Czy pacjenci zaakceptowaliby szczepienia przeciw COVID-19 i wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) wykonywane przez dentystów? Badanie, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Oral Health” pokazało, iż istotną barierą może być nie tylko stosunek pacjentów do samych szczepień, ale również brak wiedzy o roli lekarza dentysty w profilaktyce chorób ogólnoustrojowych.
Gabinet stomatologiczny może być miejscem nie tylko leczenia chorób jamy ustnej, ale także edukacji zdrowotnej i działań profilaktycznych. Jednym z obszarów, w których rola lekarzy dentystów jest przedmiotem dyskusji, są szczepienia ochronne – w szczególności przeciwko COVID-19 i wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). W przypadku HPV znaczenie ma również związek zakażenia z rozwojem części nowotworów głowy i szyi, w tym nowotworów części ustnej gardła.
Zespół badawczy pod kierunkiem dr Tamary J. Cadet – specjalistki zdrowia publicznego z University of Pennsylvania – przeanalizował postawy pacjentów wobec udziału dentystów w edukacji dotyczącej szczepień i ich ewentualnym wykonywaniu. Wyniki badania opublikowane w „Frontiers in Oral Health” wskazały, iż o akceptacji takiej roli może decydować przede wszystkim zrozumienie jej zasadności, a także dostęp do rzetelnych informacji.
Pacjenci nie zawsze widzą dentystę jako autorytet do rozmowy o szczepieniach
Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem metod ilościowych i jakościowych. W części ilościowej wykorzystano dane 163 uczestników wcześniejszego badania, którzy byli w wieku 18-45 lat i korzystali z opieki stomatologicznej w placówce akademickiej w Pensylwanii. Część jakościowa obejmowała dyskusję w grupie fokusowej, w której uczestniczyło dziewięć osób. Rozmowa pozwoliła ocenić nie tylko odpowiedzi na pytania ankietowe, ale również sposób, w jaki pacjenci rozumieli rolę dentysty w działaniach związanych ze szczepieniami.
Uczestnicy dostrzegali znaczenie szczepień, ale nie zawsze byli przekonani, iż ich omawianie lub wykonywanie powinno należeć do kompetencji lekarza dentysty. W ich wypowiedziach pojawiała się obawa, iż dentysta wykraczałby poza tradycyjnie rozumianą rolę zawodową, skupioną na zdrowiu zębów i jamy ustnej.
Jeden z uczestników badania ujął tę wątpliwość następująco: „dlaczego mój dentysta rozmawia ze mną o całej reszcie mojego zdrowia, a nie tylko o zębach?”. Wypowiedź ta pokazuje, iż choćby jeżeli pacjent ufa wiedzy lekarza dentysty w zakresie stomatologii, nie musi automatycznie uznawać go za odpowiednią osobę do rozmowy o szczepieniach.
Jednocześnie uczestnicy dostrzegali, iż krótka informacja przekazana podczas wizyty może skłonić ich do dalszego zainteresowania się tematem. – Nawet jeżeli dentysta tylko krótko o tym wspomni, to już zostaje mi to w głowie i zaczynam się tym interesować – powiedział jeden z uczestników dyskusji. To ważna wskazówka dla praktyki klinicznej: rozmowa edukacyjna nie musi oznaczać prowadzenia rozbudowanej konsultacji dotyczącej szczepień. Może być pierwszym krokiem do poszerzenia wiedzy pacjenta i skierowania go do odpowiedniego źródła informacji.
HPV – wiedza o związku z nowotworami jamy ustnej ma znaczenie
W badaniu szczególne miejsce zajęła profilaktyka zakażeń HPV. Wirus ten jest związany z rozwojem kilku typów nowotworów, w tym części nowotworów jamy ustnej i części ustnej gardła. Z perspektywy stomatologii jest to istotny obszar edukacji, ponieważ lekarze dentyści podczas regularnych wizyt mogą mieć okazję do rozmowy o profilaktyce chorób nowotworowych oraz czynnikach ryzyka.
Uczestnicy grupy fokusowej nie zawsze wiedzieli, czym jest HPV, jakie konsekwencje może mieć zakażenie i w jaki sposób szczepienie pomaga ograniczyć ryzyko zachorowania. Brak tej wiedzy utrudniał im również zrozumienie, dlaczego lekarz dentysta miałby poruszać temat szczepień. Niepewność dotyczyła zarówno samego wirusa, jak i kompetencji personelu stomatologicznego w tym obszarze.
Jeden z uczestników zwrócił uwagę na potrzebę lepszego wyjaśniania korzyści ze szczepienia. – Jeśli duża część społeczeństwa choćby nie wie, czym jest HPV, to jeszcze mniej osób będzie znało korzyści ze szczepienia – powiedział.
Autorzy podkreślili, iż zrozumiała komunikacja może pomóc pacjentom dostrzec związek między profilaktyką HPV a zdrowiem jamy ustnej i części ustnej gardła. W praktyce oznacza to potrzebę przekazywania informacji w sposób dostosowany do poziomu wiedzy pacjenta, bez zakładania, iż zna on nazwy wirusów, mechanizmy zakażenia czy wskazania do szczepień.
Edukacja zdrowotna jako element opieki stomatologicznej
Wyniki badania wskazały, iż potencjalna rola dentystów w działaniach związanych ze szczepieniami zależy nie tylko od przepisów i organizacji systemu ochrony zdrowia, ale także od społecznego postrzegania kompetencji tego zawodu. Pacjenci mogą potrzebować wyjaśnienia, dlaczego profilaktyka HPV jest istotna z punktu widzenia zdrowia jamy ustnej i dlaczego lekarz dentysta może poruszać ten temat podczas wizyty.
Autorzy zasugerowali, iż odpowiednio zaplanowane działania edukacyjne mogą zwiększać świadomość pacjentów i wspierać podejmowanie świadomych decyzji dotyczących profilaktyki. Zwrócili też uwagę, iż włączenie zespołów stomatologicznych w działania na rzecz szczepień mogłoby w określonych warunkach zwiększać dostęp do profilaktyki. Wymagałoby to jednak uwzględnienia lokalnych regulacji prawnych, przygotowania zawodowego oraz oczekiwań pacjentów.
Dla lekarzy dentystów najważniejszy wniosek jest praktyczny: rozmowa o zdrowiu jamy ustnej może być okazją do przekazania pacjentowi wiarygodnych informacji o profilaktyce, w tym o związku HPV z niektórymi nowotworami. Warunkiem jest jasny język, szacunek dla autonomii pacjenta i unikanie założenia, iż sama rekomendacja specjalisty wystarczy do uzyskania akceptacji.
Źródła: https://www.upenn.edu/
https://www.frontiersin.org
Warto podkreślać rolę lekarzy dentystów w profilaktyce oraz diagnostyce chorób ogólnych, które mogą manifestować się w jamie ustnej. Zalicza się do nich m.in. cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, schorzenia wątroby czy nowotwory, które rozwijają się na błonach śluzowych. – Jama ustna jest zwierciadłem organizmu, tego, co dzieje się w środku. Niestety, wielu pacjentów nie potrafi lub nie chce w to uwierzyć, choćby podczas realnych rozmów z lekarzami dentystami – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia uczelni Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
