Programy lekowe odgrywają coraz większą rolę w leczeniu pacjentów z chorobami przewlekłymi, rzadkimi i onkologicznymi. To właśnie w ich ramach stosowanych jest wiele nowoczesnych terapii wymagających stałego monitorowania skuteczności leczenia, bezpieczeństwa farmakoterapii oraz przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Dla farmaceutów szpitalnych programy lekowe są również jednym z obszarów, w których mogą wykorzystywać kompetencje wykraczające poza tradycyjne zadania związane z gospodarką lekową. Wyniki badania „Farmaceuta szpitalny i kliniczny w Polsce 2026” pokazują jednak, iż zdaniem wielu przedstawicieli środowiska potencjał ten przez cały czas pozostaje niewykorzystany. Z przeprowadzonego badania wynika, iż 66% respondentów pracuje w szpitalach realizujących programy lekowe. Oznacza to, iż dla znacznej części farmaceutów kontakt z tą formą leczenia jest elementem codziennej praktyki zawodowej, a ich opinie wynikają z bezpośrednich doświadczeń związanych z realizacją terapii.
Programy lekowe są już częścią codziennej pracy farmaceutów
Badanie pokazuje, iż farmaceuci są zaangażowani w programy lekowe na różnych etapach realizacji terapii. Respondenci najczęściej wskazywali działania związane z monitorowaniem działań niepożądanych, współpracą z personelem medycznym, kontrolą sposobu stosowania leków oraz ich wydawaniem.
Wyniki wskazują, iż udział farmaceutów nie ogranicza się wyłącznie do kwestii logistycznych. Już dziś wielu z nich uczestniczy w działaniach mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo farmakoterapii i przebieg leczenia pacjentów objętych programami lekowymi.
Większość farmaceutów widzi niewykorzystany potencjał
Jedno z pytań skierowanych do respondentów dotyczyło oceny wykorzystania roli farmaceuty w programach lekowych. Aż 73% badanych pracujących w szpitalach prowadzących programy lekowe odpowiedziało, iż ich zdaniem rola farmaceuty nie jest w pełni wykorzystywana. Ponad połowa respondentów wybrała odpowiedź „zdecydowanie nie”.
Respondentów zapytano również o zadania, które powinny należeć do farmaceutów, ale w tej chwili nie są realizowane lub realizowane są jedynie w ograniczonym zakresie.
Najczęściej wskazywano:
- monitorowanie działań niepożądanych,
- edukację pacjenta,
- ocenę interakcji lekowych,
- konsultacje farmaceutyczne,
- przeglądy lekowe,
- działania związane z przestrzeganiem zaleceń terapeutycznych.
Zwraca uwagę fakt, iż respondenci najczęściej wskazywali zadania o charakterze klinicznym. Dotyczą one nie tylko samego produktu leczniczego, ale również pacjenta i przebiegu terapii. To właśnie w tych obszarach farmaceuci dostrzegają największe możliwości wykorzystania swojej wiedzy i kompetencji.
Farmaceuci nie zawsze mają pełny obraz terapii
Badanie pokazało również, iż wielu farmaceutów nie dysponuje pełną informacją dotyczącą przebiegu leczenia pacjentów objętych programami lekowymi. Ponad jedna trzecia respondentów przyznała, iż nie wie, który pacjent ostatecznie otrzymuje wydawany lek. Jeszcze większa grupa wskazywała, iż nie posiada informacji o przerwaniu terapii lub uzyskuje takie informacje jedynie sporadycznie.
Wyniki sugerują, iż farmaceuci często uczestniczą jedynie w wybranych etapach procesu terapeutycznego. Brak informacji o tym, który pacjent otrzymał lek lub z jakiego powodu leczenie zostało zakończone, ogranicza możliwość śledzenia efektów leczenia oraz pełniejszego udziału w opiece nad pacjentem.
Programy lekowe mogą stać się ważnym obszarem rozwoju farmacji klinicznej
Programy lekowe należą do obszarów, w których szczególnie wyraźnie spotykają się kwestie organizacyjne i kliniczne. Obejmują zarówno zamawianie, przygotowanie i wydawanie leków, jak również monitorowanie przebiegu terapii oraz bezpieczeństwa leczenia.
To sprawia, iż wielu farmaceutów postrzega programy lekowe jako naturalne miejsce rozwoju farmacji klinicznej w polskich szpitalach. Wyniki badania pokazują jednak, iż pełniejsze wykorzystanie tego potencjału wymaga lepszej integracji farmaceutów z procesem leczenia oraz większego dostępu do informacji dotyczących przebiegu terapii pacjentów.
Programy lekowe były jednym z kilku obszarów przeanalizowanych w badaniu „Farmaceuta szpitalny i kliniczny w Polsce 2026”. Respondenci odpowiadali również na pytania dotyczące farmacji klinicznej, specjalizacji zawodowych, badań klinicznych, postępowań przetargowych, wynagrodzeń oraz potrzeb edukacyjnych. Raport z badania jest dostępny pod linkiem: aptekaszpitalna.pl/badanie.
