ADHD nie kończy się na problemach z koncentracją czy organizacją. Zaburzenie może wpływać także na relacje partnerskie – utrudniać komunikację, nasilać konflikty i obniżać satysfakcję ze związku. Czy terapia par, połączona z leczeniem ADHD, może pomóc odbudować relację? Odpowiedzi dostarcza najnowszy przegląd badań naukowych.
Czy ADHD wpływa na relacje partnerskie?
Przez wiele lat ADHD uważano za zaburzenie występujące wyłącznie u dzieci, które ustępuje wraz z wiekiem. w tej chwili wiadomo jednak, iż u ponad połowy osób objawy utrzymują się również w dorosłości. W tym okresie życia ADHD przyjmuje nieco inną postać. Zamiast wyraźnej nadpobudliwości częściej pojawia się wewnętrzny niepokój, trudności z koncentracją oraz problemy z kontrolowaniem emocji. Zaburzeniu często towarzyszą także inne trudności, takie jak bezsenność, depresja, zaburzenia lękowe czy uzależnienia.
Autorzy podkreślają, iż ADHD może znacząco wpływać na jakość relacji partnerskich. Pary, w których jeden z partnerów ma ADHD, częściej doświadczają konfliktów, niższej satysfakcji ze związku oraz większego ryzyka rozstania. Problemy z regulacją emocji, impulsywność i trudności w odczytywaniu emocji innych osób utrudniają skuteczną komunikację i rozwiązywanie konfliktów.
ADHD wpływa również na funkcjonowanie rodziny i sposób sprawowania opieki nad dziećmi. Trudności z organizacją, konsekwencją oraz kontrolowaniem emocji mogą prowadzić do napięć wychowawczych i konfliktów między partnerami. Badania wskazują jednak, iż odpowiednie leczenie objawów ADHD może poprawić zarówno funkcjonowanie rodzica, jak i atmosferę w rodzinie.
Terapia par połączona z leczeniem ADHD – przegląd systematyczny badań
Celem najnowszego przeglądu była ocena skuteczności terapii par połączonej z leczeniem ADHD. Autorzy sprawdzali, czy takie podejście może poprawić jakość związku, zmniejszyć liczbę konfliktów oraz ograniczyć obciążenie odczuwane przez oboje partnerów.
Badacze przeprowadzili systematyczne przeszukiwanie trzech dużych internetowych baz danych z zakresu medycyny i psychologii. Nie zastosowano ograniczeń dotyczących daty publikacji, aby uwzględnić wszystkie dostępne prace na ten temat. Proces selekcji artykułów był prowadzony niezależnie przez dwóch badaczy. W pierwszym etapie oceniano tytuły oraz streszczenia publikacji, a następnie analizowano pełne teksty artykułów spełniających wstępne kryteria.
Do przeglądu włączano wyłącznie badania naukowe opublikowane w recenzowanych czasopismach. Aby artykuł został zakwalifikowany, musiał dotyczyć osób dorosłych, u których przynajmniej jeden z partnerów miał zdiagnozowane ADHD zgodnie z obowiązującymi kryteriami diagnostycznymi. Warunkiem było również uczestnictwo obojga partnerów w terapii oraz ukierunkowanie interwencji zarówno na zmniejszenie objawów ADHD, jak i poprawę jakości relacji partnerskiej. Dodatkowo badanie musiało obejmować ocenę funkcjonowania pary przed rozpoczęciem terapii oraz co najmniej jeden pomiar po zakończeniu leczenia.
Wyniki wyszukiwania pokazały, iż liczba badań poświęconych terapii par w kontekście ADHD u dorosłych jest bardzo ograniczona. Początkowe przeszukiwanie baz danych pozwoliło zidentyfikować jedynie dwa artykuły spełniające wszystkie kryteria włączenia. Aby poszerzyć zakres poszukiwań, badacze zastosowali następnie szersze hasło wyszukiwania dotyczące ADHD u dorosłych i interwencji psychospołecznych. Po przeanalizowaniu 626 dodatkowych publikacji odnaleziono tylko jedno kolejne badanie spełniające wymagane kryteria. Ostatecznie do przeglądu włączono zaledwie trzy artykuły. Wskazuje to na bardzo niewielką liczbę dostępnych dowodów naukowych dotyczących skuteczności terapii par w przypadku dorosłych z ADHD. Z każdego z zakwalifikowanych badań wyodrębniono i porównano najważniejsze informacje, takie jak cele terapii, liczba sesji, zastosowane metody oraz uzyskane efekty leczenia.
ADHD w związku. Co wynika z badań?
Do przeglądu włączono trzy badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych, Szwecji i Holandii, obejmujące łącznie 403 pary. We wszystkich badaniach uczestniczyła osoba dorosła z rozpoznaniem ADHD oraz jej partner lub partnerka. Badania różniły się liczebnością i sposobem rekrutacji uczestników. W USA udział wzięło 15 par, w Szwecji 179 par korzystających z poradni zdrowia psychicznego, natomiast w Holandii 209 par leczonych w oddziałach psychiatrii sądowej, gdzie warunkiem udziału było wcześniejsze występowanie przemocy w związku.
We wszystkich programach zastosowano terapię par połączoną z psychoedukacją dotyczącą ADHD. W zależności od badania wykorzystywano elementy terapii poznawczo-behawioralnej, program edukacyjny PEGASUS lub terapię skoncentrowaną na emocjach i rozwiązaniach. W badaniu holenderskim natomiast dodatkowo oferowano leczenie farmakologiczne oraz działania ukierunkowane na ograniczenie przemocy.
Oceniano przede wszystkim zmiany w nasileniu objawów ADHD oraz funkcjonowaniu związku. We wszystkich badaniach odnotowano poprawę. Zmniejszyło się nasilenie objawów ADHD, wzrosła wiedza uczestników na temat zaburzenia, a relacje partnerskie uległy poprawie. W badaniu holenderskim zaobserwowano także wyraźny spadek przemocy w związku. Interesującym wynikiem było to, iż partnerzy częściej niż same osoby z ADHD dostrzegali poprawę w codziennym funkcjonowaniu. To natomiast podkreśla znaczenie ich udziału w procesie terapeutycznym.
Implikacje kliniczne
Autorzy przeglądu zwracają uwagę na znaczną lukę w wiedzy naukowej dotyczącej terapii par, w których jeden z partnerów ma ADHD. Mimo rosnącego zainteresowania tym problemem, na świecie opublikowano jedynie trzy badania oceniające skuteczność takich interwencji.
Na podstawie dostępnych badań autorzy sformułowali również praktyczne wskazówki dla psychoterapeutów. Podkreślają znaczenie psychoedukacji. Wiele osób dorosłych nie zdaje sobie bowiem sprawy, iż ich trudności w związku mogą wynikać z ADHD. Istotnym elementem terapii jest także praca nad poczuciem wstydu i winy u osoby z ADHD oraz zapewnienie wsparcia partnerowi, który często doświadcza przewlekłego stresu i przeciążenia emocjonalnego. Ważne jest również dostrzeganie mocnych stron osób z ADHD, takich jak kreatywność czy spontaniczność, a także równoczesne leczenie współwystępujących zaburzeń, między innymi depresji i zaburzeń lękowych.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie European Society of Medicine.
