Terapia izotopowa jest dobrze tolerowaną, bezpieczną i skuteczną formą leczenia pacjentów m.in. z chorobami tarczycy i rakiem prostaty. Podobnie jak każda inna terapia może jednak powodować powikłania.
Komórki nowotworowe mają charakterystyczne receptory, które są celem dla radiofarmaceutyku, który jest przygotowany i skontrolowany tak, aby można go było bezpiecznie podać pacjentowi. Od składu tego preparatu zależy, dokąd trafi w organizmie.
Izotop i radiofarmaceutyk to nie to samo
Choć wiele osób używa obu pojęć zamiennie, w rzeczywistości mają one inne znaczenie. Izotop to atom, który wysyła promieniowanie. W badaniu jest on źródłem sygnału, a w terapii – źródłem energii leczniczej. Z kolei radiofarmaceutyk to gotowy preparat zawierający izotop promieniotwórczy – niestabilną odmianę pierwiastka, która ulega rozpadowi.
– Aktywność izotopu stopniowo maleje, dlatego radiofarmaceutyk przygotowuje się na określony dzień i godzinę. W zależności od rodzaju preparatu może on zostać podany pacjentowi dożylnie lub doustnie – wyjaśnia prof. Daria Handkiewicz-Junak, kierownik Zakładu Medycyny Nuklearnej i Endokrynologii Onkologicznej w gliwickim oddziale Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie.
Po podaniu radiofarmaceutyk przemieszcza się w organizmie i gromadzi w badanym narządzie (np. tarczycy lub prostacie) lub zmianach chorobowych. Jest on rejestrowany dzięki gamma kamery lub PET, a komputer tworzy mapę jego rozmieszczenia i obraz pracy narządu, do którego ten preparat dotarł. To, czy pacjent będzie miał wykonane badanie PET czy zostanie u niego zastosowana gamma kamera zależy wyłącznie od rodzaju użytego izotopu.
– Promieniowanie dociera do komórek znajdujących się blisko radiofarmaceutyku. Uszkadza materiał genetyczny komórek guza, przez co przestają się one dzielić lub obumierają. Celem naszego leczenia jest dostarczenie możliwie dużej dawki promieniowania do ognisk choroby przy jednoczesnym ograniczeniu narażenia na nie zdrowych tkanek – mówi prof. Daria Handkiewicz-Junak.
Różne cele, różne nowotwory i różne radiofarmaceutyki
Nie ma jednego, uniwersalnego radiofarmaceutyku (radionuklidu), który można by zastosować u wszystkich chorych na nowotwory złośliwe. dla wszystkich pacjenta dobiera się terapię indywidualnie – na podstawie adekwatności biologicznych nowotworu. Każdy nowotwór
- W przypadku leczenia raka tarczycy, nadczynności tarczycy i wola stosuje się jod 131 – jest on podawany pacjentowi doustnie.
- Nowotwory neuroendokrynne i guz chromochłonny leczy się dzięki radiofarmaceutyku o symbolu 177Lu-DOTATATE.
- Rak gruczołu krokowego wymaga zastosowania 177Lu-PSMA. Jest to radiofarmaceutyk podawany dożylnie. Rozpoznaje on białko PSMA znajdujące się na powierzchni wielu komórek raka prostaty i przyłącza się do niego niczym klucz do zamka.
– Samo rozpoznanie raka i stwierdzenie celu na komórce nowotworowej nie wystarcza do zakwalifikowania do leczenia. Ocenia się również rodzaj i zaawansowanie nowotworu, dotychczasowe leczenie, morfologię krwi, czynność nerek i wątroby, przewidywaną korzyść i bezpieczeństwo terapii oraz stan ogólny chorego i możliwość samoopieki – podkreśla prof. Daria Handkiewicz-Junak.
Jakie korzyści daje terapia izotopowa?
Wyleczenie nie zawsze jest możliwe. Dlatego głównym celem terapii izotopowej jest zahamowanie lub spowolnienie rozwoju choroby, a także:
- zmniejszenie części ognisk nowotworowych,
- złagodzenie dolegliwości,
- poprawa jakości życia,
- wydłużenie czasu kontroli choroby.
Najczęstsze powikłania po terapii izotopowej
Leczenie na ogół jest dobrze tolerowane przez pacjentów, ale jak po każdej terapii mogą wystąpić po nim powikłania. Większość z nich jest łagodna i przejściowa.
Do najczęstszych powikłań należą zmęczenie i osłabienie oraz nudności (podczas wlewu aminokwasów). Niektórzy pacjenci skarżą się na suchość w ustach i zmianę smaku. Wszystkie te niedogodności mają charakter przejściowy. Poważniejsze zaburzenia (dotyczą szpiku lub nerek) zdarzają się rzadziej. Ryzyko ich ich wystąpienia jest ograniczane poprzez odpowiednią kwalifikację do terapii, badania kontrolne i ochronę nerek.
Jakie są przeciwwskazania do terapii izotopowej?
Przeciwwskazaniem do terapii izotopowej jest:
- ciąża – promieniowanie może uszkodzić rozwijający się płód,
- karmienie piersią – trzeba je zakończyć przed leczeniem,
- bardzo duże osłabienie,
- znaczna niedokrwistość, małopłytkowość lub leukopenia,
- ciężkie zaburzenia czynności nerek i wątroby,
- choroby towarzyszące, które wymagają pilnego leczenia.
Leczenie radioizotopami wymaga świadomej zgody pacjenta. Musi on rozumieć zalecenia, stosować zasady higieny i ochrony radiologicznej oraz zgłaszać pogorszenie samopoczucia personelowi.
