywność językowa.
Autorzy jasno zaznaczają, iż nie jest to dowód na ochronę przed Alzheimerem ani na cofanie zmian w mózgu. Badanie pokazuje coś innego. Wielojęzyczność wzmacnia tzw. rezerwę poznawczą, czyli zdolność mózgu do radzenia sobie z upływającym czasem. To szczególnie dobra informacja dla seniorów, bo choćby 15 minut nauki dziennie może pomóc zachować sprawność umysłową na dłużej.
Nauka języków obcychistock-@Zinkevych
Co spowalnia starzenie się mózgu? Długopisy w dłoń! Rozwiązujmy krzyżówki
Języki obce nie są jedynym sposobem na pobudzenie mózgu. Podobnie działają łamigłówki słowne i liczbowe, które zmuszają do myślenia, kojarzenia i zapamiętywania. Badania opublikowane w "ScienceDaily", na które powołuje się serwis progresslifeline.org.uk, potwierdzają, iż osoby regularnie układające puzzle czy rozwiązujące krzyżówki, sudoku lub zagadki logiczne dłużej zachowują sprawność umysłową. Jednak i w tym przypadku częstotliwość ma znaczenie. Im częściej mózg dostaje angażujące zadania, tym lepiej radzi sobie z codziennymi wyzwaniami.
W jednym z analizowanych projektów zauważono, iż regularne rozwiązywanie krzyżówek wiązało się z opóźnieniem pojawienia się objawów demencji choćby o kilka lat. Jednak łamigłówki nie są samodzielną "tarczą ochronną". Działają najlepiej jako element szerszego stylu życia, który obejmuje ruch, zdrowe odżywianie i aktywność społeczną. Dodatkowym plusem jest wpływ na nastrój. Każde poprawnie rozwiązane zadanie wiąże się z wyrzutem dopaminy, co poprawia koncentrację i daje poczucie satysfakcji.
Ciekawym efektem ubocznym jest też łatwiejsze wyciszenie. Zamiast kolejnego odcinka serialu przed snem, kilka minut z krzyżówką pozwala oderwać się od bodźców ekranowych. Mózg pracuje, ale w spokojnym rytmie. To sprzyja regeneracji i lepszemu zasypianiu. W połączeniu z nauką języka daje to zestaw prostych nawyków, które realnie wspierają funkcjonowanie umysłu na dłużej. Ile czasu dziennie poświęcasz na trening umysłu? Zapraszamy do udziału w sondzie oraz do komentowania.
