Rozwój technologii molekularnych umożliwia wykorzystanie śliny jako bezinwazyjnego materiału do wczesnej diagnostyki wielu chorób ogólnoustrojowych. Wprowadzenie testów typu Point-of-Care do codziennej praktyki stomatologicznej może pozwolić m.in. na szybką identyfikację markerów nowotworowych oraz sercowo-naczyniowych. Podczas listopadowego kongresu naukowego w Barcelonie eksperci spróbują wypracować spójne rekomendacje dla lekarzy dentystów w tym zakresie.
Współczesna stomatologia dynamicznie zmierza w kierunku interdyscyplinarnej integracji z medycyną ogólną. Tradycyjne badanie kliniczne jamy ustnej coraz częściej zyskuje nowy wymiar dzięki intensywnemu rozwojowi diagnostyki ze śliny (czyli tzw. płynnej biopsji jamy ustnej). Ślina zawiera pełne spektrum biomolekułów odzwierciedlających stan fizjologiczny całego organizmu. Zależność ta pozwala stawiać lekarza dentystę w roli kluczowego ogniwa wczesnego wykrywania chorób systemowych.
Lekarz dentysta na pierwszej linii diagnostycznej
Przez dziesięciolecia rola lekarza dentysty koncentrowała się na lokalnej terapii tkanek twardych i miękkich. w tej chwili – w dobie medycyny interdyscyplinarnej i spersonalizowanej – gabinet stomatologiczny może być optymalnym miejscem do prowadzenia masowych, nieinwazyjnych badań przesiewowych.
Działania te są możliwe dzięki coraz szerzej dostępnym testom typu Point-of-Care – szybkim analizom diagnostycznym wykonywanym bezpośrednio przy łóżku chorego lub w gabinecie lekarskim. Charakteryzują się one tym, iż próbka nie musi być odsyłana do laboratorium, a wynik uzyskuje się w ułamku sekundy lub w ciągu kilkunastu minut. Rozwiązania te opierają się najczęściej na prostych w obsłudze platformach cyfrowych lub paskach testowych, co umożliwia natychmiastowe podjęcie decyzji terapeutycznych.
Narzędziami tego typu mogą być także zaawansowane testy śliny, pobierane w sposób całkowicie bezinwazyjny bezpośrednio na fotelu w gabinecie stomatologicznym. Pobranie próbki śliny jest bezbolesne, komfortowe dla pacjenta i nie wymaga zaangażowania personelu pielęgniarskiego. Dzięki temu stomatolodzy zyskują realne narzędzia do identyfikacji pacjentów z grup wysokiego ryzyka i kierowania ich do odpowiednich specjalistów (kardiologów, onkologów, diabetologów) na etapie przedklinicznym, kiedy szanse na skuteczną terapię są najwyższe.
Przykłady zastosowania klinicznego testów śliny
Postęp w obszarze genomiki śliny pozwolił na wyselekcjonowanie konkretnych biomarkerów, których stężenie w jamie ustnej ściśle koreluje z patologiami ustrojowymi.
- Wczesne wykrywanie nowotworów
Badania molekularne dowiodły, iż w ślinie pacjentów z rakiem płaskonabłonkowym jamy ustnej dochodzi do charakterystycznej nadekspresji specyficznych niekodujących RNA oraz cytokin (np. interleukiny 8 – IL-8). Co więcej, technologia ta pozwala identyfikować markery nowotworów odległych anatomicznie, takich jak rak piersi czy rak trzustki.
- Kardiologia i ocena ryzyka sercowo-naczyniowego
Ślina umożliwia precyzyjne monitorowanie białka C-reaktywnego o wysokiej czułości (hs-CRP) oraz troponin (cTnI). Wykazano, iż ich poziom w ślinie wzrasta w korelacji ze stężeniem w surowicy krwi, co pozwala na niefarmakologiczną ocenę ryzyka ostrego zespołu wieńcowego u pacjentów obciążonych np. zaawansowanym periodontitis.
- Endokrynologia i kontrola metaboliczna
Oznaczanie poziomu wolnego kortyzolu w ślinie jest uznanym standardem oceny aktywności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. Z kolei monitoring hemoglobiny glikowanej (HbA1c) ze śliny otwiera nowe możliwości w kontroli pacjentów z cukrzycą typu 2.
Czy powstaną rekomendacje kliniczne dla lekarzy dentystów?
Kwestie wdrożenia komercyjnych bioczujników, standaryzacji protokołów pobierania materiału oraz analizy mikrobiomu jamy ustnej w kontekście zdrowia układowego będą głównymi tematami Global Summit on Dentistry and Oral Health – jednej z najbardziej cenionych konferencji naukowych gromadzących lekarzy dentystów, diagnostów, biologów molekularnych i innych specjalistów z zakresu zdrowia jamy ustnej, która odbędzie się w listopadzie br. w Barcelonie. Jednym z najważniejszych celów sympozjum będzie wypracowanie jasnych rekomendacji klinicznych, które pozwolą wprowadzić płynną biopsję śliny do codziennej procedury diagnostycznej w gabinetach stomatologicznych na całym świecie.
Rozwój diagnostyki ze śliny stanowi krok milowy w kierunku pełnej integracji stomatologii z medycyną ogólną. Powszechne wdrożenie testów molekularnych typu Point-of-Care otwiera przed lekarzami dentystami realne możliwości prowadzenia skutecznego, bezinwazyjnego screeningu onkologicznego i kardiologicznego bezpośrednio przy fotelu pacjenta.
Źródła: https://www.dentistry.thesciencequest.org/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Warto podkreślać rolę lekarzy dentystów w profilaktyce oraz diagnostyce chorób ogólnych, które mogą manifestować się w jamie ustnej. Zalicza się do nich m.in. cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, schorzenia wątroby czy nowotwory, które rozwijają się na błonach śluzowych. – Jama ustna jest zwierciadłem organizmu, tego, co dzieje się w środku. Niestety, wielu pacjentów nie potrafi lub nie chce w to uwierzyć, choćby podczas realnych rozmów z lekarzami dentystami – mówi prof. dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prezydent Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego, prorektor ds. umiędzynarodowienia uczelni Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
