Spożywanie alkoholu jest codziennym elementem stylu życia niemałej części pacjentów, a przy tym jego wpływ na procesy gojenia w jamie ustnej bywa niedoceniany. W praktyce stomatologicznej alkohol stanowi istotny czynnik ryzyka opóźnionej regeneracji tkanek oraz rozwoju powikłań po zabiegach chirurgicznych i zachowawczych. Zrozumienie mechanizmów, poprzez które alkohol oddziałuje na układ odpornościowy, mikrokrążenie i środowisko jamy ustnej, ma najważniejsze znaczenie dla skutecznego planowania opieki pozabiegowej oraz edukacji pacjenta.
Alkohol jest powszechnie spożywaną substancją, która ma wpływ nie tylko na ogólny stan zdrowia pacjenta, ale również na procesy gojenia tkanek w obrębie jamy ustnej. Zarówno pacjenci, jak i personel stomatologiczny powinni być świadomi, iż obecność alkoholu we krwi i w środowisku jamy ustnej może znacząco opóźniać regenerację ran po zabiegach chirurgicznych i zachowawczych oraz zwiększać ryzyko powikłań.
W kontekście pacjentów po ekstrakcjach zębów, zabiegach implantologicznych czy periodontologicznych zrozumienie mechanizmów działania alkoholu oraz edukacja pacjenta w tym zakresie stanowią istotny element planowania opieki pozabiegowej.
Alkohol a odpowiedź immunologiczna w procesie gojenia
Podstawowy problem związany z obecnością alkoholu wiąże się z jego zdolnością do osłabiania odpowiedzi immunologicznej organizmu. Etanol i jego metabolity wpływają na funkcjonowanie kluczowych komórek układu odpornościowego, takich jak neutrofile i makrofagi, które są niezbędne do usuwania patogenów z powierzchni rany oraz stymulowania naprawy tkanek. Zaburzenia funkcji tych komórek sprzyjają powstawaniu miejscowych zakażeń i przedłużają fazę zapalną gojenia, co skutkuje wolniejszą regeneracją tkanek.
Zaburzenia syntezy kolagenu i funkcji fibroblastów
Alkohol wpływa również na syntezę kolagenu i aktywność fibroblastów, które są podstawowymi komponentami odbudowy tkanki łącznej. Zmniejszenie proliferacji fibroblastów i zahamowanie produkcji kolagenu osłabiają siłę mechaniczną tworzącej się tkanki bliznowatej i zwiększają ryzyko rozwoju dehiscencji rany. Konsekwencją tych zaburzeń może być wolniejsze zamykanie się tkanek oraz większa podatność na urazy mechaniczne w obszarze gojenia.
Wpływ alkoholu na mikrokrążenie i utlenowanie tkanek
Niezależnie od mechanizmów immunologicznych i metabolicznych, spożywanie alkoholu ma również znaczący wpływ na krążenie krwi w rejonie rany. Krótkotrwałe spożycie alkoholu początkowo może powodować rozszerzenie naczyń krwionośnych, jednak przewlekłe nadużywanie prowadzi do zaburzeń funkcji śródbłonka naczyniowego i skurczu naczyń, co utrudnia dostarczanie tlenu i składników odżywczych niezbędnych do regeneracji tkanek. Niedostateczne utlenowanie i perfuzja ran zmniejszają efektywność procesów naprawczych oraz sprzyjają powstawaniu stanów niedotlenienia, które dodatkowo utrudniają gojenie.
Zmiany mikrobiomu jamy ustnej spowodowane przez alkohol
Nie mniej ważne są zmiany w mikrobiomie jamy ustnej związane z regularnym spożywaniem alkoholu. Przewlekłe spożycie prowadzi do redukcji korzystnych bakterii i sprzyja przerostowi patogennych gatunków, co stwarza środowisko bardziej prozapalne oraz podatne na infekcje. Zaburzenia mikroflory jamy ustnej zwiększają ryzyko chorób przyzębia oraz infekcji miejscowych, które mogą opóźniać gojenie tkanek po zabiegach chirurgicznych.
Warto również podkreślić, iż alkohol działa wysuszająco na błony śluzowe i zmniejsza przepływ śliny, co prowadzi do suchości jamy ustnej i zaburzeń równowagi pH. Ślina odgrywa kluczową rolę w ochronie przeciwbakteryjnej oraz wspomaganiu procesów reepitelializacji ran. Zmniejszone wydzielanie śliny oraz zaburzenia jej składu komplikują naturalne mechanizmy obronne jamy ustnej i sprzyjają tworzeniu się środowiska bardziej sprzyjającego proliferacji patogenów.
Znaczenie abstynencji alkoholowej w zaleceniach pozabiegowych
W klinicznej praktyce stomatologicznej bardzo ważne jest, aby wskazania pozabiegowe obejmowały wyraźne zalecenie abstynencji alkoholowej w czasie gojenia ran. choćby krótkoterminowe zaprzestanie picia alkoholu bezpośrednio po zabiegu może zmniejszyć ryzyko powikłań, takich jak infekcje, przedłużające się zapalenia tkanek czy nieprawidłowe zrastanie się szwów. Odpowiednia edukacja pacjenta i indywidualne dostosowanie zaleceń pozabiegowych pod kątem stylu życia i nawyków może przyczynić się do poprawy wyników leczenia oraz jakości opieki stomatologicznej.
Źródło: https://www.rdhmag.com/
Zapewnienie odpowiedniego poziomu zdrowia jamy ustnej, prawidłowa dieta oraz odstawienie przez pacjenta używek, zwłaszcza papierosów i alkoholu – to najskuteczniejsze metody modulacji mikrobiomu jamy ustnej. – W tym zakresie trzeba mieć absolutnie kompleksowe podejście. Nie ma jednego cud-produktu, który można zaproponować pacjentom i uzyskać efekt. Tak się niestety nie da – mówi dr n. med. Ewa Rusyan, specjalistka stomatologii ogólnej i periodontologii, adiunkt w Zakładzie Stomatologii Zachowawczej WUM, ekspertka z zakresu m.in. ubytków niepróchnicowego pochodzenia, geriatrii i epidemiologii.