Paragraf 22, czyli koniec z opieką koordynowaną nad chorymi na neurofibromatozy

mzdrowie.pl 1 dzień temu

Stowarzyszenie Neurofibromatozy Polska – Alba Julia opublikowało komunikat w sprawie zamknięcia programu opieki koordynowanej dla pacjentów z NF. Sytuacje przyrównano do „Paragrafu 22”, skoro resort zamyka opiekę, ponieważ podobno nie chce, aby jednej grupie chorych było lepiej niż innym.

Neurofibromatozy i pokrewne im rasopatie (NF/RAS) to nieuleczalne, wrodzone choroby genetyczne, w których m.in. w układzie nerwowym rozwijają się guzy mogące prowadzić m.in. do utraty wzroku, słuchu, niedowładów czy transformacji w złośliwe nowotwory. Ponieważ choroba jest skrajnie nieprzewidywalna, kluczem do uratowania zdrowia i sprawności dziecka nie jest przypadkowa wizyta w rejonowej poradni, ale stały, wielodyscyplinarny nadzór doświadczonego zespołu i koordynatora, który spina diagnostykę i reaguje w trybie pilnym.

23 października Ministerstwo Zdrowia definitywnie zamknęło prace nad włączeniem opieki koordynowanej nad pacjentami z neurofibromatozami do koszyka świadczeń gwarantowanych. Z wyliczeń Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wynika, iż wdrożenie tego modelu przyniosłoby kilka milionów oszczędności w ciągu najbliższych trzech lat. Mimo to zapadła negatywna decyzja, która “skazała chorych na niebyt systemowy” – oświadczyli pacjenci. Jak wskazują, według logiki rekomendacji AOTMiT efektywna dla systemu i dobra dla pacjentów opieka medyczna nad jedną grupą chorych doprowadziłaby do „nierównego kształtowania dostępu” względem innych pacjentów z chorobami rzadkimi.

Dorota Korycińska, prezeska Stowarzyszenia Neurofibromatozy Polska mówi – “Przez ostatnie sześć lat program pilotażowy dla pacjentów z neurofibromatozami i pokrewnymi im rasopatiami (NF/RAS) – wrodzonymi, nieuleczalnymi chorobami genetycznymi o wysokim ryzyku nowotworowym – był stawiany w Europie za wzór organizacji ścieżki pacjenta w neurofibromatozach”.

Podczas europejskich konferencji oraz w ramach spotkań roboczych europejskiej organizacji parasolowej NFPU „polski model opieki” cieszył się coraz większym zainteresowaniem. Oddolnie wypracowany model objął opieką ok. 2,8 tys. pacjentów (głównie dzieci), zrealizował blisko 8 tysięcy specjalistycznych świadczeń, a na biurko Ministra Zdrowia trafiły gotowe Karty Świadczenia Opieki Zdrowotnej dla dzieci i dorosłych oraz pionierskie założenia tranzycji w dorosłość. Docelowo, po wejściu do koszyka świadczeń gwarantowanych, stałą opieką miało zostać objętych ok. 13,5 tys. osób – cała polska populacja chorych z NF, zarówno dzieci, jak i dorośli.

Ten model opieki jest dziś w Polsce wygaszany. Pacjenci alarmują, iż zmarnowany zostanie potencjał doświadczonej kadry medycznej a pacjenci wróca do zwykłej ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, która kilka im daje. “Lektura oficjalnych dokumentów z tego procesu to gotowy scenariusz nowego „Paragrafu 22” w ochronie zdrowia w Polsce” – uważa stowarzyszenie i wskazuje na 4 nielogiczne założenia:

  1. Równość po polsku – nie można leczyć jednych lepiej, skoro inni mają źle. Uzasadnienie odmowy, które powinno przejść do historii polskiej polityki zdrowotnej znajduje się w drugim akapicie Rekomendacji Prezesa AOTMiT nr 151/2026 z 7 października 2026 r. Czytamy w nim, iż wdrożenie gotowej opieki koordynowanej dla NF/RAS mogłoby prowadzić do „nierównego kształtowania dostępu do skoordynowanej opieki pomiędzy grupami pacjentów z różnymi chorobami należącymi do chorób rzadkich”. Zamiast więc wykorzystać dobrze działający model jako wzorzec do zastosowania w wielu innych wielonarządowych chorobach rzadkich, nasze państwo likwiduje to, co już działa, aby wszyscy mieli po równo – czyli równie źle.
  2. Program generuje oszczędności dla NFZ, więc trzeba go zlikwidować. Z opracowanej przez AOTMiT analizy wpływu na budżet zawartej w tej samej Rekomendacji nr 151/2026 wynika, iż włączenie opieki koordynowanej z opracowanej przez AOTMiT analizy wpływu na budżet zawartej w tej samej Rekomendacji nr 151/2026 wynika, iż włączenie opieki koordynowanej w NF/RAS do koszyka świadczeń gwarantowanych zmniejszyłoby wydatki płatnika publicznego o ok. 3,7 mln zł w ciągu pierwszych trzech lat ( w pierwszym roku, w drugim i w trzecim). Co ważne, w grupie dorosłych pacjentów pilotażu odnotowano spadek liczby wizyt w zwykłym AOS o 37%, a kosztochłonnych badań diagnostycznych o 16%, oraz świadczeń psychiatrycznych o 10%. Kolejki się skracają, system zyskuje, pacjent zyskuje – decyzja brzmi: zamykamy.
    Warto dodać, iż pilotażem objęto 2830 osób, w tym ok. 2,5 tys. dzieci (a cała populacja pediatryczna NF/RAS to ok. 3 tys. dzieci, co oznacza, iż ok. 80% pacjentów do 18. roku życia było objętych najlepszą z możliwych i tanią opieką). Włączenie programu do koszyka świadczeń gwarantowanych miało otworzyć tę ścieżkę dla wszystkich chorych w Polsce – szacowanej na ok. 13,5 tys. osób populacji dzieci i dorosłych z NF.
  3. Oceniono gruszki miarą dla jabłek i uznano brak rejestru za wadę pilotażu. Pilotaż z 2020 r. miał charakter czysto organizacyjny – nie wprowadzał nowych procedur medycznych, ale integrował już finansowane świadczenia w jeden efektywny harmonogram pod okiem koordynatora. Mimo to wytknięto mu brak danych o twardych efektach klinicznych, jakości życia czy porównawczej grupy kontrolnej.
    “To zadziwiające w nieuleczalnej, wielonarządowej chorobie genetycznej o nieprzewidywalnym przebiegu istotą leczenia jest wieloletnia czujna obserwacja, a sukcesem klinicznym jest uniknięcie niepotrzebnej, okaleczającej operacji czy radioterapii lub też interwencja we właściwym czasie. Takich danych nie zbiera się w tabelkach rozliczeniowych NFZ. Wymaga to odrębnego krajowego rejestru medycznego dla NF, którego państwo nie stworzyło i nie finansowało. Co więcej, zlecenie oceny do AOTMiT resort zdrowia wysłał 14 lipca 2026 r. – dołączając jedynie „częściowy raport z realizacji programu pilotażowego”, zanim NFZ złożył pełną ewaluację końcową. Pełne sprawozdanie zostało sporządzone przez NFZ 29 lipca 2026 roku. Pacjenci zostali więc ukarani za brak danych przekazanych jednej instytucji resortu zdrowia do drugiej” – komentuje Dorota Korycińska. Cele i wskaźniki zawarte były w rozporządzeniu z 2020 roku, żaden z nich nie obejmuje ani grupy kontrolnej (co oznaczałoby celowe pozbawienie opieki koordynowanej wyizolowanej grupy chorych dzieci) ani twardych efektów klinicznych.
  4. Trzy sprzeczne narracje MZ i dokument AOTMiT, który obnaża narrację resortu. Mimo, iż Prezes AOTMiT we wspomnianej powyżej rekomendacji (str.3) uznaje, iż „Rozwiązanie to (chodzi o AOS) nie odtwarza jednak w pełni mechanizmu organizacyjnego pilotażu, w szczególności funkcji koordynatora oraz jednolitego harmonogramu monitorowania pacjenta”, to agencja i MZ odsyłają chorych do nieistniejących Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich (w trakcie procesu legislacyjnego, bez gwarancji finansowania) i do kosztownej odysei diagnostycznej w AOS.
    Pod wpisami pacjentów w mediach społecznościowych Ministerstwo Zdrowia przekonuje, iż „nic się nie zmieniło”, ponieważ chorzy mogą leczyć się w tych samych ośrodkach w ramach zwykłego AOS. Z kolei w Senacie wiceminister Tomasz Maciejewski przyznał, iż system OECR dopiero będzie powstawać, brakuje w nim przepisów przejściowych, a na pytanie o los pacjentów kończących 18. rok życia odpowiedział: „Dzisiaj nie odpowiem w 100%”. Pacjenci otrzymali zatem trzy odmienne odpowiedzi resortu zdrowia: mają się zgłosić do OECR (których nie ma) lub mają się zgłosić do AOS – czyli powrót do kosztownej i nieefektywnej odysei diagnostycznej, lub będą mogli zgłosić się do OECR w bliżej nieokreślonej przyszłości i prawdopodobnie tylko dzieci minister Maciejewski ma na myśli.

“Przez sześć lat lekarze i pacjenci wykonali całą pracę za państwo. Przygotowaliśmy nie tylko projekt opieki koordynowanej (dr Marek Karwacki i inni), karty świadczeń dla dzieci i dorosłych oraz pionierski model tranzycji w dorosłość. W zamian usłyszeliśmy, iż dobrze działającej opieki nie można utrzymać, bo inne grupy chorych jeszcze jej nie mają, więc w imię równości trzeba ją zlikwidować” – komentuje Dorota Korycińska.

W tej chwili kierownictwo resortu zdrowia unika jakiegokolwiek spotkania ze stroną społeczną. “Trudno zrozumieć i zaakceptować fakt, iż biurokratyczne absurdy wysyłają chorych z wysokim ryzykiem nowotworowym oraz innymi ciężkimi objawami do chaotycznego systemu kolejek, w którym brak koordynacji może oznaczać utratę wzroku, spóźnioną diagnozę nowotworu, uzależnienia od środków przeciwbólowych, depresje i stany samobójcze oraz nienaprawialne wady układu kostnego” – dodaje prezes Korycińska.

Prezes NFZ Filip Nowak w obu sprawozdaniach NFZ napisał: “Podsumowując, Narodowy Fundusz Zdrowia rekomenduje rozważenie wprowadzenia świadczenia koordynowanej opieki medycznej nad chorymi z neurofibromatozami oraz pokrewnymi im rasopatiami zarówno dla dzieci jak i dla dorosłych, jako świadczenia gwarantowanego.”

Polski model opieki w pełni realizował międzynarodowe standardy i wytyczne kliniczne dotyczące opieki nad pacjentami z neurofibromatozami i schwannomatozami (NF/RAS), na które powołują się ośrodki eksperckie w Europie i USA oraz organizacje zrzeszone w NFPU (Neurofibromatosis Patients United) i ERN GENTURIS, a pod względem organizacyjnym i spójności ścieżki pacjenta w praktyce często choćby przewyższał sposób, w jaki te wytyczne są realizowane w wielu krajach Europy.

Idź do oryginalnego materiału