Przedstawiamy najnowszy Onkoserwis – comiesięczny przegląd najważniejszych i najciekawszych doniesień z obszaru onkologii, przygotowywany przez specjalistów Polskiej Ligii Walki z Rakiem. W zestawieniu znajdziesz wyselekcjonowane doniesienia z renomowanych czasopism naukowych oraz wiarygodnych serwisów medycznych. Edycja: kwiecień 2026.
Onkoserwis – kwiecień 2026
Dołączenie niekonwencjonalnych terapii do standardowego leczenia raka piersi zwiększa ryzyko zgonu
Chore na raka piersi, które oprócz konwencjonalnego leczenia stosują metody alternatywne mają o 45% wyższe 5-letnie ryzyko zgonu niż chore otrzymujące standardową terapię. W Jama Network Open opublikowano wyniki analizy ponad 2 mln kobiet, u których rozpoznano raka piersi w latach 2011-2021. Prawie wszystkie chore (98%) otrzymywały standardowe leczenie.
Zaledwie 273 kobiety wybrały metody alternatywne, a 568 stosowało obie formy leczenia. Odsetki 5-letnich przeżyć wyniosły 85% w grupie otrzymującej standardowe leczenie, 81% wśród chorych na terapii łączonej, 60% w grupie stosującej tylko metody niekowencjonalne oraz 48% wśród kobiet, które leczenia nie podjęły. Chore otrzymujące obie terapie najczęściej rezygnowały z hormonoterapii i radioterapii.
Źródło: jamanetwork.com
Zdrowa dieta zmniejsza ryzyko przedwczesnego starzenia po przebytym w dzieciństwie leczeniu onkologicznym
Dorośli, którzy w dzieciństwie byli leczeni z powodu nowotworu, doświadczają szybszego starzenia niż osoby zdrowe. Analiza danych ponad 3,3 tys. chorych wykazała, iż 80% z nich stosuje dietę uznawaną za niezdrową (w grupie kontrolnej zdrowych dorosłych było to 63%). Okazało się, iż wzrost o 10 punktów jakości diety wg Healthy Eating Index-2015 zmniejsza o 20% ryzyko szybszego starzenia.
W odniesieniu do diety śródziemnomorskiej spadek ryzyka wyniósł 9% wraz z każdym punktem w skali Alternate Mediterranean. Przedwczesne starzenie definiowano zgodnie ze skalą deficit accumulation index, uwzględniającą 44 parametry, w tym aktywność fizyczną, psychospołeczną, codzienne funkcjonowanie oraz obecność chorób przewlekłych.
Źródło: acsjournals.onlinelibrary.wiley.com
Zastąpienie personelu lekarskiego opieką pielęgniarską nie pogarsza jakości opieki ani bezpieczeństwa chorych
Międzynarodowa grupa badaczy przeprowadziła analizę oceniającą czy zastąpienie opieki lekarskiej opieką pielęgniarską jest bezpiecznie i nie pogarsza jakości życia chorych. Uwzględniono przeprowadzone w 20 krajach 82 badania z randomizacją, obejmujące ponad 28 tys. chorych. Różnice między opieką świadczoną przez obie grupy zawodowe pod względem kluczowych wskaźników, w tym umieralności, jakości życia, samodzielności oraz bezpieczeństwa chorych były niewielkie.
Opieka pielęgniarska była nieco lepsza w takich obszarach jak kontrola cukrzycy, onkologiczna opieka pooperacyjna oraz leczenie zmian skórnych. Opieka świadczona przez lekarzy wypadła nieco lepiej m.in. w zakresie zakresie zdrowia seksualnego. Zmiana grupy świadczącej opiekę medyczną wiązała się w 17 badaniach ze spadkiem jej kosztów, natomiast w 9 odnotowano wzrost wynikający z dłuższego czasu konsultacji pielęgniarskich oraz zlecania dodatkowych badań.
Źródło: cochranelibrary.com
Kolejna metaanaliza potwierdza korzyści wegetarianizmu
Według największej metaanalizy oceniającej wpływ diety bezmięsnej na ryzyko rozwoju nowotworów, wegetarianie – w stosunku do osób spożywających mięso – mają mniejsze ryzyko zachorowania na nowotwory piersi, gruczołu krokowego, nerki, trzustki i szpiczaka mnogiego odpowiednio o 9%, 12%, 28%, 21%, 31%. Do analizy włączono 9 badań obserwacyjnych obejmujących 1,8 mln chorych.
Zaskakującym wnioskiem był brak wpływu diety mięsnej na zachorowalność na nowotwory jelita grubego. Ponadto okazało się, iż wegetarianie mają blisko dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania na płaskonabłonkowego raka przełyku. Według autorów może to wynikać z niedoborów witaminy B12. Osoby wykluczające z diety wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym nabiał, miały o 40% wyższe ryzyko zachorowania na nowotwory jelita grubego niż osoby spożywające mięso, co również prawdopodobnie wynikało z diety niedoborowej (brak wapnia). Okazało się również, iż spożywanie ryb w diecie wegetariańskiej – w stosunku do diety mięsnej – również zmniejsza ryzyko najczęstszych nowotworów, tj. raka piersi, gruczołu krokowego, jelita grubego i nerek.
Źródło: nature.com
Dlaczego chorzy na nowotwory nie wdrażają zachowań prozdrowotnych?
Zachowania prozdrowotne, takie jak prawidłowa dieta i ruch, są znanymi czynnikami wpływającymi na jakość życia chorych na nowotwory. Badacze Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej postanowili ocenić bariery w ich wdrażaniu. W tym celu rozesłali internetową ankietę, którą wypełniło ponad 2,4 tys. chorych.
Okazało się, iż uczucie zmęczenia jest najczęstszym (59%) powodem niewdrażania prozdrowotnych zachowań. Ograniczenia fizyczne znalazły się na drugim miejscu (52%) i były częściej wymieniane przez osoby z rozsianymi nowotworami niż te we wczesnym stopniu zaawansowania. Około 47% respondentów jako główną przyczynę braku aktywności fizycznej lub stosowania niezdrowej diety wskazało ograniczenia finansowe. kilka mniej chorych (40%) jako główną barierę działań wskazywało na brak motywacji. Logistyka dla ponad 60% chorych nie stanowiła problemu.
Źródło: ascopubs.org
Dlaczego chorzy nie biorą udziału w badaniach przesiewowych w kierunku raka płuca?
W badaniu opublikowanym w Journal of the American College of Radiology analizie retrospektywnej poddano osoby spełniające kryteria kwalifikacji do badania przesiewowego w kierunku raka płuca połączonego z programem wspierającym rzucenie nałogu Screen ASSIST. W badaniu wzięły udział 642 osoby spośród ponad 4 tys. kwalifikujących się do niego (15,7%). Analiza regresji logistycznej wykazała większe prawdopodobieństwo udziału w badaniu w grupie osób powyżej 70 r.ż. (skorygowany iloraz szans [aOR]: 1,29), kobiet (aOR: 1,26), osób rasy czarnej (aOR: 1,87), z wyższym wykształceniem (aOR: 1,47) oraz tych, które nie odwiedziły swojego lekarza rodzinnego w ciągu ostatnich 12 miesięcy (aOR: 1,43). Autorzy badania sugerują, aby programy przesiewowe włączać do standardowej opieki medycznej, celem zwiększenia naboru chorych.
Źródło: J Am Coll Radiol. 2025;22(12):1465-1472. doi: 10.1016/j.jacr.2025.07.016.
Aspiryna nie zmniejsza ryzyka nowotworów u osób starszych
Wcześniejsze badania, prowadzone głównie wśród osób w średnim wieku, sugerowały, iż długotrwałe stosowanie aspiryny może zmniejszać ryzyko rozwoju niektórych nowotworów, zwłaszcza raka jelita grubego. Badanie kliniczne z randomizacją (ASPREE), przeprowadzone w USA i Australii, w którym porównano stosowanie małych dawek aspiryny (100 mg dziennie) z placebo (mediana leczenia 4,7 roku) u osób starszych, nie wykazało jednak wpływu aspiryny na ogólną zapadalność na raka.
W niedawno opublikowanej rozszerzonej analizie tego badania, obejmującej 19 114 osób w wieku ≥70 lat (średnio 75,1 roku; 56,4% kobiet) obserwowanych przez 10 lat, odnotowano 3448 nowych przypadków nowotworów oraz 1173 zgony z przyczyn onkologicznych. Nie stwierdzono wpływu stosowania aspiryny na ogólną zapadalnością na nowotwory ani dla ryzyka rozpoznania poszczególnych typów nowotworów, w tym raka jelita grubego. Co więcej, zaobserwowano około 15% wzrost ryzyka zgonu z powodu nowotworu w grupie przyjmującej aspirynę. W analizie przedłużonej (ASPREE-XT), obejmującej okres po zakończeniu stosowania aspiryny, nie wykazano istotnych różnic ani w zapadalności na raka, ani w umieralności nowotworowej, co wskazuje na brak długotrwałego efektu wcześniejszej stosowanej aspiryny.
Wyniki te wskazują, iż profilaktyczne stosowanie aspiryny nie przynosi efektu przeciwnowotworowego u osób starszych, a przejściowo może nieznacznie zwiększać ryzyko zgonu z powodu raka.
Źródło: jamanetwork.com
Hormonalna terapia zastępcza może zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów przełyku i żołądka
Częstość występowania nowotworów przełyku i żołądka jest wyraźnie wyższa u mężczyzn. Wcześniejsze badania sugerowały, iż hormonalna terapia zastępcza (HTZ) może zmniejszać ryzyko rozwoju tych nowotworów u kobiet w wieku menopauzalnym, co wskazuje na potencjalny wpływ gospodarki hormonalnej na ich rozwój. Dotychczas brakowało jednak dużych badań pozwalających jednoznacznie zweryfikować te obserwacje.
W badaniu populacyjnym przeprowadzonym w krajach nordyckich w latach 1995–2020, obejmującym 19 518 kobiet z rozpoznanym rakiem przełyku lub żołądka oraz 195 094 kobiet, które nie chorowały na te nowotwory (grupa kontrolna), oceniono wpływ stosowania HTZ na ryzyko ich wystąpienia. Kobiety stosujące HTZ miały istotnie niższe ryzyko gruczolakoraka przełyku i wpustu żołądka (o 26% w grupie niskiego stosowania HTZ oraz o 32% w grupach umiarkowanego i wysokiego stosowania HTZ), raka płaskonabłonkowego przełyku (odpowiednio o 31%, 30% i 29%) oraz gruczolakoraka żołądka (odpowiednio o 10%, 15% i 20%) niż kobiety nigdy nie stosujące HTZ.
Wyniki te wskazują, iż stosowanie HTZ może się wiązać ze zmniejszeniem ryzyka zachorowania na nowotwory przełyku i żołądka, aczkolwiek z uwagi na retrospektywny i obserwacyjny charakter analizy, konieczne są dalsze badania dotyczące tego zagadnienia.
Źródło: academic.oup.com
Obecność „plastików” we krwi zwiększa ryzyko zgonu u palaczy z rakiem płuca
Najnowsze badania sugerują, iż mikrodrobiny plastiku, plastyfikatory oraz trwałe, nierozkładające się związki chemiczne mogą mieć związek z rozwojem różnych chorób, w tym nowotworów. W dużym amerykańskim badaniu obejmującym osoby palące papierosy oceniono, czy obecność takich substancji we krwi wiąże się z ryzykiem raka płuca. Przeanalizowano próbki krwi od 245 osób, u których w późniejszym czasie rozwinął się rak płuca, oraz od 1200 palaczy tytoniu bez tego nowotworu.
W analizach laboratoryjnych wykryto kilka związków związanych z plastikiem, z czego trzy (PFOS, PFHA oraz ftalan monoizononylu) okazały się szczególnie groźne. Nie wykazano wprawdzie, aby wyższe stężenia tych substancji zwiększały ryzyko samego zachorowania na raka płuca, jednak ich obecność wiązała się ze zwiększonym ryzykiem zgonu wśród osób, które na ten nowotwór zachorowały. Osoby z najwyższymi stężeniami tych związków miały o 82–86% wyższe ryzyko zgonu z powodu raka płuca w porównaniu z osobami z najniższymi stężeniami. Zależność ta była statystycznie istotna i utrzymywała się niezależnie od wieku, płci, historii palenia tytoniu, typu nowotworu oraz jego zaawansowania. Wyniki te sugerują, iż choć obecność „plastików” we krwi nie zwiększa ryzyka zachorowań, może istotnie pogarszać rokowanie u chorych na raka płuca.
Źródło: aacrjournals.org
Leki kardiologiczne mogą poprawiać przeżycie chorych na nowotwory
Beta-blokery są powszechnie stosowane w leczeniu chorób serca i nadciśnienia tętniczego, jednak coraz częściej analizuje się ich rolę w onkologii. Wynika to z obserwacji, iż sygnalizacja adrenergiczna (związana m.in. ze stresem i działaniem hormonów takich jak adrenalina) może sprzyjać rozwojowi nowotworów.
W meta-analizie obejmującej ponad 600 tysięcy chorych na różne nowotwory lite porównano osoby stosujące i nie stosujące beta-blokerów. Wykazano, iż stosowanie beta-blokerów wiązało się z dłuższym przeżyciem całkowitym (zmniejszenie ryzyka zgonu o około 12%) oraz zmniejszeniem ryzyka progresji nowotworu (o około 18%). Największe korzyści obserwowano u chorych na nowotwory przewodu pokarmowego (zmniejszenie ryzyka zgonu o 16%), płuca (o 16%) oraz skóry (o 19%). Co ciekawe, korzystny efekt był silniejszy, gdy beta-blokery zastosowano już po rozpoznaniu nowotworu.
Ponieważ jednak większość analizowanych badań miała charakter obserwacyjny, wyniki wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych. Mimo to sugerują one, iż optymalne leczenie chorób sercowo-naczyniowych z wykorzystaniem beta-blokerów może u pacjentów onkologicznych przynosić dodatkowe korzyści.
Źródło: academic.oup.com
opracowanie: Onkoserwis – serwis onkologiczny dla dziennikarzy – Polska Liga Walki z Rakiem
PRZESKOCZ DO: STRONA GŁÓWNA
Post Onkoserwis – doniesienia z zakresu onkologii – kwiecień 2026 pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.
