Po przechorowaniu ospy wietrznej wirus do końca życia jest obecny w zwojach nerwowych i po reaktywacji, w przypadku obniżonej odporności, namnaża się i przedostaje do skóry drogą nerwu.
Półpasiec stanowi chorobę globalną, występuje na całym świecie, niezależnie od sezonu.
Czynniki ryzyka półpaśca
Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie po 50 roku życia.
Wśród czynników ryzyka można wyróżnić stan obniżonej odporności (np. w przebiegu innej infekcji) oraz cukrzycę. Większe ryzyko aktywacji wirusa występuje również w przypadku ciąży oraz przyjmowania niektórych leków np. antybiotyków, leków immunosupresyjnych. Z dostępnych danych wynika również, iż większa zapadalność na półpasiec dotyczy kobiet.
- Sprawdź również: Fakty i mity o półpaścu
Objawy
Półpasiec jest bolesną chorobą skóry. Charakteryzuje się wystąpieniem wysypki pod postacią pęcherzyków wypełnionych płynem surowiczym, umiejscowionych po jednej stronie ciała, w dolnej części pleców. Zmiany te często są poprzedzone pieczeniem oraz bólem dotkniętej chorobą części ciała.
Wirus może wstępować też jako półpasiec rozlany. W tym przypadku zmiany pojawiają się na całym ciele.
W przebiegu półpaśca, poza zmianami skórnymi, mogą pojawić się również bóle głowy, pleców, gorączka, światłowstręt oraz ogólne złe samopoczucie.
Przebieg choroby opisują trzy następujące po sobie stadia:
- Stadium przedwysypkowe – trwające około dwa dni, występuje ból oraz piecznie skóry, ale jeszcze bez widocznych pęcherzy.
- Stadium wysiękowe – może trwać od 2 do 4 tygodni. W tym stadium pojawiają się bolesne zmiany skórne, często niereagujące na leki przeciwbólowe.
- Stadium przewlekłe – występuje w przypadku występowania silnego bólu utrzymującego się powyżej 4 tygodni (może się utrzymywać choćby do kilku miesięcy). Pacjenci doświadczają bolesnych zaburzeń czucia pod postacią pieczenia lub mrowienia, parestezji, a czasami również objawów przypominających wstrząs.
Jak leczyć półpasiec?
Leczenie półpaśca związane jest z podawaniem leków przeciwwirusowych – acyklowiru, wancyklowiru lub famcykolwiru, które hamują namnażanie wirusa. Farmakoterapię należy wprowadzić jak najszybciej, najlepiej wciągu 72 godzin, co pozwala na zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz skrócenie czasu choroby.
Farmakoterapię prowadzi się od 7 do 10 dni. W zależności od wybranego leku, schematy dawkowania są następujące:
- Walacyklowir – 1000 mg 3 razy dziennie,
- Acyklowir 800 mg 5 razy dziennie,
- Famcyklowir 500 mg 3 razy dziennie.
Poza stosowaniem leków przeciwwirusowych istotne są również higiena oraz pielęgnacja zmian skórnych. Podobnie, jak w przypadku ospy wietrznej, nie należy stosować tłustych maści, czy też pudrów, gdyż mogą one maskować rozwijające się w okolicach rany zakażenie. Dolegliwości bólowe, czy też gorączka, leczone są objawowo dzięki NLPZ lub paracetamolu.
Ze względu zakaźność półpaśca zalecana jest izolacja, w szczególności należy unikać kontaktu z osobami, które nie przechorowały ospy, kobietami w ciąży oraz osobami z obniżoną odpornością. Warto podkreślić, iż zakażenie zawsze wymaga konsultacji z lekarzem.
Powikłania półpaśca
Mimo, iż półpasiec może zostać przechorowany w sposób łagodny, to powikłania mogą być już poważniejsze. Wśród najczęstszych wyróżnia się:
- Ropne zakażenia skóry,
- Półpasiec oczny – uszkodzenie rogówki, trwałe upośledzenie wzroku,
- Porażenie nerwu trzewnego,
- Chroniczny ból.
Szczepienia ochronne
Rekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi z adiuwantem (RZV) jest zarejestrowana w ponad 30 krajach do zapobiegania półpaścowi (HZ) u osób dorosłych w wieku ≥50 lat. Jej potwierdzona skuteczność oraz bezpieczeństwo sprawiły, iż doszło do rozszerzenia zaleceń dotyczących szczepień przeciwko tej chorobie w wielu krajach.
W Polsce dostępna jest szczepionka przeciw półpaścowi o nazwie Shingrix, która należy do szczepionek inaktywowanych i rekombinowanych. Zawiera białko (glikoproteinę E) wirusa ospy wietrznej i półpaśca uzyskane metodą rekombinacji DNA.
W skład szczepionki wchodzi antygen, który pobudza układ immunologiczny do produkcji przeciwciał (glikoproteina E wirusa ospy wietrznej i półpaśca) oraz adiuwant AS01B (zawiera ekstrakt roślinny Quillaja saponaria oraz monofosforylolipid A (MPL) uzyskiwany z Salmonella minnesota), który pozwala na wzmocnienie odpowiedzi na szczepionkę.
Cykl szczepienia składa się z 2 dawek podawanych we wstrzyknięciu, w odstępie 2 miesięcy. Szczepienie zapewnia dziesięcioletnią ochronę przed półpaścem.
Szczepienie chroni przed zachorowaniem osoby, które miały kontakt z wirusem wywołującym ospę wietrzną, nie chroni przed zachorowaniem na ospę wietrzną.
Warto zaznaczyć, iż koadministracja szczepionki przeciwko półpaścowi, czyli podanie jej wraz z innymi szczepieniami ochronnymi w tym samym czasie jest dopuszczalna i bezpieczna. Znacząco ułatwia to realizację kalendarzu szczepień pacjentowi, ogranicza konieczność umówienia kolejnej wizyty u lekarza i generalnie zachęca ich do skorzystania ze szczepienia, zwłaszcza iż podlega ona refundacji.
Refundacja szczepionki przeciwko półpaścowi przysługuje osobą o zwiększonym ryzyku zachorowania z jedną z poniższych chorób współistniejących:
- Choroby przewlekłe: cukrzyca, przewlekła choroba płuc, przewlekła choroba serca, przewlekła niewydolność nerek;
- Stany zaburzenia odporności: jatrogenna immunosupresja, przeszczep narządu litego, wrodzony lub nabyty niedobór odporności, zakażenie wirusem HIV;
- Choroby nowotworowe: białaczka, choroba Hodgkina, szpiczak mnogi, uogólniona choroba nowotworowa;
- Choroby autoimmunizacyjne: łuszczyca, łuszczycowe zapalenie stawów, nieswoiste zapalenie jelit, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, toczeń układowy, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.
Koadministacja szczepień wynika ze wspólnych mechanizmów odporności. Podczas jednej wizyty mogą być podawane szczepionki przeciw grypie, COVID-19, półpaścowi, pneumokokom, RSV oraz krztuścowi (szczepionka przeciw tężcowi, błonicy
i krztuścowi). Ważne, aby iniekcja była wykonana w inną kończynę.
Auto: mgr farm. Dominika Poborca
Źródła:
- Patil A, Goldust M, Wollina U. Herpes zoster: A Review of Clinical Manifestations and Management. Viruses. 2022 Jan 19;14(2):192. doi: 10.3390/v14020192. PMID: 35215786; PMCID: PMC8876683.
- Litt J, Cunningham AL, Arnalich-Montiel F, Parikh R. Herpes Zoster Ophthalmicus: Presentation, Complications, Treatment, and Prevention. Infect Dis Ther. 2024 Jul;13(7):1439-1459. doi: 10.1007/s40121-024-00990-7. Epub 2024 Jun 4. PMID: 38834857; PMCID: PMC11219696.
- Cohen EJ, Jeng BH. Herpes Zoster: A Brief Definitive Review. Cornea. 2021 Aug 1;40(8):943-949. doi: 10.1097/ICO.0000000000002754. PMID: 34029242; PMCID: PMC8249351.
- Parikh R, Widenmaier R, Lecrenier N. A practitioner’s guide to the recombinant zoster vaccine: review of national vaccination recommendations. Expert Rev Vaccines. 2021 Sep;20(9):1065-1075. doi: 10.1080/14760584.2021.1956906. Epub 2021 Sep 1. PMID: 34311643.
- Zerbo O, Bartlett J, Fireman B, Lewis N, Goddard K, Dooling K, Duffy J, Glanz J, Naleway A, Donahue JG, Klein NP. Effectiveness of Recombinant Zoster Vaccine Against Herpes Zoster in a Real-World Setting. Ann Intern Med. 2024 Feb;177(2):189-195. doi: 10.7326/M23-2023. Epub 2024 Jan 9. PMID: 38190712; PMCID: PMC11001419.
