Zespół stopy cukrzycowej. Rola farmaceuty w profilaktyce

Zespół stopy cukrzycowej nie jest bezpośrednim powikłaniem samej cukrzycy. To skutek splotu wielu czynników, którym choroba sprzyja. Neuropatia, zaburzenia ukrwienia i upośledzone gojenie sprawiają, iż choćby niewielki uraz może przerodzić się w ranę przewlekłą.

– Cukrzyca nie powoduje ran – cukrzyca sprzyja ich powstawaniu i zaburza proces gojenia – podkreślała Agnieszka Sokół.

To zdanie dobrze oddaje istotę problemu zespołu stopy cukrzycowej. Rany nie pojawiają się samoistnie. Najczęściej są konsekwencją drobnych urazów mechanicznych, niewłaściwego obuwia, zaniedbań pielęgnacyjnych lub nieprawidłowego obciążenia stopy. W warunkach upośledzonego czucia i gorszego ukrwienia takie zmiany nie są odczuwane przez pacjenta. Jednocześnie proces gojenia zostaje zaburzony od samego początku.

Zespół stopy cukrzycowej to zjawisko wieloczynnikowe. Obejmuje nie tylko uszkodzenie skóry, ale także tkanek głębszych i struktur kostno‑stawowych,. W zaawansowanych przypadkach prowadzi do deformacji stopy i poważnych powikłań.

Od drobnego problemu do rany przewlekłej

Jak podkreślano podczas wykładu, droga do zespołu stopy cukrzycowej często zaczyna się od zmian, które pacjent bagatelizuje. Niewielkie otarcie, pęknięcie skóry, modzel czy źle obcięty paznokieć w warunkach cukrzycy może gwałtownie przekształcić się w ranę trudno gojącą się.

Brak bólu wynikający z neuropatii sprawia, iż pacjent nie reaguje na czas. W tym czasie proces zapalny i zaburzenia gojenia postępują. W efekcie dochodzi do powstawania owrzodzeń, które wymagają długotrwałego i złożonego leczenia. Wówczas często konieczny jest udział wielu specjalistów.

Farmaceuta jako pierwszy strażnik profilaktyki

Apteka jest miejscem, w którym pacjent z cukrzycą pojawia się regularnie – znacznie częściej niż w gabinecie lekarskim. To sprawia, iż farmaceuta ma realną szansę zwrócić uwagę na problemy, które z punktu widzenia pacjenta bywają nieistotne.

Rozmowa przy okazji realizacji recepty, pytania o krem do stóp czy preparat na pękającą skórę mogą być sygnałem ostrzegawczym. To moment, w którym farmaceuta może przypomnieć o codziennej kontroli stóp, znaczeniu odpowiedniego obuwia oraz konieczności reagowania na każdą, choćby niewielką ranę.

Jak podkreślano podczas konferencji, profilaktyka zespołu stopy cukrzycowej zaczyna się od eliminowania przyczyn. Nie można jej zaczynać od leczenia powstałych powikłań.

Szerokie możliwości miejscowego wsparcia

Leczenie ran w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej zawsze powinno odbywać się w ramach całej ścieżki postępowania. Musi ona obejmować kontrolę glikemii, odciążenie stopy, odpowiednie żywienie oraz miejscowe leczenie rany. W tym ostatnim obszarze farmaceuta ma do dyspozycji szeroką gamę wyrobów medycznych, dostosowanych do różnych etapów gojenia.

Na rynku dostępne są m.in. preparaty do oczyszczania i nawilżania ran, opatrunki umożliwiające utrzymanie wilgotnego środowiska, rozwiązania przeznaczone do ran o umiarkowanym lub obfitym wysięku oraz materiały pozwalające na atraumatyczne zabezpieczenie rany i ochronę otaczającej skóry. najważniejsze jest jednak indywidualne dopasowanie tych rozwiązań do stanu rany i etapu leczenia. Natomiast w razie wątpliwości, zawsze należy skierować pacjenta do lekarza lub specjalistycznej poradni.

Profilaktyka to codzienne decyzje

Jak podkreślano w trakcie wykładu, zapobieganie zespołowi stopy cukrzycowej to proces ciągły, a nie jednorazowe działanie. Obejmuje on stabilizację glikemii, odpowiednią pielęgnację stóp, regularną kontrolę skóry, adekwatny dobór obuwia oraz szybkie reagowanie na wszelkie niepokojące zmiany.

Farmaceuta, dzięki regularnemu kontaktowi z pacjentem, może wzmacniać te przekazy i przypominać, iż choćby pozornie niewielkie zaniedbania mogą prowadzić do poważnych konsekwencji. Zespół stopy cukrzycowej nie jest wyłącznie problemem diabetologicznym czy chirurgicznym. To schorzenie wymagające współpracy pacjenta, lekarzy, pielęgniarek, podologów i farmaceutów.

Jak pokazało wystąpienie Agnieszki Sokół podczas konferencji Aptek od Serca, wczesna czujność, edukacja i odpowiednie wsparcie na poziomie apteki mogą realnie zmniejszyć ryzyko rozwoju ciężkich powikłań i poprawić bezpieczeństwo pacjentów z cukrzycą.

©MGR.FARM