Zespół badaczy z Medical University of South Carolina przeprowadził badanie oceniające skuteczność przezczaszkowej stymulacji magnetycznej w redukcji głodu nikotynowego oraz wspomaganiu rzucania palenia u osób uzależnionych od tytoniu.
Nikotynizm – jak leczyć uzależnienie od nikotyny
Nikotynizm pozostaje globalnym wyzwaniem zdrowotnym, będąc przyczyną milionów zgonów rocznie. Dotychczasowe metody leczenia, takie jak farmakoterapia czy plastry nikotynowe, wykazują jedynie umiarkowaną skuteczność.
Trudność w rzuceniu nałogu wynika z tego, iż uzależnienie silnie wpływa na funkcjonowanie mózgu.
Prowadzi ono do zaburzenia równowagi między układami odpowiedzialnymi za samokontrolę i odczuwanie nagrody. Osłabieniu ulegają obszary związane z kontrolą wykonawczą i podejmowaniem decyzji, takie jak grzbietowo-boczna kora przedczołowa (DLPFC). Jednocześnie zwiększa się aktywność struktur odpowiadających za odczuwanie przyjemności i głodu nikotynowego, między innymi kory oczodołowo-czołowej (mOFC). Ta neuronalna nierównowaga sprawia, iż palacz ma trudności z opanowaniem impulsu, choćby jeżeli świadomie chce zerwać z nałogiem.
W odpowiedzi na te ograniczenia, naukowcy zwrócili się ku nieinwazyjnej metodzie stymulacji magnetycznej mózgu (rTMS). Pozwala ona na precyzyjne modyfikowanie aktywności wybranych ośrodków.
Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna w celu ograniczenia palenia: badanie
Głównym założeniem badaczy było sprawdzenie, czy przezczaszkowa stymulacja magnetyczna oddziałująca na obwody neuronalne pozwoli trwale zredukować liczbę wypalanych papierosów i wyciszyć głód nikotynowy skuteczniej niż dotychczasowe rozwiązania. Badanie przeprowadzono na dorosłych palaczach w wieku 18–65 lat, u których rozpoznano zaburzenia używania tytoniu zgodnie z kryteriami DSM-5. Warunkiem udziału było przewlekłe i intensywne palenie (co najmniej 10 papierosów dziennie przez minimum rok) oraz silna motywacja do rzucenia nałogu. Uczestnicy przeszli również weryfikację biochemiczną, która potwierdzała brak stosowania innych substancji psychoaktywnych. Wykluczono osoby używające alternatywnych form tytoniu, przyjmujące leki wspomagające rzucanie palenia oraz te, u których występowały przeciwwskazania neurologiczne do stosowania metod takich jak TMS czy fMRI.
Badanie miało charakter randomizowany, z podwójnie ślepą próbą. Uczestników losowo przydzielono do grupy otrzymującej aktywną neuromodulację kory przedczołowej lub do grupy placebo, w której stosowano stymulację pozorowaną. Istotnym elementem eksperymentu była tzw. prowokacja sygnałowa: uczestnicy byli celowo eksponowani na bodźce związane z paleniem. Miało to aktywować obwody neuronalne odpowiedzialne za głód nikotynowy i zwiększyć ich podatność na działanie stymulacji.
Skuteczność terapii oceniano przede wszystkim na podstawie zmiany liczby wypalanych papierosów dziennie. Monitorowano ją przez 19 dni, w tym podczas 15 sesji terapeutycznych w okresie trzech tygodni. Dodatkowo analizowano obiektywne wskaźniki biologiczne, takie jak poziom tlenku węgla w wydychanym powietrzu oraz stężenie kotyniny w moczu. Całość uzupełniono badaniami fMRI, które pozwoliły ocenić zmiany w aktywności mózgu. Analizowano przede wszystkim obszary związane z kontrolą zachowania oraz systemem nagrody, co pomogło lepiej zrozumieć neurobiologiczne mechanizmy redukcji uzależnienia.
Stymulacja magnetyczna mózgu (rTMS) a rzucanie palenia
Pełny udział w eksperymencie zakończyło 35 osób, które uwzględniono w końcowej analizie. Terapia była ogólnie dobrze tolerowana. Najczęstszym skutkiem ubocznym był lekki, przejściowy ból w miejscu stymulacji.
Najlepsze efekty zaobserwowano w grupie otrzymującej stymulację 10 Hz nad lewą grzbietowo-boczną korą przedczołową (DLPFC). U tych pacjentów liczba wypalanych papierosów spadła średnio o około 11 dziennie. Było to wyraźnie lepszym wynikiem niż w pozostałych grupach. Co ważne, efekt ten utrzymywał się również po zakończeniu terapii i w części przypadków przez cały czas się pogłębiał. Dodatkowo potwierdzono to obiektywnymi pomiarami tlenku węgla w wydychanym powietrzu, który również najbardziej obniżył się w tej grupie.
Pacjenci poddani stymulacji 10 Hz zgłaszali także mniejszy głód nikotynowy, zarówno w testach samooceny, jak i w reakcji na bodźce wywołujące chęć palenia. Oznacza to, iż łatwiej było im oprzeć się pokusie sięgnięcia po papierosa.
Badania fMRI pokazały, iż skuteczna terapia wiązała się z konkretnymi zmianami w pracy mózgu. Zmniejszyła się aktywność obszarów odpowiedzialnych za odczuwanie „głodu” nikotynowego, a jednocześnie wzmocniła się aktywność rejonów związanych z kontrolą zachowania i samokontrolą. W grupach placebo oraz 1 Hz nie zaobserwowano takich zmian ani istotnej poprawy w zachowaniu.
przezczaszkowa stymulacja magnetyczna okazała się skuteczną i bezpieczną metodą wspierającą rzucanie palenia.
Jej działanie polegało na jednoczesnym osłabieniu reakcji mózgu na bodźce związane z nałogiem oraz wzmocnieniu mechanizmów kontroli, które pomagają oprzeć się paleniu.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Journal of Psychiatric Research”.
