ZUS kontroluje rzadziej, ale trafia bezbłędnie

Dzięki zaawansowanemu typowaniu opartemu na analizie ryzyka w okresie od stycznia do sierpnia tego roku aż 9 na 10 kontroli ZUS u przedsiębiorców zakończyło się ujawnieniem nieprawidłowości.

Rekordowa skuteczność działań kontrolnych

Od stycznia do sierpnia pracownicy ZUS przeprowadzili blisko 21 tys. kontroli płatników składek. Wykryli oni nieprawidłowości w prawie 18,5 tys. przypadkach, co oznacza skuteczność na poziomie 90,1 proc. W niemal 16 tys. kontroli stwierdzone nieprawidłowości miały wymiar finansowy. Łączny wynik finansowy tych działań przekroczył 373 mln zł. Zdecydowaną większość tej kwoty stanowiły ustalenia związane z nieprawidłowym naliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne, a kolejne dotyczyły niepoprawnego naliczania i rozliczania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jeszcze kilka lat temu ZUS prowadził rocznie około 60 tys. kontroli. Dziś jest ich znacznie mniej, ale ich skuteczność wyraźnie wzrosła. W 2017 r. nieprawidłowości stwierdzano w 65 proc. przypadków, podczas gdy w tej chwili wskaźnik ten przekracza 90 proc.

Na Pomorzu w ciągu pierwszych ośmiu miesiącach tego roku inspektorzy ZUS przeprowadzili 982 kontrole. Nieprawidłowości wykryli w 89,5 proc. przypadków. Sutki finansowe tych kontroli przekroczyły 50 mln zł.

Nowoczesna analityka zamiast kontroli „na ślepo”

To efekt konsekwentnego odchodzenia od szeroko zakrojonych działań na rzecz precyzyjnego typowania podmiotów. ZUS wykorzystuje informacje zgromadzone w swoich systemach, analizę danych i modele ryzyka. Dzięki temu inspektorzy kontrolują przede wszystkim te firmy, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.

Skuteczność tego podejścia potwierdzają również wyniki finansowe. W 2017 r. średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wynosił około 6 tys. zł. w tej chwili przekracza on 18 tys. zł. Oznacza to, iż każda kontrola przynosi dziś średnio trzykrotnie wyższy efekt niż dziewięć lat temu.

ZUS stale rozwija narzędzia analityczne i wykorzystuje coraz szerszy zakres danych. Oprócz informacji zgromadzonych w swoich systemach korzysta również z danych dostępnych w rejestrach publicznych. Pozwala to skuteczniej identyfikować przypadki wymagające szczegółowej weryfikacji.

Gdzie ZUS wykrywa najwięcej uchybień?

Wykrywane nieprawidłowości dotyczą często zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, zaniżania podstawy wymiaru składek, a także nieprawidłowego rozliczania osób, które pracują na rzecz własnego pracodawcy, czy wykorzystują różne formy zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych.

Szczególną uwagę ZUS zwraca na rynek pracy platformowej, gdzie pojawiają się skomplikowane modele zatrudnienia, a także na branże charakteryzujące się dużą rotacją pracowników i szerokim wykorzystaniem umów cywilnoprawnych. W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często występowały w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz w usługach ochroniarskich.

Cel kontroli: ochrona praw pracowników

Kontrole płatników składek obejmują m.in. prawidłowość zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek i ustalania uprawnień do świadczeń.

Ich celem jest nie tylko ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale przede wszystkim zabezpieczenie praw osób ubezpieczonych. Prawidłowo opłacone składki wpływają bezpośrednio na wysokość świadczeń w razie choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.

Większość błędów można gwałtownie naprawić

Większość wykrywanych nieprawidłowości wynika z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalaniu podstawy wymiaru składek. Są to m.in. spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe czy błędy w dokumentacji. Takie uchybienia można zwykle gwałtownie usunąć – wystarczy złożyć dokumenty korygujące i uregulować należności.

Krzysztof Cieszyński
regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa pomorskiego