Wstrzymanie „Lex Szarlatan” nie zatrzyma kontroli. RPP wygrywa w sądach z receptomatami

27 sierpnia 2026 r. Rzecznik Praw Pacjenta opublikował komunikat dotyczący swoich działaniach dotyczących możliwych nieprawidłowości w działalności receptomatów. Platformy te sprowadzały procedurę wydawania zaleceń i recept wyłącznie do czysto transakcyjnej sprzedaży internetowej, często z pominięciem rzetelnej diagnozy i osobistego zbadania pacjenta. RPP podkreśla, iż taki proceder pomija zasady bezpieczeństwa zdrowotnego i praw pacjenta. Usługa ta stała się szczególnie niebezpieczna w kontekście masowego przepisywania leków o potencjale silnie uzależniającym – w tym opioidowych środków przeciwbólowych (na czele z fentanylem) oraz preparatów psychotropowych. Działania te stały w sprzeczności z prawem pacjenta do świadczeń zdrowotnych udzielanych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i należytą starannością.

– Niestety, wiele podmiotów traktuje internetowe kanały kontaktu z pacjentem jak biznes przynoszący szybkie i duże dochody bez najmniejszej troski o aspekty zdrowotne. Szczególnie niepokojące jest przepisywanie leków o wysokim potencjale uzależniającym, bez należytej diagnozy i osobistego zbadania pacjenta. Na działania, które ewidentnie szkodzą pacjentom, nie ma mojej zgody, o czym świadczą nasze stanowcze działania podejmowane od 2023 roku — wskazał Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta.

Bilans działań RPP (2023 – sierpień 2026)

Liczby przedstawione w komunikacie organu obrazują bezprecedensową skalę interwencji podejmowanych w ciągu ostatnich trzech lat:

• 72 decyzje nakazujące zaprzestanie praktyk: Od 2023 roku do 25 sierpnia 2026 roku Rzecznik Praw Pacjenta wydał łącznie 72 decyzje nakazujące operatorom receptomatów natychmiastowe zaprzestanie naruszania zbiorowych praw pacjentów.
• Blisko 1,3 mln zł kar finansowych: Z powodu niezastosowania się części przedsiębiorców do wydanych nakazów, RPP nałożył kary pieniężne na łączną kwotę wynoszącą niemal 1 300 000 zł.
• 100% wygranych spraw w sądach: Spośród 72 decyzji, 14 zostało zaskarżonych przez podmioty medyczne do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA). Dotychczas sąd wydał 7 wyroków i żaden z nich nie uchylił decyzji Rzecznika – WSA w pełni podtrzymał wszystkie decyzje organu.

Odpowiedzialność karna oraz dyscyplinarna lekarzy

Ukrócenie nielegalnego procederu objęło nie tylko spółki zarządzające portalami, ale również lekarzy masowo wystawiających recepty bez przeprowadzania badania:

• Sprawy w prokuraturze: Rzecznik Praw Pacjenta skierował do organów ścigania 6 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa dotyczących działalności receptomatów.
• Postępowania dyscyplinarne: W zakresie odpowiedzialności zawodowej medyków RPP złożył około 30 zawiadomień do okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej przy izbach lekarskich.

Sytuacja wokół nowelizacji „Lex Szarlatan”

Przełomowym elementem systemowym miała być nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w przestrzeni publicznej określana mianem „Lex Szarlatan”. Projekt stworzono z myślą o natychmiastowym blokowaniu patologicznych usług, uszczelnieniu obrotu lekowego w kraju oraz przeciwdziałaniu nielegalnemu wywozowi leków za granicę.

Wobec decyzji Prezydenta RP o wstrzymaniu wejścia w życie nowelizacji, Rzecznik zapowiedział, iż organ nie zaniecha intensywnych działań i będzie stanowczo egzekwował dotychczasowe przepisy prawne:

– Apeluję do pacjentów o nadzwyczajną ostrożność (…). Wobec wstrzymania przez Prezydenta RP wejścia w życie nowelizacji ustawy będziemy korzystać z dotychczasowych narzędzi prawnych w ochronie pacjentów przed nadużyciami w działalności tzw. receptomatów — podkreślił Bartłomiej Chmielowiec.

Komunikat Rzecznika Praw Pacjenta to wyraźny sygnał ostrzegawczy dla obywateli. Wybieranie szybkich i odpłatnych e-recept wydawanych przez formularze internetowe wiąże się z ogromnym ryzykiem błędów diagnostycznych, a w przypadku preparatów opioidowych – z ryzykiem głębokiego i tragicznego w skutkach uzależnienia.