W ostatnich latach coraz więcej badań zwraca uwagę na pogarszający się stan psychiczny rodziców, szczególnie kobiet. Nowa analiza danych z USA potwierdza ten niepokojący trend. W latach 2016–2023 odnotowano znaczący spadek samooceny zdrowia psychicznego matek.Może to mieć poważne konsekwencje zarówno dla nich samych, jak i dla ich dzieci.
Rodzice pod presją. Jak rosnący poziom stresu wpływa na matki i ojców?
W sierpniu 2024 r. US Surgeon General wydał raport „Rodzice pod presją”. Wskazuje w nim, iż zdrowie psychiczne i samopoczucie rodziców to kolejne krytyczne wyzwanie dla zdrowia publicznego wymagające natychmiastowej uwagi. Wyniki raportu podkreślą rosnący poziom stresu rodziców i jego negatywny wpływ na ich stan zdrowia – szczególnie w przypadku dla matek. W odpowiedzi na te doniesienia, badacze postanowili przeanalizować stan zdrowia psychicznego i fizycznego matek w USA zgłaszany w latach 2016-2023
Badacze wykorzystali dane pochodzące z dużej bazy National Survey of Children’s Health (NSCH). Jest to coroczne, ogólnokrajowe badanie obejmujące gospodarstwa domowe z dziećmi w wieku do 17 lat w Stanach Zjednoczonych. Dane zbierano dzięki ankiet wypełnianych przez rodziców lub opiekunów dzieci. Do analizy włączono wyłącznie respondentki będące matkami biologicznymi lub adopcyjnymi. Celem badania była ocena stanu psychicznego i emocjonalnego matek oraz ich subiektywnej oceny zdrowia fizycznego.
W analizie uwzględniono także czynniki demograficzne i społeczno-ekonomiczne. Należały do nich wiek, wykształcenie i miejsce urodzenia matki, struktura rodziny, wiek dziecka, a także rasa i pochodzenie etniczne. Dla uzyskania pełniejszego kontekstu przeanalizowano również analogiczne trendy w samoocenie zdrowia wśród rodziców płci męskiej.
Zdrowie psychiczne matek stale się pogarsza? Dlaczego?
Badanie wykazało, iż samoocena stanu zdrowia matek uległa pogorszeniu w latach 2016–2023. Najbardziej widoczny był spadek w zakresie zdrowia psychicznego. Odsetek matek oceniających swoje zdrowie psychiczne jako „doskonałe” uległ zmniejszeniu z 38,4% w 2016 roku do 25,8% w 2023 roku. Natomiast odsetek tych, które określały je jako „przeciętne” lub „złe”, wzrósł z 5,5% do 8,5% w tym samym okresie.
W zakresie zdrowia fizycznego również odnotowano pogorszenie, choć w mniejszym stopniu. Ogólna samoocena stanu fizycznego uległa nieznacznemu spadkowi, jednak udział kobiet zgłaszających „zły” stan zdrowia nie wzrósł znacząco. Co istotne, ogólna tendencja spadkowa, czyli przejście z kategorii „doskonałe” do „dobre” zdrowie, rozpoczęła się jeszcze przed pandemią COVID-19. Okres pandemii był jednak związany z dodatkowym wzrostem odsetka matek zgłaszających „przeciętne” lub „złe” zdrowie psychiczne.
Wzrost częstości zgłaszania problemów psychicznych dotyczył niemal wszystkich analizowanych podgrup matek. Najniższą samoocenę zdrowia odnotowano jednak wśród kobiet z niższym wykształceniem, samotnych matek oraz matek dzieci nieubezpieczonych lub nieobjętych ubezpieczeniem publicznym.
Podobne trendy zaobserwowano również wśród ojców, którzy w latach 2016–2023 zgłaszali spadek odsetka ocen „doskonałego” zdrowia fizycznego i psychicznego. Pomimo tego, ojcowie w każdym badanym roku oceniali swój stan zdrowia fizycznego lepiej, a stan zdrowia psychicznego znacznie lepiej niż matki.
Zły stan zdrowia psychicznego rodziców – implikacje badania
Problemy ze zdrowiem psychicznym stanowią w tej chwili coraz częstszą przyczynę zgonów kobiet w ciąży. Zły stan zdrowia psychicznego rodziców ma ponadto negatywne skutki międzypokoleniowe. Wpływa na zdrowie, rozwój oraz przyszłe życie dzieci.
Badanie potwierdziło również utrzymywanie się nierówności w zdrowiu w Stanach Zjednoczonych. Choć pogorszenie samooceny zdrowia dotyczyło wszystkich badanych grup, największe ryzyko złego lub przeciętnego stanu zdrowia występowało u matek samotnych, gorzej wykształconych oraz o niższym statusie socjoekonomicznym.
Wyniki wskazują, iż konieczne są pilne działania i zmiany w polityce zdrowotnej mające na celu wzmocnienie wsparcia zdrowia psychicznego matek. Autorzy badania podkreślają również, iż przyszłe prace powinny koncentrować się na identyfikacji konkretnych przyczyn obserwowanego pogorszenia, takich jak izolacja społeczna, stresory ekonomiczne czy wpływ mediów społecznościowych.
Badacze sugerują także, iż baza NSCH powinna być przez cały czas wykorzystywana do monitorowania zdrowia rodziców, najlepiej poprzez włączenie do ankiet bardziej szczegółowych pytań o charakterze diagnostycznym, co pozwoliłoby na dokładniejszą ocenę trendów i czynników ryzyka.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie JAMA Network.
