Nawet 40% przypadków nowotworów na świecie można byłoby uniknąć dzięki skutecznej profilaktyce – wynika z najnowszej globalnej analizy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC). To jedno z najbardziej kompleksowych opracowań dotyczących możliwych do wyeliminowania czynników ryzyka nowotworów, obejmujące po raz pierwszy także zakażenia onkogenne.
Opublikowana przed Światowym Dniem Walki z Rakiem (4 lutego) analiza wskazuje, iż w 2022 r. aż 37% wszystkich nowych zachorowań na nowotwory – czyli około 7,1 mln przypadków – było związanych z czynnikami możliwymi do uniknięcia. Badanie objęło dane z 185 państw i 36 typów nowotworów, a przeanalizowano w nim łącznie 30 modyfikowalnych przyczyn choroby.
Główne czynniki ryzyka
Najważniejszym możliwym do wyeliminowania czynnikiem ryzyka pozostaje palenie tytoniu, odpowiedzialne globalnie za 15% nowych zachorowań na nowotwory. Na kolejnych miejscach znalazły się zakażenia (10%) oraz spożycie alkoholu (3%). Wśród pozostałych czynników uwzględniono m.in. nadmierną masę ciała, brak aktywności fizycznej, zanieczyszczenie powietrza oraz promieniowanie ultrafioletowe.
Trzy nowotwory – płuca, żołądka i szyjki macicy – odpowiadały łącznie za niemal połowę wszystkich możliwych do zapobieżenia przypadków nowotworów u kobiet i mężczyzn. Rak płuca był najczęściej związany z paleniem tytoniu i zanieczyszczeniem powietrza, rak żołądka – z zakażeniem Helicobacter pylori, natomiast rak szyjki macicy niemal w całości wynikał z zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).
Różnice między płciami i regionami świata
Analiza wykazała istotne różnice w obciążeniu nowotworami możliwymi do zapobieżenia pomiędzy płciami. U mężczyzn aż 45% nowych zachorowań było związanych z czynnikami modyfikowalnymi, podczas gdy u kobiet odsetek ten wynosił 30%. W populacji mężczyzn dominującą rolę odgrywało palenie tytoniu (23%), następnie zakażenia (9%) i alkohol (4%). U kobiet na pierwszym miejscu znalazły się zakażenia (11%), dalej palenie (6%) oraz wysoki wskaźnik masy ciała (3%).
Widoczne były także znaczące różnice regionalne. Wśród kobiet odsetek nowotworów możliwych do zapobiegnięcia wahał się od 24% w Afryce Północnej i Azji Zachodniej do 38% w Afryce Subsaharyjskiej. U mężczyzn najwyższe obciążenie odnotowano w Azji Wschodniej (57%), a najniższe w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach (28%). Różnice te odzwierciedlają zróżnicowaną ekspozycję na czynniki behawioralne, środowiskowe, zawodowe i zakaźne, a także poziom rozwoju społeczno-ekonomicznego, polityki zdrowotnej oraz wydolność systemów ochrony zdrowia.
Profilaktyka jako klucz do ograniczenia zachorowań
Autorzy badania podkreślają ogromny potencjał profilaktyki nowotworowej. Skuteczne działania obejmują m.in. zdecydowaną kontrolę tytoniu i alkoholu, powszechne szczepienia przeciwko wirusom onkogennym (takim jak HPV czy wirus zapalenia wątroby typu B), poprawę jakości powietrza, bezpieczeństwo w miejscu pracy oraz tworzenie warunków sprzyjających zdrowej diecie i aktywności fizycznej.
Jak zaznaczają eksperci WHO i IARC, skoordynowane działania wielu sektorów – od ochrony zdrowia i edukacji po transport, energetykę i rynek pracy – mogą uchronić miliony rodzin przed doświadczeniem choroby nowotworowej. Ograniczenie czynników ryzyka nie tylko zmniejsza liczbę zachorowań, ale także redukuje długoterminowe koszty opieki zdrowotnej i poprawia ogólny stan zdrowia populacji.
Źródło: https://www.who.int
Redukcja konsumpcji alkoholu, ograniczenie palenia papierosów, szczepienia przeciw HPV i regularne wizyty u stomatologia to – zdaniem dr. n. o zdr. Pawła Koczkodaja z Narodowego Instytutu Onkologii – najważniejsze zasady profilaktyki pierwotnej nowotworów okolic szyi i głowy. – Regularne wizyty u stomatologa są nie do przecenienia pod kątem tzw. czujności onkologicznej – podkreśla ekspert.