Wirus brodawczaka ludzkiego (Human Papillomavirus – HPV) to najczęstsza przyczyna infekcji narządów płciowych. Jest on również odpowiedzialny za powstanie większości przypadków raka szyjki macicy (blisko 100% stanów przedrakowych i rakowych), większość nowotworów pochwy (64-100% stanów przedrakowych) ale także za blisko 90% nowotworów odbytu, 30% nowotworów prącia lub sromu. Jest on też związany z występowaniem nowotworów jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka czy migdałków.
Oprócz tego wirus brodawczaka ludzkiego jest czynnikiem etiologicznym występowania kłykcin kończystych (brodawek płciowych) oraz nawracającej brodawczakowatości krtani. Zakażenie jest powszechne, często bezobjawowe i zwykle nabywane krótko po rozpoczęciu aktywności seksualnej.
Z perspektywy zdrowia publicznego oznacza to, iż profilaktyka pierwotna, czyli szczepienia daje największy efekt, gdy jest wdrożona przed ekspozycją na wirusa.
Genotypy HPV
Dotychczas udało się wyodrębnić i sklasyfikować około 200 genotypów wirusa brodawczaka ludzkiego. Spośród nich, aktualnie około 14 uznaje się na genotypy związane z wysokim ryzykiem rozwoju zmian nowotworowych. Należą do nich genotypy oznaczone jako: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 oraz 68.
Skuteczność szczepień przeciwko HPV
W skład aktualnie dostępnych szczepionek wchodzą cząsteczki wirusopodobne, nie zawierające żywych wirusów ani ich materiału DNA. Nie mogą one zatem wywołać zakażenia, a podawane cząstki wirusopodobne nie mają umiejętności replikacji.
Podane cząstki indukują natomiast humoralną odpowiedź immunologiczną oraz aktywność przeciwciał neutralizujących w miejscu infekcji. Stężenia przeciwciał po podaniu szczepienia obniżają się wraz z upływem czasu, jednak utrzymują się na stabilnym poziomie przez wiele lat po zaszczepieniu, a poziom ten jest wielokrotnie wyższy niż w przypadku naturalnej infekcji. Co więcej, preparaty te nie posiadają adekwatności leczniczych aktualnie toczącego się zakażenia ani cofnięcia zmian chorobowych, powstałych na skutek aktywności wirusa HPV w ludzkim ciele.
Z tego względu, najwyższą skuteczność wykazują, jeżeli zostaną podane przez rozpoczęciem inicjacji seksualnej. Na podstawie metaanalizy danych z badań klinicznych obejmujących łącznie 60 milionów osób, najwyższą skuteczność szczepienia wykazują w grupie dziewczynek zaszczepionych do 19 roku życia, a mniejszą – ale również istotną klinicznie – u kobiet do 29 roku życia.
Długość ochrony poszczepiennej jest prognozowana na kilkadziesiąt lat.
Program szczepień przeciwko HPV dostępny w Polsce
Od 1 czerwca 2023 roku w Polsce jest realizowany Powszechny Program Szczepień Ochronnych przeciwko HPV, realizowany w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej.
Szczepienia są bezpłatne dla dziewcząt i chłopców w wieku 9 – 14 lat, a schemat szczepienia jest dwudawkowy. Druga dawka podawana jest w odstępie 6 – 12 miesięcy od pierwszej.
Dostępne na rynku preparaty to Cervarix oraz Gardasil 9. W zaleceniach Ministra Zdrowia znajdziemy też szczegółowe informacje dotyczące np. kontynuacji cyklu szczepień, u osób które rozpoczęły szczepienia na własną rękę, poza obowiązującym programem.
Szczepionkę p-HPV można podać jednocześnie lub w dowolnym odstępie czasu od innych szczepionek – konieczne jest jednak podanie w inne miejsce, np. w drugie ramię lub z co najmniej 2,5 cm odstępem. Na podstawie badań, wiemy, iż preparat przeciwko HPV możemy bezpiecznie podać ze szczepionką przeciwko krztuścowi, błonicy, tężcowymi, inaktywowaną szczepionką przeciwko polio, zapaleniu wątroby typu A i B, meningokokom oraz Covid-19.
Szczepienia są zalecane, ale dobrowolne, nie ma obowiązku szczepienia, jednak aktualna wiedza medyczna sugeruje, iż szczepienia te to jedyna bezpieczna i skuteczna metoda prewencji wielu rodzajów nowotworów. Istotne jest, aby szczepieniu podlegali zarówno chłopcy, jak i dziewczynki. Nieprawdą jest, iż na raka spowodowanego HPV chorują wyłącznie kobiety, ponieważ u mężczyzn może rozwinąć się nowotwór prącia, ale także inne schorzenia związane z HPV. Ponadto, im więcej osób podda się szczepieniom, tym wyższa będzie odporność populacyjna.
Szczepienia przeciwko HPV nie zachęcają również do podejmowania wcześniejszych inicjacji seksualnych, a stanowią onkoprofilaktykę, tak potrzebną w dzisiejszych czasach.
Skuteczność szczepień u osób dorosłych
Osoby starsze niż 14 lat, które nie kwalifikują się do bezpłatnego programu szczepień, a także osoby dorosłe, które już rozpoczęły współżycie seksualne, również mogą odnieść korzyści z przyjęcia szczepienia przeciwko HPV.
W przypadku kobiet, które są diagnozowane i leczone z powodu stanów przedrakowych szyjki macicy, rekomenduje się podanie szczepienia przeciwko HPV. W tych przypadkach, pacjentka zyskuje dzięki mniejszemu ryzyku nawrotu zmian chorobowych.
Autor: mgr farm. Anna Janaszkiewicz
Źródła:
https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2024/09/Komunikat_konsultanta_kraj_medycyny_rodzinnej_ws_programu_szczepien_HPV.pdf
