Zdrowie jamy ustnej powinno być integralną częścią profilaktyki chorób przewlekłych, a nie osobnym obszarem opieki medycznej. Tak uważają eksperci europejskich organizacji stomatologicznych i zdrowia publicznego, którzy apelują o ściślejszą współpracę lekarzy dentystów z lekarzami innych specjalności. Wskazują też, iż wspólne działania profilaktyczne mogą pomóc w zapobieganiu zarówno schorzeniom jamy ustnej, jak i innym chorobom niezakaźnym.
Stanowisko przedstawiono w przeglądzie pt. „Oral health and systemic health outcomes: A call for interdisciplinary action”, który opublikowano 31 sierpnia 2026 r. w czasopiśmie „Periodontology 2000”. Dokument opracowała wspólna grupa robocza Europejskiej Federacji Periodontologicznej (EFP) i Europejskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego w Stomatologii (EADPH), przy udziale przedstawicieli organizacji zajmujących się między innymi kardiologią, medycyną rodzinną i zdrowiem publicznym.
Autorzy podkreślają, iż choroby jamy ustnej i wiele chorób niezakaźnych mają wspólne czynniki ryzyka. Mimo to profilaktyka i leczenie wciąż często są prowadzone w odrębnych obszarach systemu ochrony zdrowia.
Wspólne czynniki ryzyka, wspólne działania profilaktyczne
Jak podają autorzy, choroby jamy ustnej dotykają około 3,5 mld ludzi na świecie. Ich występowanie wiąże się między innymi ze spożywaniem cukrów i alkoholu, używaniem tytoniu, a także z czynnikami społecznymi i ekonomicznymi. Wiele z tych samych czynników zwiększa ryzyko innych chorób niezakaźnych.
Eksperci proponują więc, by działania profilaktyczne nie były planowane osobno dla każdej choroby, ale uwzględniały wspólne czynniki ryzyka. Oznacza to między innymi szerszą edukację zdrowotną, promowanie prawidłowej higieny jamy ustnej i ograniczanie czynników ryzyka, które wpływają zarówno na zdrowie zębów i przyzębia, jak i na ogólny stan zdrowia.
Zmiany są potrzebne nie tylko w gabinetach stomatologicznych. Autorzy wskazują również na potrzebę uwzględnienia zdrowia jamy ustnej w planowaniu działań z zakresu zdrowia publicznego, kształceniu przedstawicieli zawodów medycznych oraz organizacji opieki nad pacjentami.
Zapalenie przyzębia i cukrzyca: najlepiej udokumentowany związek
Wśród zależności między zdrowiem jamy ustnej a stanem ogólnym szczególne miejsce zajmuje związek zapalenia przyzębia z cukrzycą. Jak wskazują autorzy opracowania, leczenie periodontologiczne może poprawiać kontrolę glikemii u osób z cukrzycą.
W publikacji omówiono także powiązania chorób przyzębia ze zdrowiem układu sercowo-naczyniowego oraz innymi problemami ogólnoustrojowymi. Autorzy zaznaczają jednak, iż nie wszystkie te zależności zostały równie dobrze potwierdzone w badaniach naukowych. Poprawa kontroli glikemii po leczeniu zapalenia przyzębia nie oznacza, iż wykazano w ten sam sposób skuteczność tego leczenia w zapobieganiu zawałom serca, udarom czy nowotworom. W przypadku poważnych zdarzeń klinicznych dowody na korzyści wynikające z leczenia periodontologicznego pozostają ograniczone.
To rozróżnienie jest istotne dla praktyki klinicznej. Związek między chorobami przyzębia a stanem ogólnym uzasadnia uwzględnianie zdrowia jamy ustnej w opiece nad pacjentem, ale nie powinien prowadzić do wyciągania wniosków, które wykraczają poza dostępne dane.
Dentyści, lekarze i farmaceuci powinni współpracować
Autorzy opracowania apelują o włączenie podstawowej wiedzy na temat zdrowia jamy ustnej do kształcenia przedstawicieli wszystkich zawodów medycznych oraz wybranych zawodów związanych z opieką społeczną. Lekarze, pielęgniarki i farmaceuci powinni umieć przekazywać pacjentom podstawowe zalecenia dotyczące szczotkowania zębów, oczyszczania przestrzeni międzyzębowych i regularnych wizyt stomatologicznych.
Równie ważna jest rola dentystów. Podczas wizyty powinni uwzględniać nie tylko stan zębów i przyzębia, ale także ogólny stan zdrowia pacjenta. jeżeli pojawi się podejrzenie nierozpoznanej choroby ogólnoustrojowej, warto rozważyć skierowanie pacjenta do odpowiedniego specjalisty.
Eksperci postulują też lepszą wymianę informacji między przedstawicielami różnych zawodów medycznych, sprawniejsze kierowanie pacjentów do odpowiednich specjalistów oraz ograniczanie nierówności w dostępie do profilaktyki i leczenia.
Zdrowie jamy ustnej w polityce zdrowotnej
Zdaniem autorów sama edukacja pacjentów nie wystarczy. Potrzebne są także działania, które połączą profilaktykę chorób jamy ustnej z zapobieganiem innym chorobom i sprawią, iż będzie ona istotną częścią opieki zdrowotnej.
Źródła: https://onlinelibrary.wiley.com/
https://www.efp.org/
https://www.oralhealthgroup.com/
O powiązaniach przewlekłego zapalenia przyzębia m.in. z cukrzycą, schorzeniami sercowo-naczyniowymi i chorobą Alzheimera mówi dr hab. n. med. Jan Kowalski, specjalista periodontologii, adiunkt w Zakładzie Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Periodontologicznego. – Myślę, iż z biegiem czasu lista chorób ogólnych związanych z chorobami przyzębia będzie się zwiększać z bardzo prostej przyczyny – tkanka przyzębia to miejsce wyjątkowo łatwego wtargnięcia środowiska zewnętrznego do środowiska wewnętrznego i to tam toczy się permanentny proces zapalny. Toczenie się tego procesu zapalnego, wpływ bakterii poprzez toksyny i poprzez cząstki układu odpornościowego, które krążą w ustroju w odpowiedzi na obecność tych bakterii – jest to zależność, która ma miejsce i z pewnością przyszłe lata będą przynosić kolejne doniesienia w tym temacie – podkreśla ekspert.
