Zabiegi robotowe stały się w Polsce standardem w leczeniu raka prostaty

Trwa listopad, czyli miesiąc poświęcony poświęcony profilaktyce zdrowotnej u mężczyzn, o której przypomina międzynarodowa kampania Movember. Dotyczy ona raka prostaty, a więc obszaru w którym na przełomie ostatnich kilku lat w Polsce ogromny postęp dokonał się za sprawą chirurgii robotowej. Warto przy tej okazji przypomnieć debatę pt. „AI, roboty i telemedycyna – szanse i zagrożenia”, która odbyła się w ramach tegorocznej konferencji LAO.

„W urologii ponad 80 proc. prostatektomii jest już wykonywana robotami. Wyjątkiem, a nie regułą jest zabieg prostatektomii wykonywany laparoskopowo bądź na otwarto” – mówił dr Łukasz Nyk, ordynator Oddziału Urologii w Europejskim Centrum Zdrowia w Otwocku. I dodał – “Z operacji otwartych przeszliśmy na operacje też mało inwazyjne – laparoskopię, ale odkąd od 5-6 lat mamy dostęp do systemów robotowych, to adekwatnie tylko i wyłącznie operujemy z asystą robota operacyjnego. Nie widzę powrotu do operacji laparoskopowych, nie mówiąc już o operacjach otwartych”.

W ocenie dr Nyka w robotyce krzywa uczenia się jest krótsza w porównaniu do operacji laparoskopowych czy otwartych. Osiągnięcie powtarzalności w zabiegach wymaga przeprowadzenia 200-400 operacji otwartych czy laparoskopowych, a zaledwie 20-40 operacji robotem, oczywiście po uprzednim szkoleniu. Operacje robotem dają wielokrotnie mniej powikłań. Korzystając z robota chirurg może zoperować więcej pacjentów, przede wszystkim lepszej ergonomii pracy, mniejszemu zmęczeniu, wygodniejszej pozycji pracy. Wykonując zabieg w asyście robota, można dostosować pozycję fotela, ekranów czy konsoli do własnych potrzeb – „To przenosi się bezpośrednio na czas operacji, na jej jakość i skuteczność”.

Oprócz rozwoju technologii, rosnąca liczba wykrywanych zachorowań i zabiegów raka prostaty wskazuje na większą świadomość społeczną, do której przyczyniają się także kampanie społeczne i akcji profilaktyczne. To sprawia, iż nowotwory są dziś wykrywane i operowane na wcześniejszym etapie niż jeszcze kilka lat temu. Doktor Nyk wskazał jednak, iż międzynarodowe trendy w urologii polegają także na ostrożnym kierowaniu do leczenia radykalnego. Część wcześnie wykrytych nowotworów, które zostają uznane za zmiany o małym ryzyku, jest kierowana coraz częściej do aktywnego nadzoru a nie natychmiastowego leczenia radykalnego.

W 2025 roku 82 proc. wszystkich operacji raka prostaty w Polsce wykonano za pomoca robotów. Jednocześnie w ciągu pięciu lat liczba prostatektomii radykalnych wykonanych w naszym kraju podwoiła się, a w przeliczeniu na liczbę mieszkańców wykonujemy ich już więcej niż takie kraje jak Anglia, Niemcy czy Francja.

Prof. Paweł Rajwa (Klinika Urologii Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Klinika Uroonkologii i Urologii Minimalnie Inwazyjnej CMKP) podkreślił, iż jeszcze w 2020 r. wykrywalność raka prostaty, a także śmiertelność z jego powodu, była w Polsce na poziomie państw o dużo niższym poziomie rozwoju gospodarczego. „Przy rozwoju chirurgii robotycznej i całej akcji profilaktycznej na pewno jest pewnego rodzaju takie zjawisko odbicia. Drugą stroną medalu jest na pewno pewnego rodzaju nadleczalność i to, iż za dużo leczymy – to też wiemy” – dodał. Jedną z przyczyn jest brak rejestru, który zawierałby charakterystykę operowanych pacjentów – „Na przykład w USA są rejestry obowiązkowe w większości topowych ośrodków. To pozwala korygować pewnego rodzaju błędy, albo pewnego rodzaju trendy, które czasami są niekorzystne”.

Doktor Marcin Kubiak (Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. kard. Wyszyńskiego w Lublinie) przypomniał o tym, jak wielkie znaczenie mają umiejętności chirurgów – „Robot to narzędzie, bardzo zaawansowane technicznie, bardzo dobre narzędzie, natomiast nie zapominajmy, iż tym robotem steruje chirurg i to na nim leży odpowiedzialność zoperowania tego pacjenta. No i oczywiście to korzyść dla pacjenta, o ile go zoperuje robotem chirurg, który jest doświadczonym operatorem. To ta operacja będzie miała wtedy odpowiednią jakość”. Zwrócił uwagę na onkologiczny cel zabiegów robotowych – „W onkologii potrzebujemy skutecznie, rzetelnie, zgodnie ze standardami wyciąć raka. To jest nasz główny cel”.

Zastosowanie robota oznacza znacznie mniejszą ingerencję w ciało pacjenta. Im mniej inwazyjny zabieg tym szybciej pacjent dochodzi do siebie, a wraz z usunięciem zmienionych nowotworowo tkanek doznaje jak najmniejszego zaburzenia funkcji organizmu. Marcin Kubiak zwrócił uwagę na dużo mniejszy ubytek krwi przy zabiegach wykonywanych w asyście robota w porównaniu do innych technik prowadzenia zabiegów. Jednak to, iż coraz więcej szpitali posiada robota samo w sobie nie oznacza sukcesu, ponieważ bolączką polskiego systemu jest nadmierne rozproszenie leczenia zabiegowego – „Jest to jeden z czynników, które uważam są kluczowe, o ile chodzi o wypaczenia w tej chirurgii robotowej. Właśnie to rozproszenie. Mamy ponad sto szpitali operujących robotem, więc w przynajmniej połowie tych szpitali nie jest wystarczająca liczba zabiegów i na ośrodek, i na chirurga, aby operacje robić o dobrej jakości”.

„Mamy na tyle rozwiniętą technologię, zarówno o ile chodzi o same roboty, jak i można powiedzieć łącza, iż jesteśmy w stanie na choćby bardzo dużą odległość wykonać ten zabieg tak samo, jakbyśmy się znajdowali przy pacjencie. Czyli jest to absolutnie bezpieczne” – mówił z kolei dr Paweł Wisz, kierownik Centrum Robotyki PIM MSWiA w Warszawie. Podkreślił, jak wielką rolę odgrywa doświadczenie lekarza wykonującego zabieg, a zatem także proces szkolenia i rozwoju umiejętności. Wskazywał na możliwości operowania na odległość, co stało się możliwe dzięki rozwojowi robotyki. Największe możliwości, które stwarza telechirurgia, to upowszechnianie nowoczesnego leczenia w nowych regionach, ale przede wszystkim teleproktoring, czyli możliwości edukacji, rozwoju i wsparcia operatorów chirurgii robotowej.