Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych. Nowe przepisy mają ograniczyć biurokrację, ułatwić organizacjom pozarządowym realizację zadań publicznych oraz zwiększyć dostępne limity finansowania. Większość zmian zacznie obowiązywać 1 września 2026 roku.
Ustawa została uchwalona przez Sejm 19 czerwca 2026 roku, a następnie przyjęta przez Senat bez poprawek. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ją 30 lipca 2026 roku.
Głównym celem nowych regulacji jest uproszczenie współpracy pomiędzy administracją publiczną a organizacjami pozarządowymi. Zmiany mają również zmniejszyć obciążenia administracyjne, które szczególnie dla mniejszych fundacji i stowarzyszeń mogą stanowić poważną przeszkodę podczas ubiegania się o środki publiczne.
Bez obowiązkowego finansowego wkładu własnego
Jedną z najważniejszych zmian jest modyfikacja zasad wnoszenia wkładu własnego przy realizacji zadań publicznych.
Organ administracji publicznej zlecający wykonanie zadania nie będzie mógł wymagać od organizacji pozarządowej zapewnienia własnych środków finansowych. Organizacja będzie zobowiązana do wniesienia wkładu osobowego lub rzeczowego, który będzie służył realizacji danego przedsięwzięcia.
Jeżeli urząd dopuści taką możliwość, organizacja będzie mogła zastąpić wkład osobowy lub rzeczowy środkami finansowymi własnymi albo pochodzącymi z innych źródeł. Decyzja w tej sprawie będzie jednak należała do samej organizacji, a nie do podmiotu ogłaszającego konkurs.
W praktyce może to ułatwić udział w konkursach podmiotom, które dysponują doświadczeniem, wolontariuszami, sprzętem czy lokalem, ale nie posiadają pieniędzy pozwalających na zapewnienie finansowego wkładu własnego.
Małe granty choćby do 20 tysięcy złotych
Ustawa dwukrotnie podnosi limity obowiązujące w tzw. trybie małych grantów, pozwalającym samorządom zlecać lokalne i regionalne zadania publiczne bez przeprowadzania otwartego konkursu ofert.
Maksymalna wartość dofinansowania lub finansowania jednego zadania wzrośnie z 10 do 20 tys. zł. Z kolei łączna kwota środków, które jedna organizacja będzie mogła otrzymać od danego samorządu w ciągu roku, zwiększy się z 20 do 40 tys. zł.
Z 20 do 30 procent wzrośnie także część środków przeznaczonych na dotacje dla organizacji pozarządowych, którą samorząd będzie mógł rozdysponować w tym uproszczonym trybie.
Zniesiony zostanie również obowiązujący dotychczas limit czasu realizacji zadania, wynoszący maksymalnie 90 dni. Oznacza to, iż niewielkie lokalne projekty będą mogły być prowadzone przez dłuższy okres, o ile będzie to uzasadnione ich charakterem.
Więcej organizacji skorzysta z uproszczonych sprawozdań
Nowelizacja podnosi także próg rocznego przychodu, który pozwala organizacji pożytku publicznego składać uproszczone sprawozdania finansowe i merytoryczne.
Obecnie z tego rozwiązania mogą korzystać organizacje osiągające przychód do 100 tys. zł rocznie. Po wejściu nowych przepisów limit wzrośnie do 200 tys. zł.
Zmiany obejmą również sposób prowadzenia kontroli organizacji pożytku publicznego. Dotychczasowy protokół kontroli zostanie zastąpiony projektem wystąpienia pokontrolnego. Przepisy określają również zasady zgłaszania zastrzeżeń do takiego dokumentu i ich późniejszego rozpatrywania.
Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego
Ustawa ustanawia 24 kwietnia Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego. Wprowadzona zostanie również honorowa odznaka „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”.
Wyróżnienie będzie przyznawane osobom szczególnie zasłużonym dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Odznakę będzie nadawał Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z własnej inicjatywy lub na wniosek Rady Działalności Pożytku Publicznego albo co najmniej dziesięciu organizacji pozarządowych.
Zmiany w funduszach wspierających organizacje
Nowelizacja zakłada również likwidację Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego. Zgromadzone w nim pieniądze zostaną przeniesione do Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Dotychczasowy fundusz zostanie zlikwidowany 31 grudnia 2026 roku. Od 1 stycznia 2027 roku prowadzone postępowania, należności, zobowiązania oraz zawarte umowy zostaną przejęte przez dysponenta Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
Kiedy przepisy zaczną obowiązywać?
Większość nowych regulacji wejdzie w życie 1 września 2026 roku. Przepisy dotyczące zmian w funduszach wspierających sektor pozarządowy zaczną obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Konkursy ofert ogłoszone przed wejściem nowelizacji w życie będą prowadzone według dotychczasowych zasad.
Dla lokalnych fundacji i stowarzyszeń najbardziej odczuwalne powinny być wyższe limity małych grantów oraz odejście od obowiązkowego finansowego wkładu własnego. Same przepisy nie rozwiążą oczywiście wszystkich problemów sektora pozarządowego, ale mogą sprawić, iż część organizacji będzie mogła przeznaczyć więcej czasu w rzeczywistą pomoc mieszkańcom, zamiast na poszukiwanie pieniędzy pozwalających jedynie spełnić konkursowe wymagania.
