Genialny poeta, którego wiersze – jak mówił Mariusz Urbanek – mogły powstawać pod wpływem dotknięcia Ducha Świętego. A jednocześnie człowiek pełen sprzeczności, uwikłany w romanse, alkohol i rodzinne tajemnice. O życiu i twórczości Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego opowiadał w Świdnicy autor najnowszej biografii poety „Gałczyński. Kanarek w klatce”.
Spotkanie odbyło się 18 listopada w ramach Świdnickiej Środy Literackiej. Rozmowę z Mariuszem Urbankiem, pisarzem, dziennikarzem i biografem, poprowadził Wojciech Koryciński, świdnicki pisarz i polonista.
Genialny poeta i człowiek pełen sprzeczności
Pisarz i publicysta nie ukrywał fascynacji twórczością Gałczyńskiego. Szczególnie ceni jego poezję o niezwykłym, niemal sennym charakterze.
– Ja jestem zachwycony jego taką liryką właśnie lunatyczną, tą niebieską. Mając wskazać coś, co jest napisane pod wpływem łaski. Pod wpływem dotknięcia Ducha Świętego. […] Ja jestem przekonany, iż ileś wierszy Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego na pewno było pisanych po dotknięciu, a przynajmniej owinięciu go skrzydłem archanioła Gabriela albo samego Ducha Świętego – mówił.
Wśród ulubionych utworów poety wymienił „Wita Stwosza” i „Niobe”. Pierwszy z nich uznał za niemal genialny, gdyby nie socrealistyczny fragment, który został dopisany sztucznie, najpewniej po to, żeby poemat, który nie był polityczny, mógł zostać opublikowany.
– „Niobe” nie jest zepsute. „Niobe” jest czyste, krystaliczne – stwierdził.
Autor biografii poety zwrócił też uwagę, iż opisując pracę rzeźbiarza w utworze „Wit Stwosz”, Gałczyński opowiadał w pewnym sensie również o sobie.
– Rzemieślnik ma misję, ponieważ w ten sposób zapisuje się w historii i robi wszystko, żeby dobrze wykonać swoje zadanie. Gałczyński był też takim rzemieślnikiem. To znaczy pisał właśnie po to, żeby dobrze zrobić to, co do niego należało, po co został stworzony, zesłany na ziemię, żeby pozostał przez ludzi zapamiętany – stwierdził.
Bigamia, romanse i rodzinne sekrety
W książce „Gałczyński. Kanarek w klatce” autor nie omija trudnych i niewygodnych fragmentów biografii poety. Podczas spotkania opowiadał o jego romansach, skomplikowanym życiu uczuciowym i sprawie bigamii.
– Ożenił się z drugą kobietą, dwóm innym proponował małżeństwo, ponieważ nie krył się z tym. Gałczyński deklarował, iż on jako poeta ma od Pana Boga prawo do kilku żon – przytaczał Urbanek.
Jednym z owoców pozamałżeńskiej relacji był syn poety, Konstanty Junior, poczęty po jego wyjściu ze stalagu, w którym Gałczyński spędził pięć i pół roku. W 1990 roku syn poety, mieszkający dotąd z matką w Australii, pojawił się w Polsce i nawiązał kontakt z przyrodnią siostrą Kirą.
– Zaskoczenie córki poety Kiry było totalne […] powiedział, iż jest synem Gałczyńskiego i Kira nie uwierzyła w to na początku, no ale już papierom trudno było zaprzeczyć – relacjonował autor.
W książce pojawia się także historia pierwszej miłości poety – Jadwigi, z którą był związany przez około pięć lat. Dopiero po latach odnaleziono listy i wiersze poświęcone tej relacji. Odkrycie to zmienia dotychczasową opowieść o początkach twórczości Gałczyńskiego. Okazuje się, iż jego dojrzałe utwory powstawały jeszcze przed oficjalnym debiutem literackim.
Córka stworzyła ojca, którego chciała mieć
Jednym z tematów rozmowy był także wizerunek poety utrwalany przez jego córkę Kirę. Zdaniem Urbanka idealizowała ona ojca, pomijając jego alkoholizm, romanse i problematyczne zachowania.
Biograf zwrócił uwagę, iż Gałczyński zmagał się nie tylko z alkoholizmem, ale również z chorobą dwubiegunową. Jak zaznaczył, swoje przypuszczenia konsultował z lekarzami, analizując zachowania poety opisywane w źródłach.
– Był alkoholikiem i cierpiał na chorobę, która dzisiaj jest fachowo nazywana chorobą dwubiegunową – mówił Urbanek, który konsultował tę diagnozę z lekarzami.
Biograf nie ocenia jednak surowo Kiry Gałczyńskiej za sposób przedstawiania ojca. Zwraca uwagę na okoliczności, w jakich kształtowała się jej relacja z nim. Była małym dzieckiem, gdy Gałczyński wyjechał na wojnę. Po powrocie zastał już nastolatkę, a pięć lat później zmarł.
– Ona sobie konstruowała ojca, którego chciała mieć. To jest prawo córki – mówił Urbanek.
Przypominał też, iż przez lata Kira miała praktycznie wyłączność na opowiadanie o życiu poety, co miało duży wpływ na utrwalenie jego biografii. Powielały one podobny obraz poety, pomijając niewygodne fakty z jego życia.
Biografie jako opowieść o wyborach
Podczas spotkania ceniony biograf opowiadał nie tylko o Gałczyńskim, ale też o tym, co przyciąga go do pisania biografii. Interesują go losy ludzi, którzy przeżyli dwie wojny i dwa totalitaryzmy. Ich historie pozwalają mu stawiać pytania o ludzkie zachowania w sytuacjach granicznych.
– Wędrując przez te życiorysy, przez te biografie, szukałem sobie odpowiedzi na pytanie, jak oni się zachowywali, jednocześnie zastanawiając się, jak ja bym się zachował – tłumaczył.
Każda z jego książek zaczyna się od pytania, które staje się impulsem do dalszej pracy. W przypadku Broniewskiego była to odmowa napisania nowego hymnu na prośbę Bolesława Bieruta, w przypadku Brzechwy – pytanie, dlaczego autor znakomitych wierszy dla dzieci chciał być poetą dla dorosłych. Z kolei biografia Jerzego Waldorffa okazała się opowieścią o wieloletniej miłości.
– Książka o Waldorffie nie jest książką o muzyce, ona jest książką o ogromnej miłości. Każdemu w życiu życzę takiego uczucia – mówił.
Urbanek przyznał też, iż zgadza się z opinią jednego z krytyków, który zauważył, iż w gruncie rzeczy pisze wciąż jedną książkę – o losach polskiej inteligencji w XX wieku. Interesują go ludzie, którzy musieli podejmować trudne decyzje w czasach wojen i totalitaryzmów. Nie chce przy tym przedstawiać historii w czarno-białych barwach.
/Tekst: AN/
/Zdjęcia: ŚOK/






