OZZP jest jedną z najczęstszych infekcji górnych dróg oddechowych. U dorosłych występuje zwykle 2–5 razy w roku, u dzieci choćby do 10 epizodów na rok [1,2]. Choroba ma najczęściej podłoże wirusowe i przebiega samoograniczająco, trwając do 12 tygodni. Dłuższy czas objawów sugeruje postać przewlekłą (5–12% populacji) [1]. Nadkażenie bakteryjne pojawia się rzadko i zwykle dopiero po 7–10 dniach trwania objawów [2,3]. Mimo tego OZZP pozostaje przyczyną nadużywania antybiotyków [1,2].
Do najczęstszych objawów OZZP należą:
- niedrożność nosa,
- upośledzenie lub utrata węchu,
- wodnista wydzielina (często powodująca kaszel),
- uczucie spływania po tylnej ścianie gardła,
- ból głowy nasilający się przy pochylaniu,
- ogólne osłabienie i stan podgorączkowy [1,2,4].
Wydzielina w kolejnych dniach może gęstnieć, co nie świadczy jednoznacznie o zakażeniu bakteryjnym.
Różnicowanie OZZP
EPOS2020 wyróżnia trzy kategorie OZZP:
- ostre wirusowe – trwa do 10 dni,
- powirusowe – objawy >10 dni lub nasilenie po 5 dniach,
- bakteryjne – gorączka >38°C, śluzowo‑ropna jednostronna wydzielina, silny ból twarzy) [2,5].
OZZP różnicuje się głównie z przeziębieniem (3–14 dni, dominacja objawów ogólnych) oraz alergicznym nieżytem nosa (świąd, kichanie, brak gorączki) [4].
Jednostronne objawy mogą sugerować infekcję zębopochodną [2,4].
Leczenie OZZP
W niepowikłanym OZZP stosuje się leczenie objawowe:
- paracetamol lub NLPZ,
- leki obkurczające błonę śluzową nosa,
- płukanie nosa solą,
- wybrane fitoterapeutyki [2].
Leki obkurczające błonę śluzową nosa poprawiają drożność nosa poprzez zmniejszenie obrzęku, jednak ich stosowanie powinno być ograniczone czasowo ze względu na ryzyko polekowego nieżytu nosa, szczególnie w przypadku alfamimetyków donosowych. Korzystnym rozwiązaniem mogą być preparaty złożone, np. zawierające ksylometazolinę z dekspantenolem, które oprócz działania obkurczającego wspierają nawilżenie i procesy naprawcze błony śluzowej [7,8].
Irygacje solą izotoniczną lub hipertoniczną zmniejszają obrzęk i poprawiają klirens śluzowo‑rzęskowy; aerozole mogą być lepiej tolerowane [9–11]. Preparaty z 1,8‑cyneolem wykazują działanie przeciwzapalne, mukolityczne i wspierające klirens śluzowo-rzęskowy, zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym [12–16].
Rola farmaceuty w terapii OZZP
Farmaceuta powinien edukować pacjenta o prawidłowym stosowaniu leków, przeciwdziałaniu nadużywaniu antybiotyków oraz o rozpoznawaniu objawów alarmowych. Istotne jest podkreślanie, iż antybiotyki nie skracają czasu trwania infekcji wirusowej ani nie zapobiegają nadkażeniom [1–4,6]. Ostre zapalanie zatok przynosowych to częsty problem zdrowotny, z którym pacjenci w pierwszej kolejności zgłaszają się do apteki. adekwatna kwalifikacja pacjenta, dobór leczenia objawowego oraz rzetelna edukacja pozwalają farmaceucie realnie wpłynąć na bezpieczeństwo i skuteczność terapii, a także ograniczyć nieuzasadnione stosowanie antybiotyków.
Bibliografia
- Fal AM, Babicki M, Brożek‑Mądry E, et al. Diagnostyka i leczenie wybranych infekcji oraz stanów zapalnych dróg oddechowych. Wytyczne dla lekarzy POZ. Lekarz POZ. 2021;7:325‑353.
- Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(Suppl 29):1‑464.
- Babicki M, Kuchar E, Poletajew S, Woroń J, Fal A. Antybiotykooporność – skąd przybywamy i dokąd idziemy. Lekarz POZ. 2024;10(5).
- Arcimowicz M, Babicki M, Brożek‑Mądry E, Pokorna‑Kałwak D. Wytyczne dotyczące postępowania diagnostyczno‑terapeutycznego w zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych u dorosłych i dzieci. Lekarz POZ. 2025;11(4):215‑225.
- Jaume F, Valls‑Mateus M, Mullol J. Common cold and acute rhinosinusitis: up‑to‑date management in 2020. Curr Allergy Asthma Rep. 2020;20(7):28.
- Hryniewicz W, ed. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Narodowy Instytut Leków; 2016.
- Kehrl W, Sonnemann U, Dethlefsen U. Advance in therapy of acute rhinitis – comparison of efficacy and safety of xylometazoline in combination with dexpanthenol. Laryngorhinootologie. 2003;82(4):266‑271.
- Mösges R, Shah‑Hosseini K, Hucke HP, Joisten MJ. Dexpanthenol: its contribution to symptom relief in acute rhinitis treated with decongestant sprays. Adv Ther. 2017;34(8):1850‑1858.
- Inanli S, Oztürk O, Korkmaz M, Tutkun A, Batman C. Effects of topical fluticasone, oxymetazoline, and saline on mucociliary clearance in acute bacterial rhinosinusitis. Laryngoscope. 2002;112(2):320‑325.
- Hauptman G, Ryan MW. The effect of saline solutions on nasal patency and mucociliary clearance in rhinosinusitis patients. Otolaryngol Head Neck Surg. 2007;137(5):815‑821.
- Štanfel P, et al. The role of seawater and saline solutions in treatment of upper respiratory conditions. Mar Drugs. 2022;20:330.
- Kehrl W, Sonnemann U, Dethlefsen U. Therapy for acute nonpurulent rhinosinusitis with cineole: double‑blind randomized placebo‑controlled trial. Laryngoscope. 2004;114:738‑742.
- Tesche S, Metternich F, Sonnemann U, Engelke JC, Dethlefsen U. Herbal medicines in acute nonpurulent rhinosinusitis: randomized controlled trial. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2008;265:1355‑1359.
- Sudhoff H, Klenke C, Greiner JF, et al. Cineole reduces mucus production in late rhinosinusitis (ex vivo model). PLoS One. 2015;10(7):e0133040.
- Koch AK, Klose P, Lauche R, et al. Phytotherapy for acute rhinosinusitis: systematic review. Forsch Komplementmed. 2016;23:165‑169.
- Juergens UR. Anti‑inflammatory properties of 1,8‑cineole: evidence for comedication in inflammatory airway diseases. Drug Res. 2014;64(12):638‑646.
