W badaniu analizowano, w jaki sposób nastolatki z zaburzeniem osobowości typu borderline (BPD) myślą o sobie, o innych i o świecie. Celem było ustalenie, czy trudności w poczuciu własnej tożsamości wiążą się ze zmianami w aktywności konkretnych części mózgu.
Zaburzenie osobowości typu borderline – objawy, występowanie
Zaburzenie osobowości typu borderline (BPD), zwane również zaburzeniem osobowości chwiejnej emocjonalnie, jest złożonym stanem psychicznym charakteryzującym się niestabilnością emocjonalną, impulsywnością oraz trudnościami w utrzymaniu spójnych relacji interpersonalnych i poczucia własnej wartości.
Osoby z BPD doświadczają silnej chwiejności uczuć, bolesnej pustki wewnętrznej oraz chronicznego lęku przed odrzuceniem. Ich relacje interpersonalne bywają burzliwe. W momentach skrajnego napięcia mogą pojawiać się również zachowania ryzykowne lub autodestrukcyjne, mające na celu rozładowanie wewnętrznego napięcia.
Zaburzenie nie jest rzadkością. Dotyka od 2% do 6% populacji ogólnej, a wśród pacjentów oddziałów psychiatrycznych choćby co piąta osoba otrzymuje taką diagnozę. zwykle ujawnia się w młodości, przy czym wraz z wiekiem jego nasilenie może ulegać złagodzeniu.
Zaburzenie rzadko występuje w izolacji. Często współwystępuje z depresją, zaburzeniami lękowymi czy innymi problemami psychicznymi. Szczególnie istotnym zagrożeniem jest zwiększone ryzyko prób samobójczych, co podkreśla potrzebę wczesnej diagnozy i odpowiedniego wsparcia terapeutycznego.
Opis badania
Naukowcy przebadali mózgi nastolatek z zaburzeniem osobowości typu borderline dzięki fMRI. Chcieli sprawdzić, jak działają podczas myślenia o sobie w porównaniu z innymi ludźmi i faktami neutralnymi. Celem było ustalenie, czy trudności w poczuciu własnej tożsamości wiążą się ze zmianami w aktywności konkretnych części mózgu.
Grupę badawczą stanowiło 27 nastolatek z diagnozą zaburzenia osobowości typu borderline, które wcześniej nie były leczone farmakologicznie. Grupę kontrolną tworzyło 28 zdrowych nastolatek dopasowanych pod względem wieku i ilorazu inteligencji (IQ). Wykluczono uczestniczki stosujące narkotyki, po urazach głowy oraz te z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak ciężka depresja czy anoreksja.
Badanie miało charakter eksperymentalny z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI). Każda uczestniczka znajdowała się w tunelu skanera, wyposażona w specjalne gogle umożliwiające prezentację bodźców wizualnych. Przed rozpoczęciem pomiaru poproszono dziewczęta o wskazanie osoby znajomej. Ważne było jednak to, iż nie mogła to być bliska przyjaciółka ani członek rodziny. W ten sposób myślenie o tej osobie było chłodne i obiektywne, ograniczając wpływ silnych emocji na aktywność mózgu.
W trakcie skanowania na goglach pojawiały się zdania, a uczestniczki miały gwałtownie określić, czy dotyczą one: „mnie samej”, „wskazanej osoby” lub „prawdy o świecie”. Jednocześnie fMRI rejestrowało zmiany w przepływie krwi w mózgu. Mechanizm ten pozwalał śledzić obszary, w których zachodził najbardziej intensywny proces poznawczy. Dane kontrolowano rygorystycznie pod kątem jakości. Najmniejsze ruchy głowy mogły prowadzić do odrzucenia skanu, aby zapewnić precyzyjne dopasowanie do szablonu anatomicznego mózgu dorastających osób.
Analiza danych polegała na odejmowaniu aktywności obserwowanej podczas czytania neutralnych faktów o świecie od aktywności związanej z myśleniem o sobie, co pozwalało uzyskać „czysty” ślad autorefleksji.
Borderline: problem z myśleniem o sobie
Badanie wykazało, iż u nastolatek z BPD, podczas myślenia o sobie, aktywność prawej części kory przedczołowej była istotnie obniżona. Obszar ten odpowiada za kontrolę poznawczą, logiczne rozumowanie i chłodną ocenę informacji. Jego obniżona aktywność sugeruje natomiast biologiczną trudność z „odgórnym” regulowaniem sposobu postrzegania własnej osoby. Może to prowadzić do bardziej chaotycznego i mniej spójnego obrazu siebie.
Mózgi uczestniczek z BPD przetwarzały informacje o sobie inaczej niż o innych ludziach. Podczas refleksji nad sobą zauważono ograniczoną aktywność dorsolateralnej kory przedczołowej, natomiast przy przetwarzaniu informacji o innych mózg nie potrafił w pełni „wyłączyć się” w sytuacjach wymagających neutralnej oceny faktów. Interesujące jest, iż obszar odpowiedzialny za rozumienie intencji innych osób (kora ciemieniowa tylna) funkcjonował prawidłowo.
Wyniki te sugerują, iż wczesne trudności w BPD nie wynikają z braku umiejętności rozumienia innych, ale z problemów specyficznych dla budowania własnej tożsamości. Procesy autorefleksji i rozumienia innych wydają się działać niezależnie i mogą być różnie zaburzone w zaburzeniu osobowości typu borderline.
Budowanie własnej tożsamości w borderline – ograniczenia badania
Autorzy podkreślają kilka ograniczeń niniejszego badania. Po pierwsze, badana była wyłącznie grupa dziewcząt, co ogranicza możliwość uogólnienia wyników na populację chłopców z BPD. Po drugie, uczestniczki nie miały współistniejących zaburzeń psychicznych. W rzeczywistości natomiast pacjentki z BPD często zmagają się również z depresją czy zaburzeniami lękowymi. Ponadto, zastosowane zadanie w skanerze jedynie pośrednio dotykało złożonego problemu kształtowania „poczucia tożsamości”.
Mimo tych ograniczeń, autorzy podkreślają znaczenie badania grupy nastolatek. Okres dojrzewania jest kluczowym momentem kształtowania tożsamości. Wykrycie istotnych różnic w funkcjonowaniu mózgu już na wczesnym etapie, przed rozpoczęciem leczenia farmakologicznego, może dostarczyć istotnych informacji na temat wczesnych mechanizmów rozwoju zaburzenia i wspomóc lepsze rozumienie jego trajektorii w ciągu życia.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie Translational Psychiatry.
