Międzynarodowe organizacje naukowe wzywają do zdecydowanego ograniczenia spożycia napojów słodzonych cukrem. Najnowsze stanowisko wskazuje na ich kluczową rolę w rozwoju próchnicy, erozji szkliwa oraz chorób ogólnoustrojowych.
Rosnące spożycie napojów słodzonych cukrem (SSBs, sugar-sweetened beverages) stanowi jedno z największych wyzwań współczesnego zdrowia publicznego. W odpowiedzi na alarmujące dane naukowe, International Association for Dental, Oral, and Craniofacial Research (IADR) oraz American Association for Dental, Oral, and Craniofacial Research (AADOCR) opublikowały wspólne stanowisko, w którym jednoznacznie rekomendują unikanie tego typu produktów. Dokument nie tylko podsumowuje aktualny stan wiedzy, ale również wskazuje konkretne działania systemowe i kliniczne.
Czym są napoje słodzone cukrem i dlaczego stanowią problem?
Zgodnie z definicją IADR i AADOCR, napoje słodzone cukrem to wszystkie napoje zawierające dodane cukry, takie jak sacharoza, syrop glukozowo-fruktozowy czy koncentraty soków owocowych. Do tej grupy należą m.in. napoje gazowane, napoje energetyczne, izotoniczne, wody witaminowe oraz słodzone kawy i herbaty.
– Napoje tego typu są jednym z głównych źródeł cukrów wolnych w diecie i ich spożycie należy ograniczać na każdym etapie życia – czytamy w komunikacie.
Problem ma charakter globalny. Spożycie tych napojów przekracza zalecane normy w wielu krajach wysokorozwiniętych i dynamicznie rośnie w państwach o niższych dochodach. Co niepokojące, ich konsumpcja zaczyna się już w pierwszych latach życia.
Skala zjawiska i konsekwencje zdrowotne
Dane epidemiologiczne są jednoznaczne – ponad 30% światowej populacji spożywa nadmierne ilości napojów słodzonych cukrem. Wśród dzieci i młodzieży wzrost konsumpcji w ostatnich dekadach sięga ponad 20%.
Napoje słodzone mają udowodniony wpływ na rozwój wielu chorób przewlekłych, w tym otyłości, cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych oraz niektórych nowotworów. – Płynne cukry nie dają uczucia sytości, a jednocześnie sprzyjają nadmiernemu spożyciu kalorii i zwiększają ryzyko chorób – podkreślają autorzy raportu.
Z perspektywy stomatologicznej szczególnie istotne są dwa schorzenia: próchnica i erozja szkliwa.
Próchnica i erozja – najważniejsze zagrożenia dla zdrowia jamy ustnej
Próchnica pozostaje najczęściej występującą chorobą na świecie – dotyka miliardów ludzi, w tym setek milionów dzieci. Jej główną przyczyną jest nadmierne spożycie cukrów, a napoje słodzone stanowią ich istotne źródło. – Istnieje jednoznaczna zależność dawka-reakcja między spożyciem napojów słodzonych cukrem a występowaniem próchnicy, niezależnie od czynników socjodemograficznych – napisano w stanowisku.
Równie poważnym problemem jest erozja szkliwa – chemiczne uszkodzenie tkanek zęba wywołane działaniem kwasów. Napoje słodzone są głównym źródłem kwasów dietetycznych, szczególnie u dzieci i młodzieży. Szacuje się, iż erozja dotyczy choćby 50% dzieci, a ponad jedna trzecia nastolatków wykazuje jej objawy. W zaawansowanych przypadkach prowadzi ona do bólu, nadwrażliwości oraz zaburzeń funkcji żucia.
Potrzeba działań systemowych i regulacyjnych
Autorzy stanowiska podkreślają, iż ograniczenie spożycia napojów słodzonych cukrem nie może opierać się wyłącznie na indywidualnych wyborach pacjentów. Konieczne są szeroko zakrojone działania systemowe.
Do najważniejszych rekomendacji należą wprowadzenie podatków od napojów słodzonych, ograniczenie marketingu skierowanego do dzieci, czytelne oznakowanie produktów (np. systemy ostrzegawcze), reformulacja produktów (redukcja zawartości cukru) oraz poprawa dostępności zdrowych alternatyw, takich jak woda.
– Słodkie napoje powinny być traktowane jako priorytet w polityce zdrowotnej i regulacyjnej – wskazują organizacje.
Istotne znaczenie mają również działania środowiskowe, takie jak eliminacja słodzonych napojów ze szkół czy promowanie wody jako domyślnego wyboru.
Rola lekarza dentysty i profilaktyki indywidualnej
Choć działania systemowe są kluczowe, nie można pomijać roli personelu medycznego. Lekarze dentyści powinni aktywnie edukować pacjentów i ich rodziny. Szczególnie istotne są zalecenia dotyczące najmłodszych: unikanie napojów słodzonych w pierwszych dwóch latach życia, kształtowanie preferencji smakowych bez udziału cukru, a także promowanie wody jako podstawowego napoju.
– Wczesna ekspozycja na cukier wpływa na preferencje smakowe i zwiększa ryzyko próchnicy w dzieciństwie – zaznaczono.
Stanowisko IADR i AADOCR jednoznacznie wskazuje, iż napoje słodzone cukrem stanowią istotne zagrożenie dla zdrowia jamy ustnej i ogólnego. Ich ograniczenie wymaga skoordynowanych działań na wielu poziomach – od polityki zdrowotnej, przez środowisko życia, aż po praktykę kliniczną. – Trwała redukcja spożycia napojów słodzonych cukrem jest możliwa tylko dzięki zintegrowanym działaniom systemowym, które uwzględniają społeczne i ekonomiczne uwarunkowania zdrowia – podsumowano.
Źródło: https://www.iadr.org
W Polsce próchnicę ma 40% trzylatków i 76% sześciolatków. Na te statystyki wpływa zarówno nieprawidłowa higiena jamy ustnej, jak i dieta, w której znajduje się wiele produktów zawierających cukier. – Cukier w żywności jest wszędzie. Znajduje się adekwatnie we wszystkich przetworzonych produktach, które spożywamy, choćby w takich, w których się go nie spodziewamy – mówi mgr Paulina Mintzberg-Wachowicz, licencjonowana higienistka stomatologiczna, prezes Sekcji Profilaktyki i Promocji Zdrowia PTS-u, edukatorka szkolna, wolontariuszka Fundacji Wiewiórki Julii, autorka artykułów z zakresu profilaktyki stomatologicznej.
