Onkoserwis – doniesienia z zakresu onkologii – maj 2026

Publikujemy najnowszy Onkoserwis – comiesięczny przegląd najważniejszych i najciekawszych doniesień z obszaru onkologii, przygotowywany przez specjalistów Polskiej Ligii Walki z Rakiem. W artykule znajdziesz wyselekcjonowane doniesienia z renomowanych czasopism branżowych oraz uznanych serwisów medycznych. Edycja: maj 2026.

Onkoserwis – maj 2026

Regularne wizyty u lekarza rodzinnego zmniejszają prawdopodobieństwo rozpoznania nowotworu

Brytyjscy naukowcy zauważyli, iż u osób, które nie odwiedzały regularnie swojego lekarza rodzinnego istnieje większe prawdopodobieństwo rozpoznania nowotworu niż u osób zgłaszających się często. Wyniki tej retrospektywnej analizy, obejmującej dane blisko 3 tys. osób, opublikowano w BJGP Open. Nowotwór rozpoznano u 12% badanych, w tym u odpowiednio u 17% i 9% osób, które najrzadziej i najczęściej odwiedzały swojego lekarza rodzinnego (iloraz szans 2,7, p<0,001). Najpewniej te pozornie paradoksalne wyniki wynikają z faktu, iż osoby rzadko odwiedzające lekarza zgłaszają się dopiero w przypadku niepokojących objawów.

Źródło: bjgpopen.org

Szczepienie mężczyzn przeciwko wirusowi HPV blisko dwukrotnie zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu głowy i szyi

Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (human papillomavirus) ze względu na programy profilaktyczne raka szyjki macicy jest w wielu populacjach popularniejsze wśród kobiet niż mężczyzn. Japońscy badacze postanowili ocenić korzyści ze szczepienia mężczyzn. W tym celu na podstawie danych z firmy ubezpieczeniowej porównali wyniki u ponad pół miliona mężczyzn, którzy otrzymali co najmniej jedną dawkę szczepionki z tak samo liczną grupą osób niezaszczepionych.

W zaszczepionej populacji nie stwierdzono nowotworów prącia, przełyku ani odbytu. Nowotwory głowy i szyi rozpoznano u 40 osób zaszczepionych oraz u 64 niezaszczepionych (współczynnik ryzyka 0,54, p=0.002). W związku z długim czasem od zakażenia do rozwoju nowotworu inwazyjnego (często wynoszącym 10-20 lat) konieczna jest dłuższa obserwacja, aby wykazać dalsze korzyści szczepienia.

Źródło: jamanetwork.com

Napromienianie lewej piersi jest w tej chwili znacznie bezpieczniejsze niż 50 lat temu

Według badań klinicznych sprzed 40-50 lat napromienianie lewej piersi zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu krążenia w porównaniu z napromienianiem prawej piersi. Kanadyjscy badacze przeprowadzili retrospektywną analizę danych 76 tys. kobiet poddanych radioterapii w latach 2002-2017. 15-letnia skumulowana częstość występowania pierwszej hospitalizacji z powodu chorób układu krążenia nie różniła się między kobietami leczonymi z powodu raka piersi lewej i prawej (odpowiednio 13,8% vs 13,5%; p = 0,43). Podobne były również wskaźniki ogólnej umieralności (odpowiednio 26,1% i 26,0%). Wśród kobiet bez wcześniejszych chorób sercowo-naczyniowych nowe przypadki niewydolności serca występowały nieco częściej po radioterapii lewej piersi w porównaniu z prawą (10,2% vs 9,6%; p = 0,01), podobnie jak nowe przypadki choroby niedokrwiennej serca (13,6% vs 12,8%; p = 0,03).

Wskaźnik hospitalizacji z powodu chorób sercowo-naczyniowych, w tym nawrotu choroby, był nieznacznie wyższy u kobiet leczonych z powodu nowotworu po stronie lewej w porównaniu z prawą (1,72 vs 1,63 na 100 osobolat; p = 0,006), co odpowiada współczynnikowi ryzyka wynoszącemu 1,05 (p = 0,04). Wśród chorych w wieku poniżej 50 lat lewostronna lokalizacja raka wiązała się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych w okresie 15 lat (4,8% vs 3,9%; p = 0,02), ale u kobiet w wieku 50 lat lub starszych nie odnotowano takiej zależności.

Źródło: jamanetwork.com

Ubytek masy ciała niezwiązany z zabiegiem bariatrycznym zmniejsza ryzyko nowotworów związanych z otyłością

Otyłość jest czynnikiem ryzyka rozwoju wielu nowotworów. Amerykańscy naukowcy postanowili ocenić w badaniu retrospektywnym czy ubytek masy ciała niezwiązany z zabiegiem chirurgicznym (bariatrycznym) zmniejsza to ryzyko. Analizie poddano dane blisko 150 tys. chorych w wieku co najmniej 20 lat ze wskaźnikiem BMI (body mass index) powyżej 30.

Każdy 1-procentowy spadek wskaźnika BMI wiązał się ze zmniejszeniem prawdopodobieństwa zachorowania na nowotwór związany z otyłością: po 3 i 5 latach (iloraz szans [OR] odpowiednio 0,99 i 0,989; p < 0,001). Oznacza to, iż ubytek masy ciała o 5% odpowiada zmniejszeniu prawdopodobieństwa wystąpienia nowotworów związanych z otyłością o 4,9% po 3 latach i o 5,4% po 5 latach. Ubytek masy ciała wiązał się z mniejszym ryzykiem raka endometrium w okresie 3, 5 i 10 lat (OR, 0,978; p < 0,05) i raka nerkowokomórkowego w okresie 3 i 5 lat (OR, 0,983; P < 0,05), szpiczaka mnogiego w okresie 10 lat (OR, 0,969; P = 0,004), jak również z mniejszym ryzykiem wystąpienia jakiegokolwiek nowotworu złośliwego po 3 latach (OR, 0,992), 5 latach (OR, 0,994) i 10 latach (OR, 0,991; p = 0,001 dla wszystkich).

Wyniki te oznaczają, iż ubytek masy ciała o 5% odpowiada zmniejszeniu prawdopodobieństwa wystąpienia jakiegokolwiek nowotworu złośliwego po 3, 5 i 10 latach o odpowiednio 3,9%, 3% i 4,4%.

Źródło: onlinelibrary.wiley.com

Rak szyjki macicy coraz rzadszy u młodych kobiet

Na podstawie danych z rejestrów nowotworowych obejmujących 99% populacji Stanów Zjednoczonych naukowcy przeanalizowali, jak często u młodych kobiet (15–29 lat) występuje rak szyjki macicy oraz jak zmieniała się zachorowalność na ten nowotwór na przestrzeni wielu lat. Uwzględniono różne typy histologiczne raka szyjki macicy, w tym raka płaskonabłonkowego i gruczołowego.

Wykazano, iż w latach 1999–2022 częstość występowania obu typów raka szyjki macicy wyraźnie spadała we wszystkich analizowanych podgrupach wiekowych (15–20, 21–24 oraz 25–29 lat). Szczególnie wyraźny spadek odnotowano wśród najmłodszych kobiet (15–20 lat) – po okresie stabilnego poziomu zachorowań do 2010 roku liczba zachorowań zaczęła gwałtownie maleć, osiągając spadek o około 24% rocznie w latach 2010–2022. Co najistotniejsze, w latach 2017–2022 odnotowano już jedynie pojedyncze przypadki raka szyjki macicy w grupie wiekowej 15-20 lat w całym kraju.

Wyniki te wskazują, iż rak szyjki macicy występuje w tej chwili coraz rzadziej wśród nastolatek i młodych kobiet, co najprawdopodobniej jest efektem wprowadzenia szczepień przeciwko wirusowi HPV.

J Natl Cancer Inst. 2026 Mar 25:djaf375

Źródło: academic.oup.com

Aktywność fizyczna obniża umieralność chorych na nowotwory o 26%

W metaanalizie obejmującej 13 randomizowanych badań klinicznych z udziałem 3282 pacjentów z chorobą nowotworową oceniono wpływ aktywności fizycznej na długość życia. W przeciwieństwie do wcześniejszych badań obserwacyjnych, które jedynie sugerowały związek między większą aktywnością a niższą umieralnością, analiza oparta na badaniach z randomizacją dostarcza silniejszych dowodów.

W analizie uwzględniono różne typy nowotworów, w tym raka piersi (2 badania), raka płuca (3 badania), nowotwory układu krwiotwórczego (2 badania), chłoniaka, raka jajnika, raka przełyku, raka jelita grubego oraz mieszane grupy nowotworów. Wykazano, iż regularna aktywność fizyczna wiąże się z 26-procentową redukcją ryzyka zgonu w porównaniu z jej brakiem, a efekt ten był spójny niezależnie od czasu trwania interwencji oraz typu nowotworu (zarówno hormonozależnych, jak i niehormonozależnych). Wyniki te potwierdzają, iż aktywność fizyczna nie powinna być traktowana wyłącznie jako element poprawiający jakość życia, ale jest interwencją zwiększającą szanse przeżycia.

Cancer Treat Rev. 2026 Apr:145:103122.

Źródło: cancertreatmentreviews.com

Azotany w wodzie pitnej zwiększają ryzyko raka gruczołu krokowego

W amerykańskim badaniu kohortowym obejmującym ponad 40 tysięcy mężczyzn, obserwowanych średnio przez 22 lata, oceniono, czy składniki obecne w wodzie pitnej – zwłaszcza azotany oraz produkty uboczne uzdatniania wody chlorem (trihalometany i kwasy halooctowe) – wiążą się z ryzykiem wystąpienia raka gruczołu krokowego.

Głównym źródłem nadmiaru azotanów w wodzie są nawozy sztuczne, spływy z pól uprawnych i hodowli zwierząt, a także odprowadzanie ścieków komunalnych i przemysłowych. Wykazano, iż osoby narażone na wyższe stężenia azotanów w wodzie (powyżej 10 mg/L) w porównaniu z osobami narażonymi na niższe stężenia azotanów (<1 mg/L) miały o 16% wyższe ryzyko zachorowania na raka gruczołu krokowego oraz o 22% wyższe ryzyko wystąpienia jego agresywnej postaci. Nie stwierdzono natomiast istotnych zależności dla innych związków chemicznych obecnych w wodzie, takich jak trihalometany czy kwasy halooctowe. Wyniki te sugerują, iż długotrwała ekspozycja na wysokie stężenia azotanów w wodzie pitnej może stanowić czynnik ryzyka raka gruczołu krokowego.

J Natl Cancer Inst. 2026 Apr 1;118(4):680-690.

Źródło: academic.oup.com

Zaprzestanie palenia już po dwóch latach zmniejsza ryzyko rozwoju raka płuca

Koreańscy naukowcy przeprowadzili retrospektywną analizę, obejmującą dane 3,8 mln osób, aby ocenić po jakim czasie od rzucenie palenia zmniejsza się ryzyko rozwoju raka płuca. W grupie byłych palaczy 68,1% rzuciło palenie przed 3 latami, 46,2% przed 5 latami, a 1,1% przed ponad 10 latami. Częstość występowania nowotworów płuc wyniosła 1,1% w grupie osób nigdy niepalących, 3,5% w grupie byłych palaczy i 4,5% w grupie bieżących palaczy.

Ryzyko zachorowania na raka płuca było wyższe u bieżących palaczy w porównaniu z osobami nigdy niepalącymi (HR 5,5, p < 0,001). Wśród byłych palaczy znaczne zmniejszenie ryzyka w porównaniu z bieżącymi palaczami stało się widoczne 2–3 lata po rzuceniu palenia (HR 0,76, p < 0,001), przy czym podwyższone ryzyko utrzymywało się do 10 lat. Autorzy stwierdzają, iż rzucenie palenia może przynosić korzyści już po 2 latach, przy czym dalsza abstynencja od tytoniu może się wiązać z dalszym zmniejszeniem ryzyka zachorowania na nowotwory płuc.

Źródło: Cancer Res Treat . 2026 Feb 26.doi: 10.4143/crt.2025.1099. Online ahead of print.

opracowanie: Onkoserwis – serwis onkologiczny dla dziennikarzy – Polska Liga Walki z Rakiem

PRZESKOCZ DO: STRONA GŁÓWNA

Post Onkoserwis – doniesienia z zakresu onkologii – maj 2026 pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.