Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest dla Polaków niemal synonimem ochrony konsumentów, ale znajomość nazwy nie idzie w parze z wiedzą o tym, czym urząd się zajmuje.
Jak dalej napisał serwis PAP MediaRoom wynika to z raportu „UOKiK i cała reszta. Jak Polacy znają system ochrony konsumentów”, przygotowanego przez Stowarzyszenie Ochrony Konsumentów Aquila we współpracy z Uniwersytetem SWPS, wielu konsumentów wciąż liczy na bezpośrednie wsparcie urzędu w sporach ze sprzedawcami. Tymczasem UOKiK chroni interesy zbiorowe i nie prowadzi spraw indywidualnych.
O tym, skąd bierze się to nieporozumienie i co należałoby zmienić, serwis PAP MediaRoom rozmawiał z prof. Agatą Gąsiorowską
W badaniu z lipca 2026 r. jako instytucję chroniącą konsumentów, UOKiK samodzielnie wymieniło 81 proc. z 631 uczestników. Na rzeczników konsumentów, do których należy zwracać się w sprawach indywidualnych, wskazał tylko co czwarty badany. Gdy uczestnicy mieli dopasować instytucję do typowych problemów konsumenckich, trafną odpowiedź podawano średnio w mniej niż połowie przypadków. Autorki badania oceniają, iż o systemie ochrony konsumentów w Polsce trudno w ogóle mówić, co rodzi pytanie, czy prawo konsumenckie rzeczywiście chroni konsumenta, skoro wielu Polaków nie wie, do kogo się zwrócić.
O tym, skąd bierze się to nieporozumienie i co należałoby zmienić, serwis PAP MediaRoom rozmawiał z prof. Agatą Gąsiorowską, psycholog ekonomiczną, wicedyr. Instytutu Psychologii Centrum Badań nad Zachowaniami Ekonomicznymi Wydz. Psychologii we Wrocławiu. Naukowo prof. Gąsiorowska zajmuje się psychologią ekonomiczną i zachowaniami konsumenckimi, a w szczególności psychologicznymi funkcjami pieniędzy i bezrefleksyjnym kupowaniem. Jest współautorką (wraz z Małgorzatą Miś, prezes Stowarzyszenia Ochrony Konsumentów Aquila) raportu „UOKiK i cała reszta. Jak Polacy znają system ochrony konsumentów”.
PAP MEDIAROOM: Kupuję telewizor. Okazuje się, w sklepie była źle podana jego cena. Do kogo powinienem się zwrócić?
Prof. Anna Gąsiorowska: Niezależnie od tego, czy Pan kupił ten telewizor, czy tylko widzi Pan w sklepie, iż informacja o cenie lub oznakowanie są błędne, powinien Pan zwrócić się przede wszystkim do Inspekcji Handlowej, dlatego iż to leży w jej kompetencjach. Natomiast o ile kupił Pan telewizor, który był prawidłowo oznaczony pod względem ceny, ale już w domu stwierdził, iż jednak mógłby Pan taki telewizor kupić za mniejsze pieniądze, to, niestety, mamy tutaj błąd po stronie konsumenta i ani Inspekcja Handlowa, ani rzecznik konsumentów, ani żadna inna instytucja nie pomogą. Sklep może dopuścić możliwość, chociaż wcale nie musi, żeby zrezygnować z umowy bez podawania przyczyn.
PAP MEDIAROOM: Ale większość Polaków, bo aż 81 proc., jak wynika z Państwa badania, zwróciłoby się w takiej sprawie do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dlaczego właśnie do UOKiK-u?
UOKiK nie zajmuje się interwencjami na wniosek pojedynczych konsumentów. Możemy tylko przypuszczać, iż UOKiK ma najlepiej rozpoznawalną markę, o ile chodzi o polskich konsumentów i z tego powodu uznają oni, iż to UOKiK powinien im pomóc. Myślę, iż drugą stroną tego modelu jest to, iż konsumenci nie znają innych instytucji. Bo gdyby było tak, iż znają UOKiK, ale znają też inne instytucje i wiedzą, jakie kompetencje one mają, to jest możliwe, iż trafniej podejmowaliby decyzje. Pytaliśmy konsumentów o to, jaką instytucję znają, nie podając im gotowej listy. 80 proc. badanych wskazywało na którymś miejscu właśnie UOKiK, a na drugim rzeczników konsumentów. Przepaść między wskazaniami jest olbrzymia, bo rzeczników wskazało zaledwie 25 proc. badanych.
PAP MEDIAROOM: Może tłumaczyć to słowem „wytrychem” w nazwie? W badaniu wprowadziliście Państwo nieistniejąca instytucję – Stowarzyszenie Praw Konsumenta. Znajomość jej wskazało 47 procent badanych, co oznacza, iż jest „bardziej znana” niż większość tych istniejących naprawdę.
Oprócz Stowarzyszenia Praw Konsumenta w badaniu wymieniono też fikcyjne Stowarzyszenie na Rzecz Konsumentów, ale również istniejące Europejskie Centrum Konsumenckie i Rzeczników Konsumentów. Myślę, iż znaczenie ma przede wszystkim widoczność UOKiK-u w mediach społecznościowych, w internecie, w telewizji i w radio. O UOKiK-u mówi się w kontekście dużych spraw i kar, które urząd nakłada na różne firmy i organizacje, i to najprawdopodobniej powoduje, iż ta marka, nazwa jest tak wysoko rozpoznawalna. Oprócz nazwy ważne jest to, iż konsumenci nie bardzo wiedzą, które kompetencje należą do której instytucji. To jest bardzo istotny element naszego badania – osobom, które w nim uczestniczyły, przedstawiliśmy 15 scenariuszy różnych problemów konsumenckich i prosiliśmy o to, żeby wskazały, która instytucja powinna zająć się konkretnym problemem. To nie były jakieś „dziwne” sprawy, ale takie, z którymi można się spotkać na co dzień, na przykład nieautoryzowane transakcje, skradzione karty płatnicze, nieprawidłowo oznakowane zabawki, nieskuteczna odpłatna naprawa laptopa albo przykład firmy, która organizuje koncert i wymusza na klientach zostawienie rzeczy w płatnej szatni, co wcześniej nie było ujęte w regulaminie. Niestety okazało się, iż przypisywanie poszczególnych scenariuszy do poszczególnych instytucji, w których kompetencjach leżą te rzeczy, nie przekraczało w większości połowy poprawnych odpowiedzi. Tylko w odniesieniu do rzecznika finansowego było to więcej niż 60 proc.
PAP MEDIAROOM: Czy zatem wizerunek instytucji w mediach ma znaczenie dla konsumenta? Skoro UOKiK jest tak przedstawiany, to poradzi sobie z moim problemem i dlatego zwrócę się o pomoc właśnie do niego?
To trafna teza i pokazuje to dalsza część naszego badania, w której chcieliśmy sprawdzić, do jakiego stopnia proste zmiany komunikatu dotyczącego tego, co robi UOKiK, rzecznik konsumentów i tak dalej, mogą wpłynąć na to, jak ludzie postrzegają poszczególne instytucje. Co ważne te komunikaty były prawdziwe, zawierały takie dane, które nie rozmijały się z prawdą. Był to albo opis neutralny, albo taki, który dotyczył skali działań lub ograniczonej skuteczności, statystyk. I muszę powiedzieć, iż jako badacz i naukowiec byłam zaskoczona tym, iż siła różnic między poszczególnymi komunikatami przekraczała moje najśmielsze oczekiwania. W badaniach psychologicznych, gdzie musimy pokazywać różne komunikaty osobom badanym i sprawdzać, jak na te komunikaty reagują, bardzo rzadko jesteśmy w stanie uzyskać aż tak duże różnice. Dlaczego? Prawdopodobnie dlatego, iż ludzie mają jakąś swoją mocno wyrobioną opinię i trudno tę opinię zmienić. Sam fakt, iż takie subtelne zmiany komunikatów bardzo mocno wpłynęły na opinię na temat UOKiK-u, rzeczników konsumentów, rzecznika finansowego, jest dla mnie pośrednią informacją o tym, iż konsumenci nie mają praktycznie ugruntowanej opinii wynikającej z ich własnego doświadczenia. Ta opinia jest właśnie zbudowana na bazie dopływających informacji. (…)
Raport powstał w ramach realizacji zadania publicznego „Konsumencki think-tank Forum Organizacji Konsumenckich Forkon” sfinansowanego z budżetu państwa ze środków otrzymanych od Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego na podstawie umowy zawartej w czerwcu 2025 r.













