Wirus RSV (Respiratory Syncytial Virus) przez wiele lat kojarzony był przede wszystkim z zakażeniami u niemowląt i małych dzieci. Jest najczęstszą pojedynczą przyczyną hospitalizacji niemowląt z powodu chorób układu oddechowego oraz drugą co do częstości przyczyną zgonów związanych z infekcjami dolnych dróg oddechowych na świecie [1]. Jednocześnie znacznie rzadziej mówi się o tym, iż RSV stanowi również istotne zagrożenie dla osób dorosłych. U seniorów oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi lub w gorszym stanie ogólnym pozostaje niedostatecznie rozpoznaną przyczyną pogorszenia stanu zdrowia i może prowadzić do ciężkich zakażeń dolnych dróg oddechowych, hospitalizacji, a choćby zgonu [1,2].
Mimo dostępności skutecznej profilaktyki świadomość zagrożenia związanego z RSV pozostaje niewielka. Wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy, iż wirus stanowi istotne zagrożenie również w wieku dorosłym. Dodatkowym wyzwaniem są nieswoiste objawy infekcji. Wirus może wywoływać zarówno zakażenia górnych dróg oddechowych, jak i zapalenie oskrzelików, zapalenie płuc czy zaostrzenia chorób przewlekłych układu oddechowego [3]. Po okresie inkubacji trwającym zwykle 4-6 dni pojawiają się objawy przypominające inne wirusowe infekcje dróg oddechowych, takie jak katar, przekrwienie błony śluzowej nosa, kichanie i gorączka. W części przypadków rozwijają się objawy zajęcia dolnych dróg oddechowych, w tym kaszel i duszność [4]. W efekcie wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych, a rzeczywiste znaczenie RSV u dorosłych jest przez cały czas niedoszacowane [1,2,5].
Niska świadomość oznacza, iż rozmowę musi rozpocząć farmaceuta
Dla większości pacjentów szczepienia przeciw RSV są wciąż nowością. Wiedza na temat samego wirusa jest ograniczona, a świadomość dostępności szczepień – jeszcze mniejsza. Pacjent nie zgłosi się więc do apteki z pytaniem o szczepienie przeciw RSV. Zdecydowanie częściej będzie szukał pomocy dopiero wtedy, gdy pojawią się objawy infekcji. To sprawia, iż rola farmaceuty wykracza poza odpowiadanie na pytania zadawane przez pacjenta. Coraz częściej polega na aktywnym identyfikowaniu osób, które mogą odnieść korzyść z działań profilaktycznych.
Kogo warto zapytać o szczepienie?
Rozmowę o szczepieniu warto inicjować szczególnie u pacjentów należących do grup zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia RSV. Są to pacjenci:
– w wieku 60 lat i starsi,
– z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, w tym POChP i astmą,
– z chorobami sercowo-naczyniowymi,
– z cukrzycą,
– z obniżoną odpornością,
– często zgłaszający się do apteki z powodu infekcji dróg oddechowych [1,6].
Rola farmaceuty w profilaktyce RSV
Największą barierą w prewencji RSV nie jest niechęć pacjentów do szczepień, ale niewielka świadomość, iż taka forma ochrony jest w ogóle dostępna. Dlatego farmaceuta powinien aktywnie wykorzystywać każdą okazję do edukacji – podczas realizacji recept, wydawania leków stosowanych przewlekle czy rozmów o sezonowych infekcjach.
Rozwijający się model opieki farmaceutycznej zakłada nie tylko wspieranie prawidłowej farmakoterapii, ale również działania z zakresu profilaktyki i promocji zdrowia. Farmaceuci mają kompetencje pozwalające identyfikować osoby z grup ryzyka, edukować je na temat zagrożeń oraz wskazywać dostępne możliwości ochrony.
Istotnym krokiem w rozwoju opieki farmaceutycznej było rozszerzenie uprawnień farmaceutów do kwalifikowania pacjentów i wykonywania szczepień ochronnych [7]. Dzięki temu apteka staje się miejscem, w którym pacjent może uzyskać kompleksową opiekę – od rozmowy edukacyjnej i identyfikacji wskazań do szczepienia, przez kwalifikację, aż po jego wykonanie. Takie rozwiązanie zwiększa dostępność profilaktyki, ogranicza bariery organizacyjne i skraca drogę od edukacji do podjęcia działań chroniących zdrowie.
Koadministracja – jedna wizyta, większa ochrona
Sezon jesienno-zimowy to dobry moment, aby rozmawiać z pacjentami o kompleksowej ochronie przed infekcjami układu oddechowego. Szczepienie przeciw RSV może być podawane podczas tej samej wizyty co inne zalecane szczepienia osób dorosłych, w tym przeciw grypie, zgodnie z obowiązującymi zaleceniami dotyczącymi koadministracji [8,9]. Takie postępowanie nie tylko zwiększa wygodę pacjenta i ogranicza liczbę wizyt w placówkach ochrony zdrowia, ale również zmniejsza bariery organizacyjne związane ze szczepieniami. Jednoczesne podanie zalecanych szczepionek sprzyja lepszej realizacji programów profilaktycznych oraz pozwala zapewnić szerszą ochronę przed najczęstszymi patogenami odpowiedzialnymi za sezonowe zakażenia układu oddechowego [9].
Szczepienia przeciw RSV jako element profilaktyki osób starszych
Jedną z dostępnych szczepionek przeciw RSV jest preparat Arexvy, wskazany do czynnego uodparniania osób dorosłych w wieku 18 lat i starszych w celu zapobiegania chorobie dolnych dróg oddechowych wywoływanej przez wirusa RSV [10]. Arexvy to jednodawkowa szczepionka podjednostkowa opracowana przez GSK, jest pierwszą szczepionką przeciw RSV, która uzyskała dopuszczenie do stosowania przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) [11].
Preparat oceniono w badaniach klinicznych z udziałem osób starszych, a także pacjentów z wybranymi chorobami współistniejącymi należącymi do grup zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia. Wyniki najnowszych badań fazy III wykazały około 10-krotny wzrost miana przeciwciał przeciwko RSV-A i RSV-B już po miesiącu od podania szczepionki [12]. Długoterminowa obserwacja potwierdziła natomiast utrzymującą się skuteczność pojedynczej dawki szczepionki w zapobieganiu RSV-LRTD przez trzy kolejne sezony zakażeń [13]. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego Arexvy szczepionkę można podawać jednocześnie ze szczepionkami przeciw grypie, COVID-19, pneumokokom oraz półpaścowi, co ułatwia realizację zaleceń dotyczących profilaktyki u osób starszych i pacjentów z grup ryzyka [9,10].
Takie dane stanowią dla farmaceuty istotne wsparcie w prowadzeniu rozmów z pacjentami, umożliwiając przekazywanie rekomendacji opartych na aktualnych dowodach naukowych i obowiązujących wskazaniach rejestracyjnych.
Rozmowa, która może zmienić więcej niż jedna rekomendacja
Pacjent prawdopodobnie przez cały czas będzie pytał przede wszystkim o syrop na kaszel lub lek przeciwgorączkowy. To naturalne – szuka pomocy tu i teraz. Każda z tych sytuacji może jednak stać się okazją do krótkiej rozmowy o profilaktyce. Jedno pytanie o wiek, choroby przewlekłe lub planowane szczepienie przeciw grypie może otworzyć drogę do edukacji na temat RSV i pomóc pacjentowi podjąć świadomą decyzję dotyczącą ochrony zdrowia. To właśnie w tym przejawia się współczesna rola farmaceuty – nie tylko odpowiadać na pytania pacjentów, ale również zadawać te, które mogą mieć realny wpływ na ich bezpieczeństwo i zdrowie.
