Relacja z 5 Międzynarodowego Kongresu Naukowego organizowanego przez SMA Europe

W dniach 11-14 marca w Budapeszcie, odbył się 5 Międzynarodowy Kongres Naukowy poświęcony rdzeniowemu zanikowi mięśni. W wydarzeniu wzięło udział ponad 1000 uczestników z całego świata, a wśród nich naukowcy, klinicyści, grupy pacjenckie oraz przedstawiciele firm farmaceutycznych.

Polską Fundację SMA na 5. Kongresie SMA Europe reprezentowały Kasia Pedrycz, Dorota Raczek oraz Kacper Ruciński. W wydarzeniu wzięło również udział wielu polskich lekarzy, którzy aktywnie uczestniczyli w sesjach naukowych i dyskusjach.

Dzięki naszemu projektowi, współfinansowanemu przez firmę Roche, towarzyszyła nam także Ewelina Rajewicz, fizjoterapeutka, która zaprezentowała poster naukowy „Rekomendacje okołooperacyjne dla dzieci ze skoliozą w przebiegu SMA – doniesienia wstępne” autorstwa dr n. med. Tomasz Potaczek, dr hab. n. kf Agnieszka Stępień, dr hab. n. o zdr. Ewa Gajewska, mgr Ewelina Rajewicz, dr n. med Anna Danielewicz, prof. dr hab. n. med Michał Latalski. Jej prezentacja cieszyła się dużym zainteresowaniem uczestników kongresu.

Poniżej najważniejsze doniesienia z paneli wykładowych.

Biomarkery w SMA

Trwają badania nad opracowaniem nowych biomarkerów (obiektywnych, mierzalnych wskaźników biologicznych np. tytyna), które mogłyby ułatwić dostęp do informacji o nasileniu choroby oraz monitorowanie wpływu leczenia na stan pacjenta z SMA. Im większa będzie liczba odkrytych biomarkerów powiązanych z SMA, tym lepsze warunki będą mieli naukowcy w procesie tworzenia nowych terapii oraz badania ich skuteczności u pacjentów. Co więcej, lepiej zrozumiemy mechanizm działania leku na organizm pacjenta.

Metabolizm w SMA

Rdzeniowy zanik mięśni jest w tej chwili uznawany za chorobę wieloukładową – białko SMN działa we wszystkich komórkach, a jego utrata wpływa na wiele narządów w sposób, który nie został jeszcze w pełni wyjaśniony. Badacze korzystając z modelu myszego, przeanalizowali siedem narządów i odkryli iż SMA zaburza produkcję energii i mechanizmy obronne antyoksydacyjne na różne sposoby w zależności od tkanki.

Zaburzenia dotyczą także narządów metabolicznych, takich jak mięśnie, wątroba, trzustka i tkanka tłuszczowa. Kontrolują one ważne funkcje organizmu, w tym sposób gromadzenia i wykorzystywania energii oraz reakcję naszego zegara biologicznego na światło i ciemność. Problemy metaboliczne często utrzymują się u osób cierpiących na SMA, choćby po zastosowaniu terapii modyfikującej przebieg choroby. Odkryto, iż melatonina, cząsteczka wytwarzana przez organizm w celu regulacji zegara biologicznego, może potencjalnie poprawiać zaburzenia metaboliczne w SMA. W związku z tym w ramach badania podano melatoninę robakom i myszom z SMA i zaobserwowano, iż poprawiło to różne objawy choroby, w tym przeżywalność i zaburzenia metaboliczne. Wyniki potwierdzają zatem, iż metabolizm jest ważnym celem terapeutycznym w przypadku SMA, a melatonina stanowi potencjalną dodatkową opcję terapeutyczną, uzupełniającą korzyści płynące z w tej chwili zatwierdzonych terapii.

Funkcje czuciowo-ruchowe i podatność na zmęczenie w SMA

Badacze podjęli się ocenie neuronów dopaminergicznych przy braku SMN1 i stwierdzili zmniejszenie zawartości dopaminy oraz zaburzenia funkcjonowania neuronów dopaminergicznych. Co ciekawe, wykazali również, iż modulacja neuronów dopaminergicznych zapobiegała neurodegeneracji neuronów ruchowych, co sugeruje, iż te dwie klasy neuronów wpływają na siebie nawzajem. Ponieważ neurony dopaminergiczne biorą udział w funkcjach poznawczych, regulacji nastroju, motywacji i odczuwaniu nagrody, śnie, tętnie, funkcjonowaniu nerek, laktacji oraz funkcjonowaniu naczyń krwionośnych, te wyniki mogą pomóc w zrozumieniu biologicznych podstaw tych zmian w SMA.

Badania obejmujące SMARD1 oraz SMA sprzężone z chromosomem X

Zgłębiono także mechanizm degeneracji układu nerwowego u pacjentów z diagnozą SMARD1, związanego z mutacja w genie IGHMBP2. Z badań na mysim modelu z tym typem choroby wykazano, iż połączenia mięśniowe zanikają przed śmiercią neuronów ruchowych oraz, iż najważniejsze szlaki komunikacyjne w rdzeniu kręgowym ulegają stopniowemu rozpadowi, upośledzając kontrole ruchową. Przywrócenie zmutowanego genu wyłącznie w neuronach ruchowych zapobiegło zanikowi mięśni, naprawiło ścieżki rdzeniowe i przywróciło funkcje motoryczne u myszy. Podobne zmiany zostały także wykryte w tkankach rdzenia kręgowego pacjenta ze SMARD1. Powyższe doniesienia naznaczają neurony ruchowe jako główny czynnik pobudzający SMARD1 i wskazują je jako kluczowy cel pod kątem opracowywania przyszłych terapii lekowych.

Obecnie brak jest skutecznej metody leczenia dla rdzeniowego zaniku mięśni sprzężonego z chromosomem X, jednak badaczom udało się stworzyć pierwszy ssaczy model tego typu choroby i rozpocząć przedkliniczne badania potencjalnych metod leczenia. Co daje nadzieję na przyszłość dla kolejnej grupy pacjentów.

Funkcje poznawcze w SMA

Badania z udziałem dzieci z rdzeniowym zanikiem mięśni i tylko dwiema kopiami genu SMN2 wykazały oznaki zaburzeń rozwoju poznawczego, choćby jeżeli leczenie rozpoczęło się wcześnie w okresie niemowlęcym. Wyniki wykazały, iż choć ich ogólny iloraz inteligencji mieścił się w przedziale średniej, to w kilku obszarach – takich jak rozumienie języka, szybkość przetwarzania informacji oraz ogólne zdolności poznawcze – wyniki były poniżej średniej. Natomiast umiejętności wzrokowo przestrzenne i pamięć robocza mieściły się w normie. Podkreśla to potrzebę wczesnej interwencji i obserwacji dzieci z tej grupy, a w przypadku wystąpienia zaburzeń konsultacji ze specjalistą.

Dodatkowo udowodniono wpływ SMA na funkcję móżdżku, który jest odpowiedzialny m.in za koordynację ruchową. U pacjentów z typem 1 dochodzi do stopniowego obumierania komórek Purkiniego, co w konsekwencji ogranicza kontrolę ruchową. Degeneracja komórek Purkiniego u myszy z SMA wiązała się także z występowaniem wczesnych deficytów poznawczych w postaci ograniczonej komunikacji społecznej. Odkrycia te wskazują na uszkodzenie móżdżku jako pomijany czynnik przyczyniający się do objawów SMA i cel przyszłych terapii.

Kierunki badań i nadzieja na nowe terapie

Naukowcy starają się opracować sposób na regenerację utraconej w przebiegu choroby tkanki nerwowej w postaci neuronów ruchowych (motoneuronów). Opracowano specjalny hydrożel lepkosprężysty, który przypomina adekwatności fizyczne rdzenia kręgowego z SMA. Implant z omawianego hydrożelu poprawia wzrost i stan zarówno zdrowych, jak i pochodzących od pacjentów z SMA neuronów ruchowych. Dodatkowo wspomaga ich przetrwanie. Kierunek badania jest obiecujący i podkreśla potrzebę stworzenia terapii regeneracyjnej także dla tych pacjentów, którzy otrzymali leczenie w późniejszym wieku.

Zaprezentowano także wczesne wyniki badań nad Salarensenem, które wskazują na bezpieczny profil leku. Wstępne doniesienia wskazują na obniżenie poziomu uszkodzenia nerwów o 70%, a połowa badanych dzieci po upływie roku osiągnęła nowe etapy rozwoju ruchowego. w tej chwili realizowane są badania z wykorzystaniem Salanersenu w różnych grupach pacjentów z SMA.

Trwają badania pilotażowe z udziałem osób z SMA nad wykorzystaniem zewnątrzoponowej stymulacji rdzenia kręgowego (Spinal Cord Stimulation) w celu poprawy funkcji ruchowych. SCS polega na wszczepieniu elektrod zewnątrzoponowych w wybranej okolicy rdzenia kręgowego (w zależności jaka część ciała ma być poddana stymulacji) kierując je na aksony czuciowe. Badania przedkliniczne wykazały, iż neurony ruchowe w SMA wykazują niską częstotliwość wyładowań z powodu utraty pobudzenia z włókien czuciowych aferentnych. Mechanizm stymulacji polega na skorygowaniu tej utraty poprzez elektryczną stymulację tych włókien, która ma poprawić funkcjonowanie neuronów ruchowych. Wyniki są obiecujące i wskazują na poprawę siły oraz wytrzymałości u pacjentów poddanych stymulacji. Pozytywne wyniki badań nad SCS mogą przynieść nowe możliwości dla pacjentów niezależnie od stanu funkcjonalnego.

Wyniki badań zaprezentowane podczas wykładów oraz sesji plakatowych wskazują na ogromny zakres badań mających na celu lepsze poznanie mechanizmów działania choroby oraz leczenia na osoby z rdzeniowym zanikiem mięśni. Świat nauki stara się odpowiedzieć na problemy i wyzwania zgłaszane przez pacjentów, co pozwala patrzeć z nadzieją w przyszłość.

Budapeszt to również spotkanie globalnej społeczności SMA

Podczas Global SMAdvocacy Event w Budapeszcie 70 liderów i rzeczniczek pacjenckich z ponad 40 państw połączyło siły, aby wspólnie wypracować kierunki działań na rzecz lepszej przyszłości osób żyjących z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA).

Wydarzenie, będące flagową inicjatywą programu SMAcademy realizowanego przez SMA Europe, stanowiło wyjątkową przestrzeń do wymiany doświadczeń, budowania międzynarodowych relacji oraz wzmacniania współpracy pomiędzy organizacjami pacjenckimi z całego świata.

W trakcie spotkania uczestnicy skupili się na najważniejszych wyzwaniach stojących przed środowiskiem SMA, w tym:

• przygotowaniu systemów ochrony zdrowia i organizacji pacjenckich na pojawienie się leków generycznych,
• budowaniu silnych, skutecznych i trwałych organizacji reprezentujących pacjentów,
• efektywnym wykorzystywaniu rosnącego zainteresowania decydentów dla realizacji celów rzeczniczych.

Spotkanie w Budapeszcie pokazało, jak ogromną wartością jest kooperacja ponad granicami oraz dzielenie się wiedzą i doświadczeniem.

Wspólnie jesteśmy silniejsi. Razem możemy więcej.

Krótka fotorelacja: