Odleżyny związane ze stosowaniem urządzeń medycznych (ang. Medical Device-Related Pressure Injury – MDRPI) często lokalizują się w okolicach głowy i twarzy, nosa, uszu, jamy ustnej. Urazy te mogą powstawać na skutek stosowania sond nosowo-żołądkowych, kołnierzy stabilizujących szyję czy rurek intubacyjnych lub tlenowych. Obiecującą metodę w zapobieganiu tego typu odleżynom stanowią opatrunki wykonane z pianki silikonowej.
Profilaktyka odleżyn związanych ze stosowaniem urządzeń medycznych
Pomimo postępu w leczeniu ran, w tym odleżyn, MDRPI wciąż są poważnym wyzwaniem opieki zdrowotnej. Podstawą profilaktyki MDRPI są:
- codzienna kontrola skóry: należy regularnie obserwować skórę pod urządzeniem medycznym i wokół niego, zwracając uwagę na pojawienie się zaczerwienień, zasinień lub uszkodzeń skóry, które mogą być pierwszymi oznakami rozwoju odleżyn;
- zmiana pozycji urządzenia: należy regularnie, w miarę możliwości, zmieniać pozycję urządzenia medycznego, aby odciążać dany punkt, np. przesuwać maskę tlenową;
- stosowanie opatrunków profilaktycznych: w profilaktyce MDRPI sprawdzają się opatrunki stosowane pod urządzenia medyczne, np. silikonowe, hydrokoloidowe, które amortyzują ucisk;
- dopasowanie sprzętu: adekwatne dopasowanie urządzenia medycznego ma najważniejsze znaczenie w zapobieganiu odleżynom, powinno być więc odpowiedniego rozmiaru i nie być zbyt ciasne lub zbyt luźne; ponadto urządzenie powinno być noszone tak długo, jak to konieczne;
- pielęgnacja skóry: skórę pod urządzeniem i wokół niego należy odpowiednio pielęgnować (nawilżać, o ile nie jest to przeciwwskazane), a także zapobiegać nadmiernemu kontaktowi z wilgocią, co może spowodować macerację skóry.
Opatrunki z pianki silikonowej w profilaktyce MDRPI w okolicach głowy
Stosowanie opatrunków z pianki silikonowej w profilaktyce MDRPI jest rekomendowane przez międzynarodowe wytyczne z 2019 roku opracowane przez European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP), (National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP) i Pan Pacific Pressure Injury Alliance (PPPIA). Według zaleceń opatrunki należy stosować w obszarach anatomicznych wysokiego ryzyka wystąpienia odleżyn, takich jak głowa i twarz.
Wykazano skuteczność opatrunków z pianki silikonowej stosowanych pod kaniulami tlenowymi w zapobieganiu odleżynom uszu, nosa, a także zmniejszenie ryzyka urazów ciśnieniowych w obszarze nosa i uszu podczas intubacji nosowej. Co więcej, dowody naukowe potwierdzają skuteczność opatrunków silikonowych w grupach pacjentów wysokiego ryzyka – profilaktyczne stosowanie wielowarstwowych opatrunków silikonowych na kości krzyżowej i piętach wiąże się ze znacznym zmniejszeniem częstości występowania MDRPI w warunkach intensywnej terapii.
W literaturze naukowej podkreśla się, iż elastyczność i zdolność adaptacji opatrunków sprawia, iż nadają się one do stosowania w okolicach głowy i twarzy, zapewniając kompleksową ochronę bez uszczerbku funkcjonalności urządzenia i komfortu pacjenta.
Badanie skuteczności stosowania opatrunków z pianki silikonowej w zapobieganiu odleżynom w okolicach głowy i twarzy
W badaniach, których wyniki opublikowano na łamach „Journal od Wound Management” w 2025 roku sprawdzono skuteczność opatrunków w zapobieganiu MDRPI w okolicach głowy. Analizy przeprowadzono w dwóch szpitalach w Czechach w latach 2023 i 2024. Głównym celem badania była ocena częstości występowania odleżyn związanych ze stosowaniem urządzeń medycznych w okolicach głowy oraz ocena wpływu stosowania opatrunków z pianki silikonowej jako środka zapobiegawczego. Łącznie badaniem objęto 354 pacjentów, a szczególną uwagę zwrócono na pacjentów wentylowanych nieinwazyjnie (NIV), poddawanych tlenoterapii donosowej lub stosujących sztywny kołnierz ortopedyczny.
Wyniki badania pokazują, iż wdrożenie opatrunków z pianki silikonowej wiązało się ze znacznym zmniejszeniem częstości występowania MDRPI w okolicach głowy i twarzy w obu badanych placówkach opieki zdrowotnej. W Szpitalu Uniwersyteckim nr 1 w ciągu dwóch lat odnotowano łącznie 244 przypadki odleżyn w okolicy głowy, z czego 119 w 2023 r. i 125 w 2024 r. Spośród nich MDRPI stanowiły 73 przypadki w 2023 r. (61 proc.), ale ich liczba spadła do 38 przypadków w 2024 r. (30 proc.). W Szpitalu Uniwersyteckim nr 2 w tym samym okresie zgłoszono 110 odleżyn, z czego 61 przypadków w 2023 r. i 49 w 2024 r. MDRPI stanowiły 25 przypadków w 2023 r. (41 proc.), a ich liczba spadła do 16 przypadków w 2024 r. (33 proc.). Wyniki te podkreślają znaczną poprawę częstości występowania MDRPI po włączeniu opatrunków z pianki silikonowej do rutynowej praktyki klinicznej. Personel medyczny również dobrze oceniał opatrunki, szczególnie podkreślając łatwość aplikacji, elastyczność i komfort pacjenta.
Wyniki badania potwierdzają znaczące korzyści z włączenia opatrunków z pianki silikonowej do rutynowej opieki profilaktycznej w przypadku odleżyn związanych ze stosowaniem urządzeń medycznych w okolicy głowy i twarzy. Połączenie zmniejszonych wskaźników zapadalności i pozytywnych opinii pracowników służby zdrowia podkreśla ich rolę jako interwencji opartej na dowodach, która poprawia wyniki leczenia pacjentów.
Źródło: L. Krupová, J. Hovorková, A. Pokorná, “Evaluating silicone foam dressings for the prevention of device-related pressure ulcers on the head: a retrospective study”, Journal of Wound Management, 2025;26(3):197-202.
