Szczepienie w aptece nie zawsze przebiega według prostego schematu: kwalifikacja, podanie preparatu i wpis do dokumentacji. W praktyce pojawiają się sytuacje, w których farmaceuta musi odpowiedzieć na pytania dotyczące wcześniejszych dawek, dokumentacji czy sposobu wydania szczepionki. Kilka z nich szczególnie często może powodować wątpliwości.
Szczepienie rozpoczęte u lekarza, kolejna dawka w aptece. Czy farmaceuta może kontynuować schemat?
Tak, o ile kolejna dawka jest zgodna z obowiązującym schematem szczepienia i farmaceuta ma możliwość potwierdzenia, jaka szczepionka została wcześniej podana oraz kiedy ją podano.
Kluczowe znaczenie ma dokumentacja medyczna. Nie należy rozpoczynać schematu od początku tylko dlatego, iż poprzednia dawka została podana w innym miejscu.
Przed podaniem kolejnej dawki farmaceuta powinien zweryfikować przede wszystkim rodzaj szczepionki, liczbę wcześniejszych dawek oraz odstęp między nimi. Szczepienie powinno zostać następnie prawidłowo odnotowane w Karcie Szczepień.
Pacjent twierdzi, iż był już szczepiony, ale w systemie nie ma żadnego wpisu. Co powinien zrobić farmaceuta?
Brak wpisu w systemie nie oznacza automatycznie, iż szczepienie nie zostało wykonane. W pierwszej kolejności należy spróbować potwierdzić informację w inny sposób – na podstawie dostępnej dokumentacji pacjenta, informacji od podmiotu, który wykonywał szczepienie, albo wiarygodnego potwierdzenia wcześniejszego szczepienia.
Nie powinno się natomiast podawać kolejnej dawki wyłącznie na podstawie ustnego zapewnienia pacjenta, o ile od tego zależy prawidłowość schematu. Braki w elektronicznej dokumentacji mogą wynikać również z nieuzupełnienia danych przez wcześniejszy podmiot.
Pacjent przychodzi do APS z papierowym potwierdzeniem wcześniejszego szczepienia. Czy taki dokument wystarczy?
Papierowe potwierdzenie może być istotnym elementem dokumentacji, ale farmaceuta powinien ocenić, czy pozwala ono wiarygodnie ustalić historię szczepienia.
Dokument powinien umożliwiać identyfikację pacjenta i wcześniejszego szczepienia, w szczególności jego rodzaju oraz daty podania. o ile informacje są niepełne albo budzą wątpliwości, należy je wyjaśnić przed podaniem kolejnej dawki.
Szczególnej ostrożności wymagają dokumenty dotyczące szczepień wykonanych za granicą. W przypadku dokumentacji zagranicznej na konieczność przedstawienia odpowiedniego zaświadczenia oraz, w określonych sytuacjach, jego tłumaczenia.
Nie chodzi więc o sam fakt posiadania kartki papieru, ale o możliwość wiarygodnego ustalenia historii szczepienia.
Czy farmaceuta może wystawić receptę na refundowaną szczepionkę, a zaszczepić dzień później?
Nie. W przypadku realizacji szczepienia w aptecznym punkcie szczepień cały proces powinien zostać przeprowadzony tego samego dnia. o ile farmaceuta wystawia receptę na refundowaną szczepionkę w związku z wykonaniem szczepienia w APS, nie powinien traktować recepty jako dokumentu pozwalającego pacjentowi odebrać preparat jednego dnia i wrócić na szczepienie następnego dnia.
Z informacji przekazywanych przez NFZ wynika, iż wystawienie recepty przez farmaceutę, wydanie szczepionki oraz wykonanie szczepienia powinny zostać zrealizowane w ramach jednego procesu, tego samego dnia. Ma to znaczenie przede wszystkim dla rozliczenia świadczenia szczepienia finansowanego przez NFZ. Samo wystawienie recepty nie pozostało wykonaniem świadczenia. W APS farmaceuta realizuje bowiem cały proces: kwalifikuje pacjenta, wystawia – o ile jest to konieczne – receptę, wydaje preparat i wykonuje szczepienie.
Dlatego sytuacja, w której farmaceuta wystawia refundowaną receptę w poniedziałek, a pacjent zostaje zaszczepiony dopiero we wtorek, nie powinna być stosowana w ramach tego procesu.
W praktyce oznacza to prostą zasadę: o ile farmaceuta wystawia receptę na refundowaną szczepionkę w związku ze szczepieniem w APS, pacjent powinien zostać zaszczepiony tego samego dnia.
Najważniejsze zasady dla farmaceuty
Wątpliwości przy szczepieniu najczęściej dotyczą nie samego podania preparatu, ale potwierdzenia wcześniejszych dawek, dokumentacji i odpowiedzialności za prawidłowy schemat.
Warto pamiętać o kilku zasadach:
- nie opierać historii szczepień wyłącznie na ustnej deklaracji pacjenta,
- przed kolejną dawką zweryfikować rodzaj i termin poprzedniego szczepienia,
- brak wpisu elektronicznego wyjaśnić, zamiast automatycznie uznawać, iż szczepienia nie było,
- dokument papierowy oceniać pod kątem kompletności i wiarygodności,
- zwracać uwagę na zachowanie łańcucha chłodniczego przy wydawaniu szczepionki pacjentowi,
W punkcie szczepień szczególnie ważna jest zasada: jeżeli nie można wiarygodnie potwierdzić informacji istotnej dla bezpieczeństwa lub prawidłowego schematu szczepienia, najpierw należy ją wyjaśnić, a dopiero potem podać preparat.
