Opinia o funkcjonowaniu ucznia od 1 września 2026 r. Co szkoła musi uwzględnić?

Od 1 września 2026 r. zmienił się sposób przygotowywania opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia na potrzeby zespołu orzekającego publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Przepisy szczegółowo określą, jakie informacje szkoła powinna przekazać. Nie wystarczy już ogólna charakterystyka wyników w nauce ani wykaz występujących trudności. Dokument ma przedstawiać szerszy obraz codziennego działania ucznia, jego mocnych stron, napotykanych barier oraz efektów dotychczasowej pomocy.

Podstawą prawną jest rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 428). Rozporządzenie weszło w życie 14 kwietnia 2026 r., natomiast § 7 ust. 6 i 7, określające szczegółową zawartość opinii, oraz § 8 dotyczący oceny funkcjonowania przeprowadzanej przez zespół poradni obowiązują od 1 września 2026 r.

Kiedy szkoła przygotowuje opinię?

W celu uzyskania charakterystyki funkcjonowania dziecka lub ucznia przewodniczący zespołu orzekającego zwraca się do adekwatnego dyrektora o przekazanie opinii. Ma ona uwzględniać między innymi trudności oraz mocne strony i uzdolnienia rozpoznane przez nauczycieli, wychowawców lub specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem. O wydanie takiego dokumentu może wystąpić również wnioskodawca, czyli rodzic albo pełnoletni uczeń. Opinię należy wydać w terminie 10 dni od dnia otrzymania przez dyrektora prośby o jej wydanie. Jej kopię przekazuje się rodzicom dziecka lub ucznia albo pełnoletniemu uczniowi. Trzeba przy tym pamiętać, iż chodzi o szczególną opinię sporządzaną na potrzeby postępowania prowadzonego przez zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Nie należy utożsamiać jej z każdą opinią o uczniu, którą szkoła może przygotowywać dla sądu, ośrodka pomocy społecznej czy innej instytucji.

Kto przygotowuje dokument?

Rozporządzenie nie wskazuje jednego nauczyciela ani specjalisty jako autora opinii. Przewodniczący zespołu poradni zwraca się o jej przekazanie do dyrektora, natomiast treść ma uwzględniać wyniki obserwacji i działań diagnostycznych prowadzonych w szkole oraz rozpoznanie dokonane przez osoby pracujące z uczniem. W praktyce warto zatem zebrać informacje od wychowawcy, nauczycieli oraz, zależnie od potrzeb od pedagoga, pedagoga specjalnego, psychologa, logopedy i innych specjalistów. Przepisy nie nakazują w tym celu powoływania dodatkowego zespołu. Szkoła powinna natomiast ustalić sprawny sposób gromadzenia danych. Przy 10-dniowym terminie trudno przygotować rzetelny dokument, o ile dopiero po otrzymaniu prośby z poradni rozpoczyna się ustalanie, kto posiada potrzebne informacje. Rozporządzenie nie ustanawia również urzędowego wzoru opinii. Szkoła może więc przyjąć własny formularz, pod warunkiem iż obejmie on wszystkie wymagane elementy.

Co musi zawierać opinia?

Od 1 września opinia powinna uwzględnić wyniki obserwacji funkcjonowania ucznia oraz działań diagnostycznych prowadzonych w szkole. Zgodnie z § 7 ust. 6 powinna zawierać:

1. Datę wydania opinii.
2. Imię i nazwisko dziecka lub ucznia.
3. Informację o jego funkcjonowaniu w szkole, w tym o trudnościach, mocnych stronach i uzdolnieniach rozpoznanych przez nauczycieli, wychowawców lub specjalistów.
4. Aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania, o ile dziecko lub uczeń jest objęty kształceniem specjalnym.
5. Aktualną okresową ocenę funkcjonowania w przypadku osoby objętej zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi.
6. Informację o działaniach podjętych w celu poprawy funkcjonowania, formach i zakresie udzielonej pomocy, okresie jej udzielania oraz uzyskanych efektach.
7. Wnioski dotyczące dalszej pracy, służące poprawie funkcjonowania dziecka lub ucznia.

Z punktu widzenia szkoły szczególnie ważna jest informacja o efektach podjętych działań. Samo stwierdzenie, iż uczeń uczestniczył w zajęciach korekcyjno-kompensacyjnych albo korzystał z pomocy psychologa, nie pokazuje, czy zastosowane rozwiązania przyniosły zmianę.

Jeżeli na przykład uczeń miał trudność z rozpoczęciem pracy po poleceniu skierowanym do całej klasy, w opinii można wskazać, iż po wprowadzeniu krótkiej instrukcji zapisanej w punktach częściej samodzielnie podejmuje zadanie i potrzebuje mniej dodatkowych podpowiedzi. Taka informacja pokazuje zarówno trudność, jak i sposób pomocy oraz jej rezultat.

Siedem obszarów funkcjonowania ucznia

§ 7 ust. 7 precyzuje zakres informacji dotyczącej aktywności i uczestniczenia ucznia. Rozporządzenie odwołuje się w tym miejscu do obszarów ujętych w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).

W przypadku ucznia należy uwzględnić:

• uczenie się i stosowanie wiedzy;
• ogólne zadania i obowiązki;
• porozumiewanie się;
• motorykę i poruszanie się, w tym mobilność i aktywność manualną;
• dbanie o siebie, samoobsługę i samodzielność;
• życie domowe;
• wzajemne kontakty i związki międzyludzkie oraz życie w społeczności szkolnej i lokalnej.

Informacja ma ponadto dotyczyć zakresu i rodzaju trudności w realizacji programów nauczania prowadzonych w oddziale, do którego uczeń uczęszcza. Zakres opisu należy dostosować do jego wieku i poziomu rozwoju psychofizycznego. Odwołanie do ICF nie oznacza obowiązku wpisywania do szkolnej opinii specjalistycznych kodów tej klasyfikacji. Przepis wskazuje obszary, przez które należy spojrzeć na codzienne działanie ucznia. Szczególnej ostrożności wymaga obszar „życie domowe”. Szkoła nie powinna formułować przypuszczeń na temat sytuacji rodzinnej ani przedstawiać informacji, których nie może rzetelnie potwierdzić. o ile nie dysponuje wiarygodnymi danymi dotyczącymi określonego aspektu życia ucznia poza szkołą, nie należy zastępować faktów opiniami czy domysłami.

Opisywać zachowanie, a nie oceniać ucznia

Nowy zakres opinii wymaga precyzyjnego języka. Najbardziej użyteczne są opisy zachowań możliwych do zaobserwowania, warunków, w których występują, oraz reakcji na udzielaną pomoc. Stwierdzenie „uczeń jest niesamodzielny” jest zbyt ogólne. Więcej informacji daje zapis, iż sam przygotowuje materiały i wykonuje krótkie polecenia, natomiast podczas zadania wieloetapowego potrzebuje przypomnienia kolejności czynności, a pomocna okazuje się instrukcja zapisana w punktach. Podobnie zdanie „uczeń nie współpracuje w grupie” warto zastąpić konkretnym opisem. Można wskazać, iż podczas pracy w większym zespole rzadko podejmuje przydzielone zadanie, natomiast w parze aktywnie uczestniczy w działaniu i wywiązuje się z ustalonej roli. Takie sformułowania pozwalają poradni zobaczyć nie tylko samą trudność, ale również sytuacje, w których uczeń radzi sobie lepiej.

Mocne strony są obowiązkowym elementem opinii

Przepisy wyraźnie wymagają uwzględnienia mocnych stron i uzdolnień. Nie powinien to być zdawkowy akapit dodany na końcu dokumentu. Zasoby ucznia mogą wskazywać kierunek skutecznej pracy. Może on na przykład dobrze korzystać z materiału graficznego, wykazywać dużą wiedzę w określonej dziedzinie, chętnie wykonywać zadania praktyczne, łatwiej współpracować w niewielkim zespole albo dobrze funkcjonować przy przewidywalnym planie dnia. Dzięki takim informacjom opis nie koncentruje się wyłącznie na deficytach. Pokazuje również, na czym można oprzeć dalsze działania.

Najbardziej użyteczny schemat: trudność – działanie – efekt – wniosek

Przy opisywaniu pomocy warto zachować prostą logikę. Najpierw należy wskazać problem, następnie zastosowane rozwiązanie, zaobserwowany rezultat i wniosek do dalszej pracy. o ile uczeń miał trudność z wykonywaniem dłuższych poleceń, szkoła może wskazać, iż zastosowano ich dzielenie na krótsze komunikaty i sprawdzanie zrozumienia. o ile dzięki temu dziecko popełnia mniej błędów wynikających z pominięcia części instrukcji, jest to konkretny efekt. Wniosek może dotyczyć kontynuowania tej strategii i stopniowego rozwijania samodzielności. Ten czteroelementowy schemat jest propozycją praktyczną, a nie wzorem określonym w rozporządzeniu. Pomaga jednak przekazać poradni dane bardziej użyteczne niż samo wyliczenie zastosowanych form pomocy.

Opinia i WOPFU to nie ten sam dokument

Jeżeli dziecko lub uczeń jest już objęty kształceniem specjalnym, opinia ma zawierać aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia (WOPFU). Wynika to wprost z § 7 ust. 6 pkt 4. Nie oznacza to jednak, iż WOPFU i opinia sporządzana dla poradni pełnią tę samą funkcję. WOPFU jest elementem organizacji kształcenia specjalnego w szkole i pozostaje powiązana z opracowaniem oraz modyfikowaniem indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Regulacje dotyczące WOPFU i IPET wynikają z odrębnych przepisów dotyczących organizacji kształcenia specjalnego, które pozostają obowiązujące. Opinia przewidziana w rozporządzeniu z 2 marca 2026 r. służy natomiast postępowaniu prowadzonemu przez zespół orzekający poradni. W przypadku ucznia posiadającego już orzeczenie aktualna WOPFU staje się jednym z elementów materiału przekazywanego poradni.

Jak uporządkować dokument?

Ponieważ nie ma obowiązkowego formularza, szkoła może przyjąć własny układ opinii. Praktyczne rozwiązanie to kolejno: dane ucznia i data wydania dokumentu, mocne strony i uzdolnienia, opis odpowiednich obszarów codziennego działania, trudności związane z realizacją programu nauczania, dotychczas stosowana pomoc i jej efekty oraz wnioski do dalszej pracy. Nie jest to wzór wynikający z przepisów, ale propozycja organizacyjna, która ułatwia zebranie wszystkich wymaganych informacji. Warto również ustalić, kto koordynuje przygotowanie dokumentu oraz w jaki sposób wychowawca, nauczyciele i specjaliści przekazują swoje obserwacje. Nie ma potrzeby tworzenia rozbudowanego systemu formularzy. Ważniejsze jest, aby dane były aktualne, konkretne i możliwe do wykorzystania przez zespół poradni.

Czego należy unikać?

Profesjonalna opinia nie powinna zawierać określeń etykietujących, takich jak „leniwy”, „trudny”, „niegrzeczny” czy „roszczeniowy”. kilka wnoszą również stwierdzenia „nie radzi sobie”, „ma duże problemy” albo „nie chce współpracować”, o ile nie zostaną uzupełnione opisem konkretnej sytuacji. Nauczyciel powinien także unikać formułowania diagnoz medycznych lub psychologicznych wykraczających poza jego kompetencje. Jego rolą jest przedstawienie obserwacji z codziennej pracy: tego, jak uczeń wykonuje zadania, komunikuje się, współdziała z innymi, reaguje na trudności oraz korzysta z proponowanej pomocy. Nie należy również mechanicznie kopiować wcześniejszych opinii. Dokument powinien przedstawiać aktualną sytuację, w tym zmiany, które zaszły pod wpływem zastosowanych działań.

Co warto przygotować w związku z nowymi przepisami?

Dyrektor powinien przede wszystkim zapoznać nauczycieli i specjalistów z wymaganiami § 7 ust. 6 i 7 oraz ustalić sprawny sposób przygotowania opinii. Warto:

1. Opracować prosty szkolny wzór obejmujący wszystkie wymagane elementy.
2. Ustalić sposób przekazywania obserwacji przez wychowawcę, nauczycieli i specjalistów.
3. Zwrócić uwagę na systematyczne analizowanie efektów udzielanej pomocy.
4. Zadbać o aktualność WOPFU uczniów objętych kształceniem specjalnym.
5. Pilnować 10-dniowego terminu oraz przekazywania kopii opinii rodzicom lub pełnoletniemu uczniowi.

Nie chodzi o wprowadzanie kolejnej warstwy szkolnej dokumentacji. Najważniejsze jest, aby informacje już gromadzone podczas codziennej pracy były konkretne i rzeczywiście opisywały sytuację ucznia.

Opinia, która ma znaczenie

Dobrze przygotowana opinia powinna pozwolić odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań: Co uczeń potrafi? Co sprawia mu trudność? W jakich warunkach radzi sobie lepiej? Co już zastosowano? Jaki był efekt? Co warto zrobić dalej?

Zmiana obowiązująca od 1 września 2026 r. nie powinna więc sprowadzać się do opracowania nowego formularza. Jej istotą jest jakość informacji przekazywanej poradni.

Im bardziej konkretny będzie opis codziennego działania ucznia, jego zasobów, trudności i reakcji na zastosowane rozwiązania, tym większa szansa, iż zespół orzekający otrzyma materiał rzeczywiście pomocny w rozpoznaniu potrzeb i zaplanowaniu dalszego wsparcia.

Artykuł „Opinia o funkcjonowaniu ucznia” opracowała: Joanna Woronko – pedagog i trenerka oświaty z wieloletnim doświadczeniem w pracy z uczniami i nauczycielami

Pedagogika Specjalna – portal dla nauczycieli