Pacjent chce uzyskać dane o zakupach współmałżonka. Czy farmaceuta może je udostępnić?

Małżonek przychodzi do apteki i chce sprawdzić, jakie leki kupowała jego żona. Inny pacjent prosi o wydruk historii zakupów męża, argumentując, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Czy farmaceuta może przekazać takie informacje? Co na ten temat mówią przepisy o ochronie danych osobowych i tajemnicy zawodowej?

Dane o wydawanych lekach, realizowanych receptach czy kupowanych produktach mogą ujawniać informacje o stanie zdrowia, stosowanym leczeniu i problemach zdrowotnych konkretnej osoby. Dlatego przed udzieleniem jakiejkolwiek informacji personel apteki powinien ocenić, czy istnieje odpowiednia podstawa prawna do jej przekazania.

Historia zakupów w aptece a dane osobowe

Historia zakupów może obejmować informacje o nazwach produktów, datach transakcji, ilości kupionych opakowań, a także dane pozwalające powiązać konkretny zakup z określonym pacjentem.

Jeżeli informacje te pozwalają zidentyfikować osobę fizyczną, podlegają ochronie na gruncie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO.

Szczególne znaczenie ma art. 4 pkt 15 RODO, który definiuje dane dotyczące zdrowia jako dane osobowe związane ze zdrowiem fizycznym lub psychicznym osoby, w tym z korzystaniem przez nią z usług opieki zdrowotnej, ujawniające informacje o jej stanie zdrowia.

Nie każdy zakup w aptece musi sam w sobie stanowić daną dotyczącą zdrowia. Zakup kosmetyku, artykułu higienicznego czy produktu o wielu możliwych zastosowaniach nie zawsze pozwala na wyciągnięcie wniosków o stanie zdrowia. Jednak historia zakupów leków, zwłaszcza gdy można ją przypisać konkretnej osobie i analizować w czasie, może ujawniać informacje objęte szczególną ochroną.

W przypadku danych dotyczących zdrowia zastosowanie ma również art. 9 RODO, który co do zasady zakazuje ich przetwarzania, chyba iż zachodzi jedna z przewidzianych w tym przepisie przesłanek dopuszczających takie przetwarzanie. Dla apteki oznacza to, iż dostęp do historii zakupów nie powinien być udostępniany osobom nieuprawnionym tylko dlatego, iż są zainteresowane sytuacją zdrowotną członka rodziny.

Tajemnica zawodowa farmaceuty obejmuje informacje o pacjencie

Ochrona danych osobowych nie jest jedynym ograniczeniem. Istotna jest również tajemnica zawodowa. Zgodnie z art. 34 ustawy z 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 608, z późniejszymi zmianami) farmaceuta jest objęty obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej w zakresie określonym przepisami. Uzupełnieniem tej regulacji są art. 13 i 14 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Art. 13 ustawy o prawach pacjenta przyznaje pacjentowi prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny informacji z nim związanych, uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu. Art. 14 określa natomiast obowiązek zachowania tych informacji w tajemnicy oraz sytuacje, w których możliwe jest jej ujawnienie.

W praktyce aptecznej oznacza to, iż farmaceuta nie powinien przekazywać osobom postronnym informacji o tym, jakie leki kupuje pacjent, jakie recepty realizuje ani jakie informacje o jego zdrowiu wynikają z kontaktów z apteką, o ile nie istnieje podstawa do ich ujawnienia.

Nie ma przy tym znaczenia, czy pytającym jest sąsiad, dorosłe dziecko, rodzic czy współmałżonek. O uprawnieniu do uzyskania informacji nie przesądza sam stopień pokrewieństwa ani relacja rodzinna.

Czy małżonek ma prawo sprawdzić zakupy drugiej osoby?

Nie, samo zawarcie małżeństwa nie uprawnia do uzyskania historii zakupów lekowych współmałżonka.

Nie zmienia tego fakt, iż małżonkowie mają wspólność majątkową, wspólne konto bankowe lub wspólnie ponoszą koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Kwestie majątkowe nie oznaczają automatycznie prawa do dostępu do informacji o zdrowiu drugiej osoby.

Farmaceuta nie powinien zatem udostępniać współmałżonkowi historii zakupów, potwierdzać, iż dana osoba kupowała określony lek, ani informować o dacie lub częstotliwości takich zakupów wyłącznie na podstawie deklaracji, iż pytający jest mężem lub żoną pacjenta.

Warto zwrócić uwagę, iż choćby pozornie niewielka informacja — na przykład potwierdzenie zakupu konkretnego preparatu — może ujawnić osobie trzeciej fakt leczenia, podejrzenie określonej choroby albo inne prywatne okoliczności.

Podsumowanie

Farmaceuta nie powinien udostępniać współmałżonkowi historii zakupów leków ani potwierdzać konkretnych transakcji wyłącznie na podstawie faktu pozostawania w związku małżeńskim. Wspólność majątkowa, wspólne gospodarstwo domowe czy deklarowana troska o zdrowie bliskiej osoby nie zastępują upoważnienia ani innej podstawy prawnej do ujawnienia informacji.

Przy ocenie takich próśb należy uwzględnić RODO, w szczególności zasady przetwarzania danych osobowych i ochronę danych dotyczących zdrowia, a także przepisy o tajemnicy zawodowej farmaceuty oraz tajemnicy informacji związanych z pacjentem.

Najważniejsza praktyczna zasada jest prosta: najpierw należy ustalić, czy istnieje podstawa do udostępnienia informacji, a dopiero potem rozważać jej zakres i sposób przekazania. Chroni to prywatność pacjenta, a jednocześnie pomaga aptece ograniczyć ryzyko naruszenia przepisów.