Niezależne przepisywanie leków – na czym polega nowy model?
3 listopada 2026 r. The Pharmaceutical Journal opublikował przegląd nowej usługi NHS Community Pharmacist Prescribing, która wprowadza możliwość niezależnego przepisywania leków przez farmaceutów pracujących w aptekach ogólnodostępnych w Anglii.
Podstawą nowego rozwiązania są uprawnienia farmaceutów do niezależnego przepisywania leków (independent prescribing). Farmaceuta posiadający odpowiednie kwalifikacje może samodzielnie ocenić stan pacjenta, podjąć decyzję terapeutyczną i wystawić receptę. Nie musi w tym celu uzyskiwać każdorazowej zgody lekarza ani korzystać z protokołu określającego z góry, jaki lek może otrzymać pacjent.
Uprawnienia independent prescriber nie są nowością – farmaceuci w Anglii mogą je uzyskiwać od 2006 r. Nowością jest natomiast szersze wykorzystanie tych kompetencji w ramach NHS Community Pharmacy Prescribing. Dotychczas w Pharmacy First farmaceuci korzystali przede wszystkim z protokołów PGD, które określały, jakim pacjentom i w jakich sytuacjach można wydać konkretne leki. Nowy model pozwala farmaceutom-preskrybentom podejmować w określonych ścieżkach własne decyzje kliniczne i wystawiać recepty na własną odpowiedzialność.
Kto może wystawiać recepty w aptece w Anglii?
Uprawnienie do niezależnego przepisywania leków posiada farmaceuta, który uzyskał kwalifikację independent prescriber i ma odpowiednią adnotację w rejestrze General Pharmaceutical Council (GPhC). Aby realizować świadczenia w ramach NHS Community Pharmacy Prescribing, musi dodatkowo pracować w aptece uczestniczącej w usłudze.
Zmiana jest również związana z reformą kształcenia farmaceutów. Od 2026 r. absolwenci kończący studia według standardów wprowadzonych w 2021 r. uzyskują kwalifikacje do niezależnego przepisywania leków już na etapie rejestracji zawodowej. Program studiów został rozszerzony o zagadnienia kliniczne, podejmowanie decyzji terapeutycznych oraz praktyczne przygotowanie do ordynowania leków.
Według danych przytoczonych przez The Pharmaceutical Journal we wrześniu 2026 r. 41,3% farmaceutów w Anglii posiadało kwalifikacje independent prescriber. Wśród farmaceutów pracujących w aptekach ogólnodostępnych odsetek ten wynosił jednak około 20%.
Jakie leki mogą przepisywać farmaceuci w Anglii?
Nowa usługa obejmuje cztery główne obszary. Są to dotychczasowe ścieżki Pharmacy First, dodatkowe możliwości w zakresie antykoncepcji oraz tzw. „prescription management”. Ponadto wprowadzono pięć nowych ścieżek klinicznych, w których farmaceuta może samodzielnie ordynować określone leki.
Pharmacy First – siedem ścieżek klinicznych
Program Pharmacy First umożliwia pacjentom uzyskanie pomocy farmaceuty w przypadku siedmiu określonych problemów zdrowotnych. Należą do nich: ostre zapalenie zatok, zapalenia ucha środkowego, liszajec zakaźny, ukąszenia owadów, półpasiec, zapalenie zatok, ból gardła i niepowikłane zakażenia układu moczowego u kobiet.
Wcześniej w ramach tych ścieżek farmaceuci korzystali z rozwiązania, które umożliwiało dostarczenie określonego leku pacjentowi spełniającemu z góry ustalone kryteria, bez konieczności wystawiania indywidualnej recepty – tzw. Patient Group Direction (PGD). Nowy model pozwala farmaceutom posiadającym kwalifikacje „independent prescriber” podejmować bardziej zindywidualizowane decyzje. Mogą oni uwzględniać sytuacje, w których pacjent nie spełnia standardowych kryteriów.
Możliwa jest również większa elastyczność w doborze preparatu. Przykładowo farmaceuta może wybrać inny antybiotyk, o ile pacjent wykazuje nadwrażliwość na lek pierwszego wyboru, ma trudności z połykaniem tabletek lub przyjmuje inne leki zwiększające ryzyko interakcji.
– Ostatecznie, jako osoba przepisująca leki, sam podejmujesz decyzję kliniczną i dokumentujesz, dlaczego ją podjąłeś, co wykluczyłeś i jaki był Twój proces myślowy w zakresie diagnostyki różnicowej – powiedziała Kirsty Armstrong, starsza kierowniczka ds. strategii klinicznej w farmacji w NHS England, podczas targów Pharmacy Show, które odbyły się w Birmingham 12 października 2026 r
Także trądzik, alergiczny nieżyt nosa i ostre zapalenia ucha…
Nowa usługa NHS włączyła również do finansowania przez państwo również pięć dodatkowych obszarów, w których farmaceuci mogą samodzielnie przepisywać określone leki. Są to: migrena, sezonowy alergiczny nieżyt nosa, ostre zapalenie ucha zewnętrznego u dorosłych, trądzik o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, łagodne zakażenia skóry i tkanek miękkich oraz świerzb.
Antykoncepcja – rozszerzenie dostępnych metod
Kolejnym obszarem jest antykoncepcja. Farmaceuci w Anglii już od 2023 r. mogą w ramach usługi NHS Pharmacy Contraception Service rozpoczynać stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej. Mogą też zapewniać jej kontynuację bez konieczności uzyskania przez pacjentkę recepty od lekarza (czyli nie tylko w ramach PGD). Jest to zatwierdzona procedura określająca kryteria kwalifikacji pacjentek i zasady bezpiecznego wydawania leków. Nowe uprawnienia farmaceutów z kwalifikacją independent prescriber rozszerzają te możliwości o samodzielne przepisywanie dodatkowych metod antykoncepcji.
Nowa usługa rozszerza możliwości farmaceutów o kolejne metody:
- krążki dopochwowe;
- plastry antykoncepcyjne;
- iniekcje antykoncepcyjne, o ile ich podawanie jest finansowane lokalnie.
„Prescription management” czyli samodzielne rozwiązywanie problemów z receptami
Nowe rozwiązania obejmują także tzw. prescription management, czyli możliwość wystawienia przez farmaceutę nowej recepty NHS, gdy recepty przedstawionej do realizacji nie można bezpiecznie lub zgodnie z potrzebami pacjenta zrealizować w pierwotnej postaci. Rozwiązanie ma ograniczyć sytuacje, w których pacjent nie może otrzymać potrzebnego leku, ponieważ recepta zawiera błąd, preparat jest niedostępny lub pominięto na niej lek stosowany dotychczas w terapii. W określonych przypadkach farmaceuta może przeprowadzić własną ocenę kliniczną i wystawić nową receptę, aby zapewnić pacjentowi ciągłość leczenia.
Może to dotyczyć m.in.:
- niedostępności przepisanego leku – farmaceuta może dobrać odpowiednią alternatywę terapeutyczną, jeżeli pozwalają na to lokalne uzgodnienia lub przeprowadzono konsultację z pierwotnym preskrybentem;
- błędów w recepcie – np. nieprawidłowej dawki, ilości lub postaci leku;
- pominięcia leku na recepcie powtarzalnej, jeżeli potwierdzono, iż nie było to celowe odstawienie;
- sytuacji, w których lek nie jest już potrzebny lub jego stosowanie nie jest klinicznie uzasadnione;
- konieczności synchronizacji ilości przepisywanych leków, aby ograniczyć liczbę wizyt związanych z realizacją recept.
Farmaceuta dokonuje tutaj własnej oceny sytuacjii bierze odpowiedzialność za podjętą decyzję terapeutyczną. Przed wystawieniem nowej recepty musi poinformować pacjenta o proponowanej zmianie. Powinien przedstawić jej uzasadnienie, omówić możliwe korzyści i ryzyko oraz uzyskać świadomą zgodę. Konieczne jest również udokumentowanie interwencji i poinformowanie pierwotnego preskrybenta czyli lekarza. Usługa nie może być wykorzystywana do zamiany preparatów wyłącznie w celu uzyskania korzyści finansowej przez aptekę.












