Jesienią znacząco rośnie liczba infekcji dróg oddechowych, takich jak grypa, COVID-19, zakażenia RSV, infekcje pneumokokowe czy krztusiec. Więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, co sprzyja szybszej transmisji wirusów i bakterii. Ponadto mniejsza wilgotność powietrza w ogrzewanych budynkach prowadzi do wysuszenia błon śluzowych nosa i gardła, co osłabia naturalną barierę ochronną organizmu. W tym okresie częściej dochodzi również do reaktywacji „uśpionego” wirusa wywołującego półpasiec. Dlatego przed rozpoczynającym się sezonem infekcyjnym 2026/2027 warto zadbać o profilaktykę chorób, którym można zapobiegać dzięki immunizacji.
Przy okazji wizyty w POZ lub szczepienia przeciw grypie warto zapytać lekarza lub farmaceutę także o inne zalecane szczepienia, które można przyjąć podczas jednej wizyty. Część z nich (np. przeciw półpaścowi, RSV, pneumokokom) jest częściowo refundowana lub bezpłatna dla niektórych grup pacjentów.
Grypa wciąż największym wyzwaniem profilaktyki
Grypa od lat bywa niepotrzebnie bagatelizowana i mylona ze zwykłym przeziębieniem. W rzeczywistości jest to ciężka, ogólnoustrojowa choroba wirusowa, która niesie ze sobą ryzyko groźnych powikłań płucnych, kardiologicznych i nerkowych.
Dane Centrum e-Zdrowia (CeZ) wskazują na pozytywne zmiany w podejściu Polaków do profilaktyki grypy. w okresie 2023/2024 przeciw grypie zaszczepiło się 1,643 mln osób, natomiast w sezonie 2025/2026 liczba ta wzrosła do 2,297 mln. Mimo tego wyraźnego wzrostu ogólny poziom wyszczepialności w Polsce wciąż pozostaje niewystarczający – przeciw grypie szczepi się zaledwie ok. 6% całej populacji, a wśród osób powyżej 65. roku życia jest to 16%.
Dla porównania, średnia wyszczepialność seniorów w krajach Unii Europejskiej wynosi ok. 48%, a rekomendacje WHO i UE wyznaczają cel na poziomie 75% w grupach ryzyka. Z raportu „Polska na szczepieniach 2026” wynika, iż głównym powodem niezaszczepienia się pozostaje brak przekonania o konieczności szczepień oraz brak zaufania. Pokazuje to, jak ogromną rolę odgrywa stała edukacja społeczna, przemyślane kampanie medialne oraz bezpośrednia rozmowa lekarza lub farmaceuty z pacjentem.
Apteki na pierwszej linii frontu
Do wzrostu liczby zaszczepionych osób w znaczącym stopniu przyczyniło się umożliwienie wykonywania szczepień w aptekach. Przeniesienie części świadczeń profilaktycznych do aptek zniwelowało bariery organizacyjne, skracając ścieżkę pacjenta i eliminując konieczność wielogodzinnego oczekiwania w przychodniach.
Obecnie w całej Polsce funkcjonuje już 2 440 aptecznych punktów szczepień, w których na przełomie 2025 i 2026 roku wykonano ok. 1,2 miliona szczepień. Podanie szczepienia w aptekach jest bezpłatne w przypadku 18 szczepionek dla wszystkich osób powyżej 18. roku życia. Wykwalifikowany farmaceuta wystawia receptę, kwalifikuje pacjenta do szczepienia, podaje preparat oraz wprowadza informację o zabiegu do systemu e-zdrowia i e-Karty Szczepień.
Seniorzy pod szczególną ochroną: Immunosenescencja i wielochorobowość
Szczepienia zmniejszają nie tylko ryzyko zachorowania, ale przede wszystkim ryzyko ciężkich powikłań. Szczególnie zalecane są osobom powyżej 60.–65. roku życia oraz pacjentom z chorobami współistniejącymi. Z wiekiem sprawność układu odpornościowego naturalnie spada (zjawisko immunosenescencji), a wyczerpujące się rezerwy organizmu w połączeniu z wielochorobowością zwiększają skłonność do zakażeń.
Dla osób starszych opracowywane są specjalne kalendarze szczepień, uwzględniające grypę, COVID-19, pneumokoki, RSV i półpasiec. Eksperci zalecają wykorzystywanie każdej wizyty do sprawdzenia statusu szczepień pacjenta. Bardzo ważna jest też edukacja dotycząca możliwości i bezpieczeństwa podania podczas jednej wizyty dwóch lub więcej preparatów (tzw. co-administracja), np. szczepionki przeciw grypie i pneumokokom lub RSV.
Refundacyjny przełom: Półpasiec, RSV i pneumokoki
Wzrost liczby zaszczepionych wiąże się bezpośrednio z większą dostępnością refundacyjną. Szczepienie przeciw półpaścowi od kwietnia 2025 r. jest bezpłatne dla osób 65+ z chorobami współistniejącymi, a dla osób w wieku 18–65 lat z grup ryzyka – refundowane w 50%. W efekcie liczba zaszczepionych wzrosła z 14,8 tys. w 2024 r. do ponad 177 tys. w 2025 r., a od stycznia do połowy sierpnia 2026 r. zaszczepiło się kolejne 143 tys. osób. Szczepionka zawiera nowoczesny adiuwant AS01, a jej skuteczność utrzymuje się przez co najmniej 11 lat.
W przypadku RSV od 2025 r. refundowane są dwa preparaty (bezpłatne dla osób 65+ i kobiet w ciąży, 50% zniżki dla osób w wieku 60–64 lata). Przełożyło się to na skok zaszczepionych z 71 tys. w okresie 2024/2025 do aż 627 tys. w okresie 2025/2026. W przypadku grypy, RSV i półpaśca największą grupę wśród zaszczepionych stanowią osoby powyżej 65. roku życia, co dowodzi ich rosnącej świadomości zdrowotnej.
Bariery administracyjne i wyzwania na sezon 2026/2027
Mimo bezsprzecznego postępu wciąż istnieją bariery ograniczające potencjał profilaktyki. Zgodnie z zaktualizowanymi w listopadzie 2025 r. zaleceniami grupy ekspertów 10 towarzystw naukowych, szczepienie przeciw półpaścowi powinno być rekomendowane wszystkim osobom od 50. roku życia (bez względu na choroby współistniejące) oraz młodym dorosłym z obniżoną odpornością. Tymczasem sztywne kryterium refundacyjne (wymóg obecności określonej choroby współistniejącej przy wieku 65+) wciąż stanowi barierę finansową dla wielu chętnych.
Farmaceuci zwracają również uwagę na bariery administracyjne: weryfikacja choroby współistniejącej do recepty refundowanej bywa utrudniona ze względu na brak pełnego dostępu do dokumentacji medycznej pacjenta. W lipcu 2026 r. Naczelna Izba Aptekarska zaapelowała do Ministerstwa Zdrowia i Centrum e-Zdrowia o pilne usprawnienie narzędzi cyfrowych, stworzenie jednolitych wytycznych oraz wprowadzenie automatycznych e-przypomnień o kolejnych dawkach.
Szczepienia osób starszych powinny być traktowane jako jeden z najważniejszych elementów profilaktyki zdrowotnej i polityki lekowej państwa. najważniejsze jest ciągłe usuwanie barier – finansowych, administracyjnych i edukacyjnych – tak, aby zalecane szczepienia były dla seniorów proste i łatwo dostępne. Nie czekajmy na chorobę i jej groźne powikłania – wykorzystajmy szerokie możliwości profilaktyki już dziś!
