System dyżurów nocnych i świątecznych pełnionych przez apteki od lat stanowi punktów zapalnych między ich właścicielami i samorządami. Reforma przepisów Prawa farmaceutycznego z początku 2024 roku miała rozwiązać narastające konflikty. Wprowadziła ona kryterium uzależniające obowiązek organizowania dyżurów od liczby mieszkańców miasta będącego siedzibą powiatu (próg 40 tysięcy mieszkańców). Zagwarantowała też finansowanie wyznaczonych dyżurów ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.
Praktyka ostatnich lat pokazała jednak, iż przyjęte rozwiązania nie wyeliminowały problemów. Do biur poselskich nieustannie napływają sygnały od samorządowców o trudnościach z zapewnieniem pacjentom nieprzerwanego dostępu do leków. W rezultacie parlamentarzyści niemal bombardują Ministerstwo Zdrowia interpelacjami i zapytaniami w tej kwestii. Szczególnie ostro rysuje się problem braku realnych mechanizmów egzekwowania przez zarządy powiatów uchwalonych rozkładów dyżurów, gdy wyznaczone apteki odmawiają ich pełnienia.
Tego tematu dotyczyła też interpelacja posłanki Karoliny Pawliczak, skierowana do resortu zdrowia na początku sierpnia. Niedawno wpłynęła odpowiedź Ministerstwa Zdrowia na poruszane w niej kwestie i jest ona dość zaskakująca. Do tej pory resort bronił bowiem dotychczasowego stanu prawnego i nie widział potrzeb jego zmiany. Tymczasem najnowsza wypowiedź Podsekretarz Stanu Katarzynę Kacperczyk wskazuje na to, iż resort zamierza jednak zająć się tematem…
Samorządy bez narzędzi egzekucji…
W złożonej interpelacji poseł Karolina Pawliczak zwróciła uwagę na lukę kompetencyjną między odpowiedzialnością samorządu za bezpieczeństwo zdrowotne obywateli a faktycznymi uprawnieniami władz lokalnych.
– Do mojego biura poselskiego docierają sygnały od przedstawicieli samorządów, iż obowiązujące przepisy ustawy Prawo farmaceutyczne nie zapewniają skutecznego funkcjonowania systemu dyżurów aptek. W ocenie samorządowców obecny model, oparty na dobrowolności pełnienia dyżurów oraz ograniczonych możliwościach egzekwowania obowiązków przez organy powiatu, powoduje, iż mieszkańcy wielu miejscowości mają utrudniony dostęp do leków i usług farmaceutycznych poza standardowymi godzinami pracy aptek – pisze posłanka.
Parlamentarzystka wskazała również bezpośrednio na brak skutecznych instrumentów dyscyplinujących placówki apteczne.
– Podnoszone są również wątpliwości dotyczące skuteczności obowiązujących rozwiązań prawnych. Samorządy wskazują, iż pomimo ustawowego obowiązku zapewnienia mieszkańcom dostępu do świadczeń farmaceutycznych nie dysponują narzędziami pozwalającymi na skuteczne wyegzekwowanie realizacji wyznaczonych dyżurów. W konsekwencji odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców nie znajduje odzwierciedlenia w realnych kompetencjach organów powiatu – czytamy w interpelacji.
Posłanka Pawliczak skierowała do resortu zdrowia pytania m.in. o planowaną nowelizację Prawa farmaceutycznego, możliwość przywrócenia obowiązku dyżurowania aptek wyznaczonych przez zarząd powiatu, wyposażenie samorządów w instrumenty egzekwowania dyżurów oraz prowadzone konsultacje społeczne.
Stanowisko Ministerstwa Zdrowia: Dopracowanie zamiast rewolucji
Odpowiedzi na interpelację udzieliła Podsekretarz Stanu Katarzyna Kacperczyk (pismo z 9 września 2026 r., znak: PLPR.050.45.2026.PR). Wiceminister zadeklarowała, iż resort dostrzega potrzebę zmian, ale wyklucza gruntowną reformę całościową.
– Minister Zdrowia rozważa zmianę przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2026 r. poz. 612 z późn. zm.) w kierunku optymalizacji przepisów jej art. 94 dotyczących zagadnienia dyżurów aptecznych – czytamy w odpowiedzi.
W odniesieniu do propozycji ponownego wprowadzenia obligatoryjnego wyznaczania aptek przez zarządy powiatów przy równoczesnym finansowaniu publicznym, resort zdrowia uznał, iż ramy prawne dla takiego mechanizmu już funkcjonują.
– W kwestii wprowadzenia rozwiązania polegającego na obowiązku pełnienia dyżurów przez apteki wyznaczone przez zarząd powiatu, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiednich mechanizmów finansowania i organizacji tego obowiązku, Minister Zdrowia wskazuje, iż przepisy art. 94 ww. ustawy już w tej chwili ustanawiają, co do zasady, obligatoryjność dyżurowania aptek w powiatach o siedzibie w miastach liczących do 40 tysięcy mieszkańców oraz mechanizmy finansowania tych dyżurów ze środków publicznych. Rozwiązania te nie wymagają głębokiej reformy, ale dopracowania – czytamy w odpowiedzi.
Właściwość organów i dialog ze środowiskiem
Wielu samorządowców domaga się uprawnień kontrolnych i sankcyjnych. Wiceminister Kacperczyk zwróciła jednak uwagę na granice kompetencji Ministerstwa Zdrowia.
– Minister Zdrowia wskazuje, iż nie jest rzeczowo adekwatny do regulowania kwestii związanych z zasadami funkcjonowania i organizacji jednostek samorządu terytorialnego, niemniej jednak przyszłe regulacje dotyczące omawianego zagadnienia w kontekście dyżurów aptecznych będą wymagały uzgodnienia z ministrem adekwatnym w tym zakresie – czytamy.
Przedstawicielka MZ zapewniła także, iż resort stale analizuje głosy płynące z rynku farmaceutycznego i samorządowego.
– Minister Zdrowia jest świadom istniejących problemów practicalnych i prawnych w obszarze aptecznej ekspedycji świątecznej i nocnej, ponieważ pozostaje w bieżącej korespondencji z przedstawicielami zainteresowanych zagadnieniami stron, tak prowadzonej z nimi bezpośrednio, jak i pośrednio – również za pośrednictwem Parlamentarzystów. Minister Zdrowia identyfikuje przyczyny tych problemów i pracuje nad rozwiązaniami pozwalającymi na ich ograniczenie – wskazuje resort.
Samorządy oczekują stanowczych narzędzi prawnych pozwalających egzekwować uchwalane dyżury. Ministerstwo Zdrowia zapewiada jednak “tylko” ewolucyjne dopracowanie istniejącego art. 94 Prawa farmaceutycznego. Ewentualne nadanie powiatom nowych uprawnień dyscyplinujących apteki będzie wymagało współdziałania z resortem spraw wewnętrznych i administracji. Najbliższe miesiące pokażą, jakie konkretne zapisy trafią do projektów legislacyjnych.
