Coraz więcej osób poszukujących wsparcia psychologicznego zwraca się o pomoc do sztucznej inteligencji. Jest to rozwiązanie łatwo dostępne, szybkie i zdecydowanie tańsze niż regularna psychoterapia. Chatboty potrafią prowadzić rozmowy, pomagać w uporządkowaniu myśli oraz dostarczać informacji dotyczących zdrowia psychicznego. Pojawia się jednak pytanie: czy sztuczna inteligencja rzeczywiście może zastąpić kontakt z psychologiem?
Popularność AI w obszarze zdrowia psychicznego
Wykorzystanie sztucznej inteligencji staje się coraz bardziej powszechne. Systemy wykorzystujące modele językowe używane są przez miliony osób do wyszukiwania informacji, analizy danych, rozwiązywania problemów, a także uzyskiwania wsparcia emocjonalnego. Jednak fakt, iż dana technologia może zostać wykorzystana w określonym celu, nie oznacza automatycznie, iż powinna zastępować profesjonalną pomoc.
Czego AI nie jest w stanie zauważyć podczas rozmowy?
Podczas rozmowy specjalista zwraca uwagę nie tylko na treść wypowiedzi pacjenta, ale również na komunikację niewerbalną i sposób wyrażania myśli. Istotne są także emocje widoczne w zachowaniu oraz reakcje pacjenta, które pomagają lepiej zrozumieć jego doświadczenia. Informacje te są uwzględniane podczas interpretowania sytuacji i formułowania hipotez dotyczących trudności, z którymi mierzy się dana osoba. W praktyce psychologicznej diagnoza nie opiera się wyłącznie na słowach, ale na wielu źródłach informacji. W przypadku rozmowy z chatbotem sytuacja wygląda inaczej. Sztuczna inteligencja otrzymuje przede wszystkim treść wpisaną przez użytkownika. Nie widzi mimiki, gestów, napięcia emocjonalnego czy sposobu reagowania rozmówcy. Może to sprawić, iż pominie informacje, które dla psychologa byłyby istotną wskazówką podczas oceny sytuacji.
Czy AI zawsze mówi prawdę?
Modele językowe wykorzystywane do rozmów dotyczących problemów psychicznych bywają krytykowane za tendencję do nadmiernego potwierdzania perspektywy użytkownika.
Podczas psychoterapii prędzej czy później możemy usłyszeć od terapeuty, iż nasze przekonania lub interpretacje sytuacji mogą być błędne lub niepełne. Jest to naturalny element procesu terapeutycznego. Zadaniem specjalisty nie jest bezwarunkowe zgadzanie się ze wszystkim, co mówi pacjent. Jego rolą jest wspieranie pacjenta w rozpoznawaniu zniekształceń poznawczych oraz nieadaptacyjnych schematów myślenia. Ważnym elementem pracy jest także pomoc w spojrzeniu na problem z innej perspektywy oraz poszukiwaniu bardziej konstruktywnych sposobów jego rozumienia. Choć większość ludzi chce otrzymywać potwierdzenie swoich przekonań, skuteczna terapia często wymaga konfrontacji z trudnymi emocjami i zakwestionowania dotychczasowych sposobów interpretowania rzeczywistości. Modele językowe natomiast mogą częściej przyjmować potwierdzający i wspierający ton, co w dłuższej perspektywie może być szkodliwe i prowadzić do błędnych przekonań użytkownika.
AI jako wsparcie, ale nie zamiennik psychologa
Na obecnym etapie rozwoju sztucznej inteligencji nie powinna być ona traktowana jako zamiennik profesjonalnej pomocy psychologicznej. Może stanowić narzędzie wspierające – pomagać uporządkować myśli, dostarczać podstawowych informacji lub zachęcać do refleksji. Nie zastąpi jednak wiedzy, doświadczenia oraz bezpośredniego kontaktu z psychologiem lub psychoterapeutą. W przypadku potrzeby pomocy, warto skierować się do specjalisty, który będzie w stanie indywidualnie ocenić sytuację i dobrać odpowiednią formę wsparcia.
