Szpitale na samorządowej kroplówce

Duża część wydatków jednostek samorządu terytorialnego w obszarze zdrowia jest pochłaniana przez szpitale. Dominują koszty związane z pokryciem ujemnego wyniku finansowego oraz bieżących zobowiązań placówek.

Jednostki samorządu terytorialnego są kluczowym wsparciem dla systemu opieki zdrowotnej w ujęciu lokalnym. Chociaż finansowanie ochrony zdrowia leży w gestii Ministerstwa Zdrowia oraz NFZ, to okazuje się, iż konkretne dofinansowanie m.in. szpitali płynie z powiatów oraz miast na prawach powiatu.

Związek Powiatów Polskich opublikował najnowszy raport z cyklu “Warto wiedzieć więcej. Analizy samorządowe”, który w całości został poświęcony nakładom jednostek samorządu terytorialnego na ochronę zdrowia, w szczególności na szpitale.

Według raportu, w latach 2023-2025 roczne nakłady miast na prawach powiatu na ochronę zdrowia przekraczały 1,2 mld zł. Najwięcej pieniędzy wydano na przeciwdziałanie alkoholizmowi (37,96 proc.), a wydatki te systematycznie rosną. Autorzy podkreślają, iż miasta na prawach powiatu w dochodach mają środki dedykowane działaniom z tego obszaru. Na drugim miejscu jest finansowanie szpitali ogólnych (33,48 proc.). W ubiegłym roku wsparcie szpitali kosztowało miasta na prawach powiatu 451,1 mln zł. Procentowo najmniejszy udział miały wydatki związane z lecznictwem ambulatoryjnym – w 2025 r. 2,65 proc.

W ostatnich trzech latach roczna suma nakładów powiatów na ochronę zdrowia zmieniała się, przy czym wyraźny wzrost nastąpił w 2025 r. Wówczas powiaty wydały na ten cel 881,8 mln zł. Aż 85,43 proc. tej kwoty stanowiły nakłady na szpitale ogólne, działające na danym obszarze. Ta kategoria wydatków od lat dominuje i w powiatowych budżetach jest zdecydowanie bardziej widoczna niż w przypadku miast na prawach powiatu. Najmniej powiaty wydały natomiast na ratownictwo medyczne – w 2025 r. 0,23 proc.

W szczegółowej analizie wydatków związanych z funkcjonowaniem szpitali ponoszonych przez miasta na prawach powiatu oraz powiaty w latach 2015-2020 widać ich równoległy wzrost. Od 2021 r. zdecydowanie wyraźniejsza jest linia wzrostu wydatków powiatów, co ma związek ze wspieraniem placówek w ciężkiej sytuacji finansowej. W miastach na prawach powiatu ta tendencja jest słabiej zaznaczona, a choćby pojawiały się oznaki redukcji wydatków. Zarówno w powiatach, jak i miastach na prawach powiatu największe znaczenie mają koszty związane z inwestycjami.

Niestety w bieżących wydatkach przodują nakłady na pokrycie ujemnego wyniku finansowego oraz zobowiązań szpitali. W przypadku powiatów rekordowe koszty z tym związane odnotowano w 2020 r. (128 mln zł). W kolejnych latach sytuacja ustabilizowała się na poziomie wydatków rzędu 26-36 mln zł. W przypadku miast na prawach powiatu kwoty wydane na ten cel podlegają wahaniom i nie da się określić na tej podstawie konkretnego trendu. W wartościach znajdują także odbicie jednorazowe procesy przekształceń szpitali.