Specyfika receptury stomatologicznej
Preparaty stomatologiczne różnią się od tradycyjnych preparatów recepturowych przede wszystkim tym, iż działają w wyjątkowo wymagającym środowisku. Jama ustna to środowisko wilgotne, o zmiennym pH. Oprócz tego obecność enzymów i bogatej mikroflory może znacząco osłabiać zarówno trwałość, jak i skuteczność zastosowanych substancji.
Wykonanie leku recepturowego pozwala precyzyjnie dobrać dawkę substancji czynnej odpowiadającej potrzebom terapeutycznym wynikającym ze stanu klinicznego pacjenta. Do najpowszechniej stosowanych postaci recepturowych należą:
- roztwory i zawiesiny do płukania jamy ustnej,
- roztwory o zwiększonej lepkości do pędzlowania,
- maści,
- proszki niedzielone,
- pasty stomatologiczne.
Ważne jest zapewnienie odpowiedniej adhezji leku do błony śluzowej – dobre przyleganie oznacza dłuższy kontakt substancji czynnej z tkanką, a tym samym lepszy efekt terapeutyczny.
Najczęściej stosowane substancje czynne
W recepturze stomatologicznej najczęściej znajdują zastosowanie substancje o działaniu:
- przeciwbakteryjnym (diglukonian chlorheksydyny, chlorowodorek tetracykliny, doksycyklina),
- przeciwgrzybiczym (nystatyna),
- przeciwzapalnym (hydrokortyzon),
- znieczulającym miejscowo (benzokaina),
- ściągającym (kwas taninowy),
- zwiększającym lepkość (glicerol).
Przykłady leków recepturowych
- Płukanka Parmy – leczenia zapalenia dziąseł:
Rp.
3% Sol. Hydrogenii peroxidi 180,0
Liq. Aluminii subacetatis 30,0
Menthae pip. aquae 10,0
M.f.sol
D.S. Łyżka na szklankę wody do płukania jamy ustnej
- Leczenie nadmiernej suchości w jamie ustnej:
Rp.
Calami rhizoma trae 30,0
D.S. 20-30 kropli na ½ szklanki wody do płukania jamy ustnej
- Roztwór kwasu taninowego stosuje się do pędzlowania w sytuacji nadmiernego wydzielania śliny:
Rp.
1% Sol. Tannini 50,0
D.S. Do pędzlowania
- Leczenie pleśniawek:
Rp.
Benzocaini
Natrii tetraboratis aa 5,0
Glyceroli ad 50,0
D.S. Do pędzlowania
- Polska Grupa Specjalistów ds. Profilaktyki i Leczenia Powikłań w Jamie Ustnej rekomenduje poniższą recepturę do stosowania u pacjentów po chemioterapii:
Rp.
Benzocaini 1,0
Nystatini 500 000 j.m.
Vit. A liq. q.s.
Vit. E liq. q.s.
Glyceroli ad 30,0
D.S. Do pędzlowania jamy ustnej 4 x dziennie
- Leczenie stanów zapalnych kącików ust:
Rp.
Hydrocortisoni 0,1
Nystatini 2 000 000 j.m.
3% Sol. Acidi borici
Eucerini aa 10,0
M.f. ung.
D.S. Do smarowania kącików ust
- Zasypka o działaniu znieczulającym:
Rp.
Benzocaini 1,0
Glucosi ad 20,0
M.f. pulv.
D.S. Zasypka do jamy ustnej
Sprawdź też: Leki recepturowe stosowane w chorobach jamy ustnej
Praktyczne wskazówki dla pacjenta
Wydając pacjentowi lek stomatologiczny, warto przekazać następujące zalecenia:
- Preparat stosować po dokładnej higienie jamy ustnej.
- Nie pić i nie jeść przez co najmniej 20–30 minut po aplikacji.
- W przypadku płukanek – nie połykać roztworu.
- Przestrzegać zaleconego dawkowania – nadmierne użycie może prowadzić do działań niepożądanych (np. przebarwień przy chlorheksydynie).
- Przechowywać lek zgodnie z zaleceniami (często w lodówce) i używać tylko przez zalecony czas.
Ważne jest również poinformowanie pacjenta o możliwych działaniach niepożądanych i konieczności kontaktu z lekarzem w przypadku ich wystąpienia.
Podsumowanie
Dzięki recepturze stomatologicznej możliwe jest indywidualne dostosowanie terapii do potrzeb pacjenta w leczeniu bólu, stanów zapalnych i schorzeń błony śluzowej jamy ustnej.
Autor: mgr farm. Angelika Łęczycka
Bibliografia:
- Jachowicz, R. (2021). Receptura apteczna. Sporządzanie leków jałowych i niejałowych. PZWL Wydawnictwo Lekarskie
- Krówczyński, L. (2000). Ćwiczenia z receptury. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Jamróz W., Jachowicz R., Czech A. Rozwiązania technologiczne w terapii chorób przyzębia. Farmacja Polska. 2014;70(12):697–704. Dostęp online: https://ptfarm.pl/pub/File/Farmacja%20Polska/2014/__FP%202014-12.pdf#page=35
