Więcej badań w aptekach? Ministerstwo Zdrowia studzi zapał i stawia na ostrożną ewolucję usług farmaceutycznych

Poseł Marcin Józefaciuk niedawno zwrócił się do Ministerstwa Zdrowia z interpelacją w sprawie wykazu badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutę. Parlamentarzysta wskazał, iż do jego biura zgłosili się przedstawiciele Naczelnej Izby Aptekarskiej, którzy poruszyli ten temat. Sugerowali między innymi wydłużenie listy badań znajdujących się w rozporządzeniu.

Przypomnijmy, iż zgodnie z aktualnymi przepisami, farmaceuta może wykonać w aptece:

• Testy stężenia glukozy we krwi – badanie przesiewowe i monitorujące w kierunku cukrzycy.
• Pomiar profilu lipidowego – w tym oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji HDL, LDL oraz trójglicerydów.
• Testy CRP – szybkie badanie poziomu białka C-reaktywnego, pomocne w rozróżnianiu infekcji bakteryjnych od wirusowych.
• Testy na obecność antygenu wirusa SARS-CoV-2 – badania wymazowe w kierunku COVID-19.
• Oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) – najważniejsze dla monitorowania długofalowego wyrównania cukrzycy.
• Badanie kwasu moczowego we krwi – pomocne w diagnostyce dny moczanowej.
• Pomiar ciśnienia tętniczego – standardowa procedura monitorowania nadciśnienia.
• Badanie masy ciała i składu ciała – wraz z interpretacją wskaźnika BMI.

Warto dodać, iż badania mogą wykonywać farmaceuci, którzy ukończyli odpowiednie kursy kwalifikacyjne organizowane m.in. przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Testy powinny być przeprowadzane w wydzielonej części apteki (tzw. pokoju opieki farmaceutycznej), zapewniającej prywatność i higienę.

Poseł Józefaciuk zwrócił się do Ministra Zdrowia z pytaniem czy planowane jest dodanie do tej listy kolejnych pozycji, takich jak:

• wykonywanie testów diagnostycznych w kierunku wykrywania antygenu RSV,
• wykonywanie testów stężenia witaminy D3,
• wykonywanie testów diagnostycznych w kierunku badania całkowitego stężenia PSA we krwi

Jednocześnie spytał czy resort widzi szansę na umożliwienie farmaceutów przeprowadzania takich świadczeń poza terenem apteki ogólnodostępnej (np. DPS, akcje profilaktyczne itp.)?.

Brak prac nad nowym wykazem

Odpowiedzi na pytania posła udzieliła niedawno Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia, Katarzyna Kacperczyk. Wyjaśniła, iż resort w tej chwili nie planuje zmian we wspomnianym rozporządzeniu.

– Na obecnym etapie nie są prowadzone prace nad rozszerzeniem katalogu badań diagnostycznych, które mogą być wykonywane przez farmaceutów – czytamy w dokumencie z 24 marca 2026 r.

Ministerstwo podkreśla jednocześnie, iż obecny stan prawny i przewiduje możliwość wykonywania przez farmaceutów szeregu badań. Stanowi to istotny element rozwoju usług farmaceutycznych w systemie ochrony zdrowia. Przypomina też, iż katalizatorem ich wprowadzenia była sytuacja nadzwyczajna – pandemia COVID-19.

– Wprowadzenie możliwości wykonywania części badań diagnostycznych przez farmaceutów było w dużej mierze związane z okresem epidemii koronawirusa, w szczególności z potrzebą zwiększenia dostępności badań antygenowych w kierunku SARS-CoV-2 oraz odciążenia podmiotów leczniczych w tym czasie – czytamy w odpowiedzi na interpelację.

Według Ministerstwa, obecna sytuacja epidemiologiczna jest zgoła inna: „Wraz ze zmianą uwarunkowań epidemiologicznych pierwotne przesłanki wprowadzenia tych rozwiązań w istotnym stopniu utraciły swoją aktualność”. Ta argumentacja sugeruje, iż resort postrzega diagnostykę w aptekach bardziej jako narzędzie reagowania kryzysowego niż docelowy, stały element systemu, który należy nieustannie rozbudowywać.

Potrzebna koordynacja

Wiceminister Kacperczyk przypomina, iż apteki ogólnodostępne pełnią przede wszystkim funkcję placówek zapewniających obrót produktami leczniczymi.

– Jednocześnie stanowią one istotny punkt pierwszego kontaktu pacjenta z działaniami z zakresu profilaktyki zdrowotnej. Rozwój usług profilaktycznych realizowanych w aptekach może stanowić wartościowe uzupełnienie systemu ochrony zdrowia, o ile pozostaje odpowiednio skoordynowany z opieką lekarską i nie prowadzi do zacierania ról poszczególnych uczestników systemu – czytamy w jej odpowiedzi.

Wynika z tego, iż kluczem do dalszego rozwoju usług w aptekach ma być jednak koordynacja i unikanie dublowania kompetencji lekarzy czy diagnostów.

Farmaceuta badający poza apteką?

– Odnosząc się natomiast do kwestii ewentualnego wykonywania wskazanych badań diagnostycznych poza lokalem apteki ogólnodostępnej (np. w miejscu zamieszkania pacjenta), należy zauważyć, iż obowiązujące przepisy nie wskazują wprost miejsca wykonywania tych badań jako związanego wyłącznie z lokalem apteki – wskazuje wiceminister.

Przypomina jednocześnie, iż w praktyce przyjmuje się, iż wykonywanie tego rodzaju świadczeń odbywa się zasadniczo w aptece ogólnodostępnej. Wynika to z miejsca wykonywania zawodu farmaceuty oraz zapewnienia odpowiednich warunków organizacyjnych i technicznych. Określa je zresztą § 3 wspomnianego rozporządzenia.

– Apteki dysponują bowiem infrastrukturą umożliwiającą spełnienie wymagań przewidzianych dla realizacji tych badań w ramach działalności farmaceutycznej – podkreśla wiceminister Kacperczyk.

©MGR.FARM