Białko jest jednym z podstawowych składników odżywczych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Uczestniczy m. in. w budowie i regeneracji tkanek oraz jest składnikiem enzymów i przeciwciał. Szczególnego znaczenia nabiera u osób chorych przewlekle, pacjentów w okresie rekonwalescencji oraz osób starszych. Jednym z wartościowych źródeł tego składnika jest białko serwatkowe.
Białko serwatkowe pochodzi z mleka. Zaliczane jest do tzw. białek pełnowartościowych, co oznacza, iż jest źródłem wszystkich niezbędnych aminokwasów, których organizm nie potrafi samodzielnie wytwarzać. Wyróżnia się również wysoką zawartością leucyny, która odgrywa istotną rolę w syntezie białek mięśniowych.
Charakterystyczną cechą białka serwatkowego jest jego stosunkowo szybkie trawienie oraz wchłanianie. Po spożyciu aminokwasy bardzo gwałtownie pojawiają się we krwi i mogą zostać wykorzystywane przez organizm. W niektórych badaniach wykazano, iż szczyt stężenia aminokwasów z białka serwatkowego we krwi jest osiągany po ok 40 – 60 minut od momentu spożycia. W związku z tym stosunkowo gwałtownie następuje pobudzenie poposiłkowej syntezy białek mięśniowych chociaż nie oznacza to automatycznie większego przyrostu mięśni czy poprawy sprawności w dłuższej perspektywie. Korzyści zależą m. in. od stanu zdrowia, sposobu żywienia, czy sprawności fizycznej.
Badania naukowe wskazują, iż suplementacja białka serwatkowego może korzystnie wpływać na wybrane parametry masy i siły mięśniowej, szczególnie u osób starszych z sarkopenią, czyli chorobą polegającą na zmniejszeniu siły i masy mięśni. Może również stanowić praktyczne uzupełnienie codziennego żywienia, zwłaszcza u osób z ograniczonym apetytem, trudnościami w spożywaniu odpowiedniej ilości pokarmów lub zwiększonym zapotrzebowaniem na białko.
Białko serwatkowe może być składnikiem preparatów typu ONS (Oral nutrition supplements) i dietach enteralnych / dojelitowych wykorzystywanych m. in. w postępowaniu dietetycznych w przypadku niedożywienia. Odpowiednio dobrane preparaty mogą ułatwić pokrycie zapotrzebowania na energię i białko.
Należy pamiętać, iż suplementacja białka serwatkowego lub preparatów, które w składzie zawierają ten składnik, nie zastępuje zbilansowanej diety oraz regularnej aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości pacjenta. Jest jednak jednym z wartościowych narzędzi wspierających prawidłowe żywienie, a zasadność jego dodatkowego stosowania powinna wynikać z indywidualnych potrzeb organizmu. Stosowanie preparatów z serwatką każdorazowo należy konsultować z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.
Autor: mgr Filip Biernacki
- Oddział Kliniczny Chirurgii Ogólnej i Żywienia Klinicznego, SPSK im. prof. W. Orłowskiego CMKP w Warszawie
- Poradnia Dla Chorych Leczonych Pozajelitowo i Dojelitowo w Warunkach Domowych
Literatura
- Hernandez-Martinez J, Cid-Calfucura I, Vásquez-Carrasco E, Branco BHM, Delgado- Floody P, Villafaina S, Cristi-Montero C, Herrera-Valenzuela T, Valdés-Badilla P. Combined effects of strength training, whey protein, and HMB on sarcopenia in older people: A systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2026 Sep 4;105(36):e50477. doi: 10.1097/MD.0000000000050477. PMID: 42700006; PMCID: PMC13549576.
- Al-Rawhani AH, Adznam SN, Abu Zaid Z, Md Yusop NB, M Sallehuddin H, Alshawsh MA. Effectiveness of whey protein supplementation on muscle strength and physical performance of older adults: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Clin Nutr. 2024 Oct;43(10):2412-2426. doi: 10.1016/j.clnu.2024.08.033. Epub 2024 Sep 5. PMID: 39303495.
- Li ML, Zhang F, Luo HY, Quan ZW, Wang YF, Huang LT, Wang JH. Improving sarcopenia in older adults: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials of whey protein supplementation with or without resistance training. J Nutr Health Aging. 2024 Apr;28(4):100184. doi: 10.1016/j.jnha.2024.100184. Epub 2024 Feb 12. PMID: 38350303; PMCID: PMC12877251.
- Liao CD, Huang SW, Chen HC, Huang MH, Liou TH, Lin CL. Comparative Efficacy of Different Protein Supplements on Muscle Mass, Strength, and Physical Indices of Sarcopenia among Community-Dwelling, Hospitalized or Institutionalized Older Adults Undergoing Resistance Training: A Network Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2024 Mar 25;16(7):941. doi: 10.3390/nu16070941. PMID: 38612975; PMCID: PMC11013298.
- Li M, Shi Q, Che X, Du X, Wang D, Song Y. Study of whey protein on muscle mass and functional rehabilitation in postoperative total knee arthroplasty patients. J Back Musculoskelet Rehabil. 2024;37(5):1381-1390. doi: 10.3233/BMR 240013. PMID: 38820012.
- López-Gómez JJ, Bachiller BR, de Luis Roman D. Management of disease-related malnutrition: a real-world experience with a novel concentrated high-protein energy- dense oral nutritional supplement. Postgrad Med. 2024 Jan;136(1):52-59. doi: 10.1080/00325481.2024.2307869. Epub 2024 Jan 25. PMID: 38251982.
- Pennings B, Boirie Y, Senden JM, Gijsen AP, Kuipers H, van Loon LJ. Whey protein stimulates postprandial muscle protein accretion more effectively than do casein and casein hydrolysate in older men. Am J Clin Nutr. 2011 May;93(5):997-1005. doi: 10.3945/ajcn.110.008102. Epub 2011 Mar 2. PMID: 21367943.
Artykuł powstał we współpracy:
