Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania olanzapiny u pacjentów z jadłowstrętem psychicznym

Najnowsze badanie ocenia czy olanzapina może stanowić wartościowy element leczenia jadłowstrętu psychicznego.

Jadłowstręt psychiczny — leczenie

Jadłowstręt psychiczny to poważne zaburzenie psychiczne, które charakteryzuje się znacznym ograniczaniem jedzenia, silnym lękiem przed przytyciem oraz zaburzonym postrzeganiem własnego ciała. Choroba wpływa negatywnie na cały organizm i może prowadzić do wielu groźnych powikłań, a w skrajnych przypadkach choćby do śmierci. Podstawą leczenia pozostaje psychoterapia wspierana stabilizacją stanu somatycznego, jednak wciąż poszukuje się skutecznych metod farmakologicznych, które mogłyby wspomagać terapię.

Jednym z leków budzących zainteresowanie jest olanzapina. Według dotychczasowych badań może ona wspierać przyrost masy ciała, zwiększać apetyt oraz zmniejszać towarzyszące anoreksji objawy lękowe i sztywność myślenia. Wyniki badań dotyczących jej skuteczności pozostają jednak niejednoznaczne. Wcześniejsze analizy miały liczne ograniczenia metodologiczne.

Olanzapina w jadłowstręcie psychicznym? Przegląd systematyczny z metaanalizą

Postanowiono zbadać wpływ olanzapiny na przyrost masy ciała u pacjentów z jadłowstrętem psychicznym oraz na inne zmiany w ich stanie psychicznym.

Naukowcy przeprowadzili systematyczne przeszukanie czterech dużych baz danych literatury medycznej, w tym Medline i Cochrane Library, obejmujące okres od początku ich istnienia do 22 sierpnia 2024 roku. Wszystkie zidentyfikowane publikacje zaimportowano do programu Rayyan, gdzie dwóch niezależnych badaczy dokonało oceny tytułów i streszczeń. W przypadku rozbieżności decyzję podejmowano po konsultacji z trzecim recenzentem. Analogiczną procedurę zastosowano podczas analizy pełnych tekstów artykułów. Dane z wybranych badań zostały następnie wyekstrahowane i uporządkowane w Arkuszach Google.

Oceny ryzyka błędu systematycznego oraz potencjalnych źródeł stronniczości dokonali niezależnie dwaj badacze. Wpływ badanego leku na masę ciała oceniano na podstawie zmian wskaźnika masy ciała (BMI). Do ilościowej syntezy wyników włączono wyłącznie badania dostarczające pełnych danych statystycznych, takich jak średnie wartości i odchylenia standardowe. Badania opisowe, niespełniające kryteriów do metaanalizy z powodu braku kompletnych danych liczbowych, uwzględniono jedynie w analizie jakościowej.

Wyniki badania

Początkowo zidentyfikowano 207 publikacji. Po usunięciu duplikatów i odrzuceniu badań niespełniających kryteriów do analizy włączono jednak 7 badań obejmujących łącznie 152 pacjentów. Do metaanalizy zakwalifikowano 4 badania (91 uczestników), ponieważ tylko one zawierały kompletne dane dotyczące BMI.

Wyniki pokazały, iż pacjenci przyjmujący olanzapinę mieli średnio wyższy BMI o 1,68 kg/m² niż osoby z grupy kontrolnej. Różnica ta nie była jednak istotna statystycznie. Oznacza to, iż nie potwierdzono jednoznacznie wpływu leku na wzrost masy ciała. Wyniki poszczególnych badań były przy tym bardzo zróżnicowane.

W części badań obserwowano poprawę objawów psychicznych, takich jak ruminacje anorektyczne czy natręctwa, jednak ogólne wyniki skal psychometrycznych były zwykle podobne w grupach olanzapiny i placebo.

Jakość metodologiczna badań była umiarkowana. Tylko część z nich cechowała się niskim ryzykiem błędu systematycznego. Ze względu na małą liczbę dostępnych badań nie można było również wiarygodnie ocenić ryzyka błędu publikacji.

Brak podstaw do monoterapii olanzapiną u pacjentów z jadłowstrętem psychicznym

Mimo obserwowanego trendu wskazującego na wzrost masy ciała u pacjentów przyjmujących olanzapinę, wyniki badań pozostają niejednoznaczne. Duże różnice pomiędzy poszczególnymi badaniami ograniczają możliwość wyciągnięcia jednoznacznych wniosków dotyczących skuteczności preparatu. choćby po uwzględnieniu analiz zmniejszających wpływ najbardziej odstających wyników efekt terapeutyczny przez cały czas pozostawał nieprecyzyjny.

Istotnym wnioskiem jest także brak wyraźnego związku pomiędzy przyrostem masy ciała a poprawą objawów psychicznych charakterystycznych dla jadłowstrętu psychicznego. W części badań odnotowano wzrost BMI, jednak nie towarzyszyła mu istotna redukcja natrętnych myśli i zachowań związanych z chorobą. Sugeruje to, iż ewentualny wpływ olanzapiny na parametry somatyczne nie przekłada się bezpośrednio na poprawę psychopatologii anoreksji.

Dodatkowo wyniki dotyczące mechanizmów biologicznych były niespójne i nie potwierdziły jednoznacznie wpływu leku na regulację neuroendokrynną. Wiarygodność dostępnych dowodów ogranicza również umiarkowana jakość metodologiczna badań, niewielka liczba uczestników oraz ryzyko błędów systematycznych.

Na podstawie obecnych danych nie ma wystarczających podstaw, aby rekomendować olanzapinę jako leczenie pierwszego rzutu lub terapię stosowaną samodzielnie u pacjentów z jadłowstrętem psychicznym. Lek może być rozważany jedynie jako terapia wspomagająca u wybranych pacjentów, szczególnie w przypadkach oporności na standardowe leczenie lub nasilonych objawów obsesyjno-kompulsyjnych. Podstawą terapii przez cały czas pozostają psychoterapia oraz kompleksowe leczenie żywieniowe.

Autorzy podkreślają również potrzebę przeprowadzenia większych i lepiej zaprojektowanych badań klinicznych, które pozwolą dokładniej ocenić skuteczność olanzapiny oraz określić, którzy pacjenci mogą odnieść największe korzyści z takiego leczenia.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie BMC Psychiatry.