– Proponowane zmiany mają przede wszystkim charakter fiskalny i wynikają z potrzeby zwiększenia dochodów budżetowych, a nie z troski o zdrowie publiczne. Od czasu wprowadzenia opłaty cukrowej nie przedstawiono dowodów potwierdzających jej skuteczność w zmianie nawyków konsumentów czy ograniczeniu problemu otyłości. Dlatego apelujemy o wstrzymanie prac nad projektem ustawy – mówi Kacper Olejniczak, dyrektor departamentu ochrony zdrowia i sektora life sciences Konfederacji Lewiatan.
Podwyżka opłaty cukrowej może oznaczać wzrost cen napojów. Największe podwyżki mogą dotyczyć nektarów niegazowanych (ok. 22,6 proc.), napojów gazowanych (ok. 19,8 proc.) oraz energetycznych (ok. 13,9 proc.).
Wyższy podatek może ograniczyć zapotrzebowanie na owoce i warzywa z krajowych upraw choćby o 7–8 proc., osłabić konkurencyjność producentów napojów, zmniejszyć poziom inwestycji oraz przełożyć się na redukcję zatrudnienia. Dodatkowym ryzykiem jest wzrost zakupów tańszych napojów z państw sąsiednich, takich jak Czechy, Niemcy czy Litwa, gdzie podobne obciążenia fiskalne nie obowiązują.
Dotychczas nie odnotowano dowodów na to, iż wprowadzenie opłaty cukrowej wpłynęło na zmianę wyborów konsumentów. Z ustaleń Najwyższej Izby Kontroli wynika, iż pięciu największych płatników opłaty zwiększyło sprzedaż napojów objętych podatkiem w latach 2022–2023. Jednocześnie wpływy z opłaty cukrowej nie przełożyły się na wzrost finansowania świadczeń zdrowotnych w porównaniu z okresem sprzed jej wprowadzenia.
Zdaniem Konfederacji Lewiatan same instrumenty fiskalne nie wystarczą, by skutecznie poprawić stan zdrowia społeczeństwa. Cukier nie jest jedyną przyczyną chorób cywilizacyjnych, takich jak otyłość czy nadwaga. najważniejsze znaczenie mają przede wszystkim niewłaściwa dieta, nadmierna podaż kalorii oraz brak aktywności fizycznej. Dlatego instytucje odpowiedzialne za zdrowie publiczne powinny przede wszystkim stawiać na edukację oraz promowanie produktów o zbilansowanej wartości odżywczej. Warto czerpać z doświadczeń krajów, które -mimo wyższego odsetka osób z otyłością – nie zdecydowały się na wprowadzenie dodatkowych obciążeń fiskalnych. Zamiast tego konsekwentnie inwestują w edukację żywieniową, popularyzację zdrowej diety i aktywnego stylu życia. Takie działania uznawane są za skuteczną strategię zapobiegania otyłości oraz chorobom dietozależnym.
Kontrowersje budzi również objęcie wyższą opłatą piw bezalkoholowych. Segment ten wspiera ograniczanie spożycia alkoholu i rozwija się jako prozdrowotna alternatywa dla tradycyjnych napojów alkoholowych. W Wielkiej Brytanii piwa bezalkoholowe zostały wyłączone z podatku od napojów słodzonych właśnie ze względu na ich pozytywną rolę społeczną.
– Brak potwierdzonych dowodów na skuteczność obecnej opłaty cukrowej oraz możliwe negatywne skutki gospodarcze i społeczne planowanych zmian powinny skłonić autorów projektu do wycofania go z dalszych prac legislacyjnych – przekonuje Kacper Olejniczak.
Podwyżka opłaty cukrowej zakłada:
- – podniesienie opłaty stałej z 0,50 zł do 0,70 zł (w przeliczeniu na litr napoju),
- – podwyższenie opłaty zmiennej z 0,05 zł do 0,10 zł za każdy gram cukrów powyżej 5g w 100 ml napoju (w przeliczeniu na litr napoju),
- – podniesienie opłaty dla napojów zawierających kofeinę lub taurynę z 0,10 zł do 1,00 zł (w przeliczeniu na litr napoju),
- – zwiększenie maksymalnej wysokości opłaty cukrowej z 1,20 zł do 1,80 zł w przeliczeniu na litr napoju.
Konfederacja Lewiatan
