Ministerstwo Zdrowia robi kolejny krok w kierunku Ustawy o Receptach. W minionym tygodniu w resorcie zdrowia odbyło się spotkanie ze stroną społeczną, na którym omawiano główne założenia jej projektu. Wzięli w niej udział przedstawiciele administracji państwowej oraz organizacji zawodowych: wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk, Główny Inspektor Farmaceutyczny Łukasz Pietrzak, Dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Mateusz Oczkowski, a także reprezentanci Naczelnej Izby Aptekarskiej (NIA) oraz inni przedstawiciele branży.
Zgodnie z oficjalnymi zapowiedziami resortu, ostateczna wersja projektu ustawy o receptach zostanie zaprezentowana na początku września 2026 r. Jej głównym celem będzie scalenie i uporządkowanie przepisów, które dotychczas były rozproszone w wielu aktach prawnych i rozporządzeniach. Podczas rozmów w Ministerstwie Zdrowia wyróżniono trzy główne filary nowelizacji:
-
Jednolity system prawny: ograniczenie biurokracji, wyeliminowanie wieloznaczności i zapewnienie większej ochrony prawnej personelowi aptek.
-
Nowoczesne narzędzia cyfrowe: automatyzacja weryfikacji dawkowania, uprawnień refundacyjnych oraz usprawnienie monitorowania terapii.
-
Ochrona zasobów: ukrócenie marnowania leków, eliminacja niepotrzebnego gromadzenia zapasów przez pacjentów oraz ochrona środków publicznych.
Środowisko farmaceutyczne na zaproponowane rozwiązania patrzy z dużą nadzieją.
Minimalny standard danych na recepcie
Kluczowym filarem cyfrowym reformy jest wprowadzenie tzw. minimalnego standardu danych na recepcie. Rozwiązanie to powiąże decyzję lekarską z zasadami refundacji i historią leczenia pacjenta. Standard ten opiera się na czterech elementach:
-
Kod ICD: powiąże ordynację lekarską bezpośrednio ze wskazaniem refundacyjnym, eliminując wątpliwości interpretacyjne dotyczące stopnia odpłatności.
-
Ustrukturyzowane dawkowanie: precyzyjny zapis sposobu zażywania leku pozwoli systemowi obliczyć rzeczywisty okres planowanej terapii.
-
Jednoznaczna identyfikacja: precyzyjne określenie produktu leczniczego, jego postaci, statusu refundacyjnego oraz wysokości należnej odpłatności.
-
Historia pacjenta: cyfrowe zestawienie nowo wystawionej recepty z aktywnymi receptami oraz wcześniejszymi realizacjami w skali całego kraju.
Zasady realizacji recept i ograniczenie zapasów
W celu zapobiegania nadmiernemu gromadzeniu zapasów i ochrony środków publicznych projekt ustawy wprowadzi też sztywne ramy czasowe i ilościowe dotyczące leków, jakie otrzyma pacjent:
-
Maksymalny zapas na recepcie: lekarz będzie mógł wystawić receptę na zapas leku obejmujący maksymalnie 360 dni terapii.
-
Jednorazowe wydanie refundowane: jednorazowo w aptece pacjent odbierze lek refundowany na okres nie dłuższy niż 60 dni.
-
Zasada 3/4 okresu zaopatrzenia: kolejna porcja leku refundowanego będzie mogła zostać wydana dopiero po upływie 3/4 okresu wynikającego z wcześniej odebranej dawki.
-
Zakup poza refundacją: wcześniejszy zakup leku (przed upływem progu 3/4 czasu) będzie możliwy wyłącznie za pełną odpłatnością (100%).
System P1 przejmuje wyliczenia refundacyjne
Dotychczasowe skomplikowane przeliczenia matematyczne, które obciążały personel aptek i rodziły ryzyko finansowe, w pełni przejmie system teleinformatyczny P1. Zgodnie z projektowanymi przepisami algorytm P1 automatycznie ustali:
-
Ilość leku możliwą do wydania z refundacją,
-
Zakres leku możliwy do wydania za pełną odpłatnością,
-
Najwcześniejszy dopuszczalny termin kolejnego wydania leku refundowanego,
-
Sposób obsługi tzw. opakowania granicznego,
-
Wpływ wcześniejszych realizacji oraz wydanych wcześniej odpowiedników.
Automatyzacja wyliczeń zdejmie też z personelu aptek odpowiedzialność za ewentualne błędy, skracając czas obsługi pacjenta przy okienku.
Limit realizacji powiązany z rozpoznaniem ICD
Projekt wprowadza również skumulowany limit realizacji leku refundowanego. Podczas weryfikacji system uwzględni wszystkie zrealizowane części danej recepty oraz inne recepty zrealizowane na ten sam lek lub jego refundowany odpowiednik z tym samym rozpoznaniem ICD. Co istotne, limit ten nie odnowi się automatycznie poprzez ponowne wystawienie recepty przez lekarza, co ma zapobiec nakładaniu się na siebie równoległych ordynacji.
Wymagania formalne: Nowe dane na recepcie
Format dokumentu receptowego zostanie uzupełniony o dwa dodatkowe pola:
-
Rozpoznanie wg ICD: obowiązkowe w przypadku każdej recepty wystawianej dla pacjenta, co ułatwi automatyczną weryfikację uprawnień refundacyjnych.
-
Numer telefonu pacjenta: wprowadzany opcjonalnie („jeżeli dotyczy”), ułatwiający sprawny kontakt apteki z pacjentem w sprawach organizacyjnych.
Uprawnienia farmaceutów: Recepty PA/PF oraz Recepta od farmaceuty
Nowelizacja doprecyzuje również zasady wystawiania recept w trybie pro auctore (PA) i pro familiae (PF), przyznając farmaceutom prawo do ordynacji:
-
Leków o kategorii dostępności Rp oraz leków recepturowych,
-
Wyrobów medycznych i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
-
Suplementów diety.
Ponadto usystematyzowana zostanie koncepcja „recepty od farmaceuty”, oparta na 4 filarach:
-
Zagrożenie zdrowia: recepta o charakterze interwencyjnym w aptece i punkcie aptecznym.
-
Szczepienia ochronne: recepta na produkt immunologiczny niezbędny do szczepienia w aptece.
-
Ciągłość terapii: kontynuacja leczenia w chorobach przewlekłych (z wyłączeniem leków psychotropowych i odurzających).
-
Ograniczona samodzielna ordynacja: prawo do ordynowania leków określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia, odpowiednio do kwalifikacji.
Precyzyjne uregulowanie czynności techników farmaceutycznych
Istotną zmianą systemową opisaną w projekcie jest też nowelizacja art. 91 ust. 1 Prawa farmaceutycznego. Przepis ten stanowi, iż technik farmaceutyczny, który odbył dwuletnią praktykę w aptece w pełnym wymiarze czasu pracy, będzie mógł w aptece ogólnodostępnej lub punkcie aptecznym wykonywać czynności fachowe polegające na sporządzaniu, wytwarzaniu i wydawaniu produktów leczniczych oraz wyrobów medycznych.
Jednocześnie ustawa jednoznacznie i ustawowo wyznaczy granice samodzielności technika: spod jego uprawnień wyłączone pozostają produkty zawierające substancję bardzo silnie działającą z Wykazu A (ogłaszanego przez Ministra Zdrowia na podstawie danych z Farmakopei), środki odurzające oraz substancje psychotropowe z grupy I-P i II-P.
Łączny limit sprzedaży leków OTC z pseudoefedryną, kodeiną i dekstrometorfanem
Projekt ustawy odnosi się też do kontroli sprzedaży leków bez recepty (OTC) zawierających substancje o potencjale odurzającym lub pozamedycznym. Dotychczasowy limit odnosił się wyłącznie do pojedynczej transakcji, co pozwalało na skumulowane zakupy w różnych placówkach.
Ministerstwo Zdrowia proponuje mechanizm limitu łącznego, na który złożą się:
-
Rejestracja i identyfikacja nabywcy oraz kontrola skumulowanego zakupu w różnych aptekach,
-
Prawo do odmowy sprzedaży osobie niepełnoletniej lub w przypadku podejrzenia użycia pozamedycznego,
-
Raportowanie nieprawidłowości i typowanie placówek do kontroli.
Resort zastrzegł, iż zbieranie danych musi bezwzględnie respektować zasadę minimalizacji danych, chronić prywatność pacjentów i nie utrudniać pracy przy okienku aptecznym.
Fakultatywna receptura apteczna i działania profilaktyczne
Nowelizacja wprowadza elastyczny, fakultatywny model prowadzenia receptury aptecznej. Leki recepturowe będą mogły wykonywać apteki spełniające odpowiednie wymogi organizacyjne i techniczne. Zamiar zaprzestania sporządzania leków recepturowych apteka zgłosi Wojewódzkiemu Inspektorowi Farmaceutycznemu (WIF) z 30-dniowym wyprzedzeniem. Z kolei WIF będzie mógł wnieść sprzeciw w terminie 7 dni, o ile przemawiać za tym będzie istotny interes pacjentów.
W obszarze profilaktyki apteki zyskają też formalne ramy do prowadzenia szczepień, programów polityki zdrowotnej oraz innych świadczeń z wykazu ministra. Warunkami ich realizacji będą: wyznaczenie osoby odpowiedzialnej, wydzielenie przestrzeni, zgłoszenie do WIF, posiadanie ubezpieczenia OC oraz prowadzenie dokumentacji medycznej, przy pełnym stosowaniu przepisów o prawach pacjenta.
Środowisko farmaceutyczne jest zgodne, iż nowelizacja stanowi ogromną szansę na usunięcie niejasności prawnych i biurokratycznych absurdów w aptekach. Kluczowym testem proponowanej reformy będzie oficjalny projekt ustawy, zapowiedziany przez Ministerstwo Zdrowia na początek września 2026 r., oraz sprawność wdrażanych rozwiązań IT.
