Czy pielęgniarka, ratownik medyczny albo przedstawiciel innego zawodu medycznego może wykonywać szczepienia w aptecznym punkcie szczepień? Pytanie jest zasadne, ponieważ przepisy dotyczące szczepień przyznają takie uprawnienia znacznie szerszej grupie zawodów medycznych niż tylko farmaceutom. Nie oznacza to jednak, iż każda osoba posiadająca uprawnienia do wykonywania szczepień może zostać „szczepiącym” w aptecznym punkcie szczepień.
Kluczowe jest bowiem nie tylko to, kto może szczepić, ale także gdzie szczepienie jest wykonywane. APS nie jest niezależną placówką medyczną. Jest częścią apteki ogólnodostępnej, a ta podlega szczególnym regulacjom dotyczącym swojego personelu.
Pielęgniarka może szczepić, ale nie oznacza to, iż może szczepić w APS
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przyznaje uprawnienia do wykonywania szczepień wielu zawodom medycznym. Zgodnie z art. 19 ust. 5b tej ustawy zalecane szczepienie ochronne oraz szczepienie przeciw COVID-19 u osoby dorosłej może przeprowadzić m.in. lekarz, lekarz dentysta, felczer, pielęgniarka, położna, higienistka szkolna, ratownik medyczny, fizjoterapeuta, diagnosta laboratoryjny albo farmaceuta – pod warunkiem posiadania wymaganych kwalifikacji.
Lista jest więc szeroka. Nie oznacza to jednak, iż wszystkie wymienione osoby mogą wykonywać szczepienia w aptece. To dwa różne zagadnienia. Pierwsze to uprawnienie zawodowe do wykonania szczepienia. Drugie to możliwość wykonywania tego świadczenia w określonym miejscu, czyli w aptece ogólnodostępnej. I właśnie tutaj pojawia się zasadnicza różnica.
Apteczny Punkt Szczepień jest częścią apteki
Punktem wyjścia powinien być art. 86 ustawy – Prawo farmaceutyczne. Zgodnie z nim apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą usługi farmaceutyczne. Jednocześnie Prawo farmaceutyczne zawiera szczególne regulacje dotyczące organizacji i personelu apteki.
Szczepienia w aptece nie powodują, iż wydzielone pomieszczenie, w którym są wykonywane, staje się niezależnym podmiotem leczniczym czy przychodnią. przez cały czas mamy do czynienia z apteką ogólnodostępną, w której funkcjonuje punkt szczepień.
Ma to bardzo istotne konsekwencje. Minister Zdrowia w przepisach dotyczących lokalu apteki również posługuje się sformułowaniem „w przypadku przeprowadzania w aptece ogólnodostępnej szczepienia zgodnie z art. 86 ust. 8a ustawy – Prawo farmaceutyczne”. Przepisy określają wówczas m.in. wymagania dotyczące pomieszczenia i wyposażenia apteki.
Nie mamy więc do czynienia z sytuacją, w której apteka jedynie „udostępnia pokój” innemu zawodowi medycznemu. Szczepienie jest wykonywane w aptece, w ramach szczególnego rozwiązania prawnego przewidzianego dla aptek.
Kto może wykonywać czynności fachowe w aptece?
Tutaj zastosowanie znajduje art. 90 ustawy – Prawo farmaceutyczne.
Przepis stanowi:
„Przy wykonywaniu w aptece czynności fachowych mogą być zatrudnieni wyłącznie farmaceuci i technicy farmaceutyczni w granicach ich uprawnień zawodowych”.
Oznacza to, iż ustawodawca szczegółowo określił katalog osób stanowiących personel fachowy apteki. Są nimi farmaceuci oraz technicy farmaceutyczni – oczywiście każdy w granicach swoich kompetencji.
Jeszcze wyraźniej widać to w art. 88 ustawy – Prawo farmaceutyczne. Kierownik apteki prowadzi m.in. ewidencję zatrudnionych w aptece osób wymienionych w art. 90. Ustawa wskazuje przy tym dane dotyczące magistra farmacji lub technika farmaceutycznego.
To właśnie ten kontekst należy uwzględnić przy analizowaniu obsady aptecznego punktu szczepień.
A co z pielęgniarką?
Pielęgniarka może posiadać pełne uprawnienia do wykonywania szczepień ochronnych.
Nie oznacza to jednak, iż przez samo posiadanie prawa wykonywania zawodu pielęgniarki uzyskuje status personelu fachowego apteki.
Pielęgniarka nie jest personelem fachowym apteki w rozumieniu Prawa farmaceutycznego.
Analogicznie wygląda sytuacja ratownika medycznego, położnej, fizjoterapeuty czy diagnosty laboratoryjnego. Ich uprawnienia zawodowe wynikają z innych ustaw i mogą obejmować wykonywanie szczepień. Nie zmienia to jednak zasad organizacji apteki wynikających z Prawa farmaceutycznego.
Uprawnienie zawodowe do szczepienia nie jest tożsame z uprawnieniem do wykonywania szczepienia w każdym rodzaju placówki.
Przykładowo pielęgniarka może wykonywać szczepienia w podmiocie leczniczym, w którym jest zatrudniona i którego organizacja oraz zakres działalności odpowiadają przepisom dotyczącym wykonywania tego świadczenia. APS działa natomiast w innym reżimie prawnym.
Wniosek: uprawnienie do szczepienia nie daje prawa do szczepienia w APS
Odpowiedź na pytanie „czy pielęgniarka, ratownik medyczny albo inny przedstawiciel zawodu medycznego może szczepić w aptecznym punkcie szczepień?” powinna więc brzmieć:
Nie – samo posiadanie ustawowego uprawnienia do wykonywania szczepień nie wystarcza, aby dana osoba mogła wykonywać szczepienia w aptecznym punkcie szczepień.
Apteczny Punkt Szczepień jest częścią apteki ogólnodostępnej, a nie niezależnym punktem medycznym działającym obok apteki. W konsekwencji zastosowanie mają również przepisy regulujące organizację i personel apteki.
