Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało niedawno na interpelację posła Michała Połuboczka i przedstawiło szczegółowe dane dotyczące finansowania Naczelnej Izby Aptekarskiej (NIA) oraz okręgowych izb aptekarskich (OIA). Przypomnijmy, iż pod koniec marca parlamentarzysta sformułował szereg pytań dotyczących nie tylko samych kwot przekazywanych z budżetu państwa, ale także kwestii wynagrodzeń organów izby oraz potencjalnych konfliktów interesów na najwyższych szczeblach władzy samorządowej.
– W kontekście wykonywania przez samorząd aptekarski zadań publicznych oraz korzystania ze środków publicznych informacje te rodzą pytania o przejrzystość finansowania działalności Naczelnej Izby Aptekarskiej oraz o skuteczność nadzoru Ministerstwa Zdrowia nad wydatkowaniem środków publicznych przekazywanych temu samorządowi – pisał poseł.
Resort zdrowia ujawnił kwoty przekazywane samorządowi zawodu farmaceuty oraz zasady nadzoru nad ich wydatkowaniem.
Ponad 1,6 miliona złotych w trzy lata
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez resort, w latach 2023–2025 łączna kwota dotacji celowej przekazanej z budżetu państwa na rzecz samorządu aptekarskiego wyniosła 1 685 094,50 zł. Środki te nie trafiały do jednej kasy. Rozdzielano je między Naczelną Izbę Aptekarską a izby okręgowe.
Analiza rok do roku wskazuje na systematyczny wzrost finansowania:
-
Rok 2023: Łącznie 493 313,00 zł, z czego 59 610,00 zł otrzymała NIA, a 433 703,00 zł trafiło do izb okręgowych.
-
Rok 2024: Łącznie 588 283,00 zł, przy czym udział NIA wzrósł do 83 775,00 zł, a OIA otrzymały 504 508,00 zł.
-
Rok 2025: Łącznie 603 498,50 zł, w tym 78 615,00 zł dla NIA oraz 524 883,50 zł dla izb okręgowych.
Warto podkreślić, iż środki te są przyznawane wyłącznie w formie dotacji celowej. Oznacza to, iż każda złotówka musi być wydatkowana na ściśle określone zadania ustawowe. Podstawą przekazania funduszy są corocznie zawierane umowy między Ministrem Zdrowia a poszczególnymi jednostkami samorządu.
Na co idą publiczne pieniądze?
Ministerstwo Zdrowia zaznacza, iż nie finansuje całości działalności samorządu aptekarskiego. Dotacje są przeznaczane wyłącznie na pokrycie kosztów realizacji konkretnych zadań z zakresu administracji publicznej, które państwo zleciło samorządowi zawodowemu. Zgodnie z art. 65 ust. 1 i 2 ustawy o izbach aptekarskich, środki te trafiają na:
-
Odpowiedzialność zawodową: Finansowanie postępowań prowadzonych przez Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej.
-
Sądownictwo aptekarskie: Pokrycie kosztów funkcjonowania Naczelnego Sądu Aptekarskiego (z wyłączeniem sytuacji, gdy koszty te ponosi ukarany farmaceuta).
-
Przyznawanie prawa wykonywania zawodu: Procesy związane z nadawaniem uprawnień zawodowych osobom wskazanym w ustawie o zawodzie farmaceuty.
Co istotne, resort zdrowia kategorycznie zdementował finansowanie Centralnego Rejestru Farmaceutów Rzeczypospolitej Polskiej ze środków publicznych w badanym okresie. Koszty utrzymania tego systemu w całości pokrywa z funduszy własnych samorząd aptekarski.
Mechanizmy kontrolne i sprawozdawczość
Każda umowa o dotację zawiera rygorystyczne zapisy dotyczące rozliczeń. NIA i izby okręgowe są zobowiązane do składania sprawozdań. Te następnie Ministerstwo Zdrowia weryfikuje pod kątem zgodności z opisem zadań i terminami. Wysokość wypłacanych środków zależy bezpośrednio od liczby faktycznie zrealizowanych i udokumentowanych zadań.
Niemniej jednak, dokument ujawnia, iż w latach 2023–2025 resort nie przeprowadzał dodatkowych kontroli ani audytów zewnętrznych poza standardowym procesem rozliczania umów. Ministerstwo stoi na stanowisku, iż obecne procedury są w pełni zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Autonomia samorządu a granice władzy Ministra
Jednym z kluczowych wątków odpowiedzi resortu jest wyjaśnienie relacji między władzą wykonawczą a samorządem zawodowym. Ministerstwo przypomina, iż samorząd zawodu farmaceuty jest niezależny i podlega tylko ustawom. Ta niezależność ma wymierne skutki w obszarach, o które pytał poseł Połuboczek:
-
Wynagrodzenia: Minister Zdrowia nie ma wpływu na wysokość pensji Prezesa Naczelnej Rady Aptekarskiej (NRA) ani innych członków organów. Zasady wynagradzania ustala Krajowy Zjazd Aptekarzy. To to gremium decyduje, które stanowiska są płatne i z jakich środków (np. ze składek członkowskich) finansowana jest bieżąca działalność.
-
Kontrola finansowa: Wewnętrznym organem nadzorczym jest Naczelna Komisja Rewizyjna. To ona kontroluje działalność finansową NIA, przedkłada sprawozdania Krajowemu Zjazdowi i wnioskuje o udzielenie absolutorium radzie.
-
Nadzór prawny: Uprawnienia Ministra Zdrowia ograniczają się głównie do możliwości zaskarżenia uchwał organów izb do Sądu Najwyższego, jeżeli są one niezgodne z prawem.
Brak kompetencji śledczych resortu
Ministerstwo Zdrowia wyraźnie zaznaczyło, iż nie posiada narzędzi do prowadzenia dochodzeń w sprawach karnych czy dyscyplinarnych wewnątrz struktur samorządu. Kwestie ewentualnych czynów zabronionych leżą w gestii organów ścigania, a odpowiedzialność zawodowa to domena rzeczników dyscyplinarnych i sądów korporacyjnych. Resort nie może zatem samodzielnie „wyjaśniać” podejrzeń o konflikt interesów, jeżeli nie przybierają one formy zaskarżalnej uchwały.
Z przekazanych informacji wynika, iż kooperacja finansowa na linii Ministerstwo Zdrowia – samorząd aptekarski opiera się na stabilnych, choć ograniczonych do minimum ustawowego fundamentach. Kwota niespełna 1,7 mln zł na przestrzeni trzech lat stanowi wsparcie dla kluczowych funkcji regulacyjnych. Lwią część kosztów funkcjonowania izb ponoszą sami farmaceuci.
Jednocześnie resort zdrowia podkreśla, iż choć dysponuje publicznymi środkami, jego rola w nadzorowaniu wewnętrznej polityki płacowej czy personalnej izb jest znikoma. Wynika to bezpośrednio z ustawowej autonomii samorządów zawodowych w Polsce.
Źródło:
- Opracowano na podstawie interpelacji nr 15973
