Nerka świni przeszczepiona małpie funkcjonuje w jej organizmie od ponad 620 dni, wyznaczając nowy punkt odniesienia dla ksenotransplantacji narządów. To nie tylko sukces medyczny, ale także efekt trzydziestoletniej współpracy naukowców, inżynierów genetycznych i firm farmaceutycznych z różnych regionów Chin.
Na sali operacyjnej Instytutu Transplantacji Narządów w Szpitalu Tongji, afiliowanym przy Huazhong University of Science and Technology, po połączeniu naczyń krwionośnych, nerka świni gwałtownie nabierała jaskrawoczerwonej barwy, a po 5 minutach rozpoczęła prawidłowe funkcjonowanie. Był to sukces profesora Chen Ganga i jego zespołu.
W 1999 roku, jako doktorant, Chen Gang uczestniczył w projekcie w ramach Państwowego Programu Badawczego „863”. Wówczas narządy pochodzące od zwykłych, nie modyfikowanych genetycznie świń, odrzucane były przez organizmy biorców w ciągu 5–10 minut od zabiegu. Ówczesny rekord przeżycia wynosił zaledwie 13 dni. Obecny wynik to już ponad 620 dni, to efekt zbliżania się trzech niezależnych ścieżek technologicznych i naukowych.
Kluczową rolę odegrał Deng Shaoping, główny naukowiec w firmie Zhongke Aoge, który po powrocie z USA w 2009 roku dążył do sprowadzenia świń z edycją genów do Chin. Ponieważ przepisy uniemożliwiły import, w 2010 roku Pan Dengke, założyciel Zhongke Aoge, wyhodował w Chinach pierwszą świnię z nokautem genu GTKO.
Warto wiedzieć: Nokaut genu to technika inżynierii genetycznej, w której wyłącza się badany gen. Główne elementy tej metody to: usunięcie, zmiana lub trwałe zablokowanie wybranego fragmentu DNA.
W 2024 roku pierwsza partia świń-dawców klasy DPF (wolnych od określonych patogenów) została dostarczona z Neijiang w prowincji Sichuan do Wuhan. Świnie te, urodzone przez cięcie cesarskie i odchowana w ścisłej izolacji, nie niosą ryzyka zakażenia wirusem cytomegalii świni (CMV), który wcześniej niemal zawsze prowadził do śmierci małp-biorców w ciągu miesiąca.
Sukces medyków ma również wymiar gospodarczy. W 15. Planie Pięcioletnim bioprodukcja i biomedycyna zostały uznane za najważniejsze sektory. Zhongke Aoge, w tej chwili jedyna firma w Chinach działająca na taką skalę, ulokowała swoją bazę w Zizhong (Neijiang). Miasto to, którego PKB w 2024 roku przekroczył 200 mld RMB (ok. 112 mld PLN), uczyniło z ksenotransplantacji priorytetowy projekt, wspierając go m.in. poprzez państwowy fundusz inwestycyjny. Sichuan jest w tej chwili jedyną prowincją, która wpisała ksenotransplantację do swojego 15. Planu Pięcioletniego.
Warto wiedzieć: Ksenotransplantacja to przeszczepienie komórek, tkanek lub narządów między różnymi gatunkami, na przykład pomiędzy różnymi gatunkami zwierząt, jak i ze zwierzęcia na człowieka. Ma na celu ratowanie życia i rozwiązanie problemu niewystarczającej liczby dostępnych ludzkich organów do przeszczepów.
Potrzeby kliniczne są ogromne. W 2023 roku w Chinach 134 tys. osób czekało na przeszczep nerki, a stosunek oczekujących do wykonanych zabiegów wynosił 9:1. W 2024 roku wykonano w Chinach ok. 26 tys. transplantacji narządów, podczas gdy realne zapotrzebowanie szacuje się na co najmniej 300 tys. Według akademika Dou Kefenga z Chińskiej Akademii Nauk, wartość globalnego rynku powiązanych z ksenotransplantacją technologii, od edycji genów po leki immunosupresyjne, przekracza 100 mld USD (ok. 390 mld PLN).
Chiński państwowy program badań nad chorobami przewlekłymi przeznaczył 300 mln RMB (ok. 168 mln PLN) na badania w dziedzinie ksenotransplantacji, z czego Zhongke Aoge uzyskało do tej pory 150 mln RMB (ok. 84 mln PLN). W 2026 roku trwa kolejna seria 8 eksperymentów na świniach z edycją genów. jeżeli wyniki będą pomyślne, w połowie przyszłego roku złożony zostanie wniosek o rozpoczęcie badań klinicznych na ludziach.
Krajobraz regulacyjny również ewoluuje. 1 maja 2026 roku weszły w życie wytyczne dotyczące rejestracji badań klinicznych nowych technologii ksenotransplantacji, ustanawiające państwowe standardy dla środowiska DPF i testów na patogeny. Deng Shaoping ocenia, iż w ciągu 5 lat technologia może być stosowana w wąskim zakresie, a po 10 latach – szerzej. Chen Gang podchodzi do tego bardziej ostrożnie, podkreślając, iż nauka wymaga twardych danych, a nie samej wiary. Ostatecznym celem tych wysiłków pozostaje zaspokojenie fundamentalnych potrzeb pacjentów, którym można uratować życie.
Źródła:
Autor: 梁安基 Andrzej Z. Liang, 上海 Shanghai, 中国 Chiny
e-mail: [email protected]
Redakcja: Leszek B. Ślazyk
