Onkoserwis – doniesienia z zakresu onkologii – czerwiec 2026

Przedstawiamy Państwu najnowszy Onkoserwis – comiesięczny przegląd najciekawszych doniesień z obszaru onkologii, przygotowywany przez specjalistów Polskiej Ligii Walki z Rakiem. W publikacji znajdziesz wyselekcjonowane doniesienia z renomowanych czasopism branżowych oraz uznanych portali medycznych. Edycja: czerwiec 2026.

Onkoserwis – czerwiec 2026

Poprawa przeżywalności chorych na rozsiane nowotwory w ostatnich dekadach

Badanie oparte na danych z amerykańskiej bazy SEER wskazuje, iż w ostatnich czterech dekadach wyraźnie poprawiło się rokowanie chorych na rozsiane nowotwory. W latach 1976–1981 jedynie około 10% chorych w tej grupie przeżywało pięć lat od rozpoznania, podczas gdy w latach 2015–2020 odsetek ten wzrósł do niemal 24%.

Największą poprawę odnotowano w rozsianym raku piersi (odpowiednio 12,6% i 34,2%) oraz w raku jajnika (14,4% i 32,5%). W raku jelita grubego odsetek 5-letnich przeżyć wzrósł z 3,7% do 15,0%, a w nowotworach hematologicznych z 24,3% do 53,9%. Znacznie mniejszy postęp zaobserwowano natomiast w raku trzustki (wzrost z 0,25% do 1,6%) oraz w drobnokomórkowym raku płuca (wzrost z 0,8% do 3,1%). Analiza wykazała również utrzymujące się nierówności: starszy wiek, płeć męska oraz czarna rasa wiązały się z niższymi szansami na osiągnięcie trwałego przeżycia.

Wyniki wskazują, iż choć współczesne leczenie znacząco wydłużyło życie części chorych na rozsiane nowotwory, w wielu z nich postęp pozostaje przez cały czas niewielki.

źródło: ascopubs.org

Zdrowy styl życia może zmniejszać ryzyko raka trzustki choćby u osób obciążonych genetycznie

Badanie obejmujące ponad 290 tysięcy uczestników brytyjskiego projektu UK Biobank wykazało, iż styl życia może istotnie wpływać na ryzyko zachorowania na raka trzustki, szczególnie u osób młodszych i obciążonych genetycznie. Analiza objęła zarówno czynniki genetyczne (oceniane dzięki wskaźnika polygenic risk score, PRS), jak i tzw. czynniki modyfikowalne, obejmujące palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu, niezdrową dietę, brak aktywności fizycznej, nadwagę, cukrzycę oraz zapalenie trzustki (oceniane zbiorczo przy użyciu parametru modifiable risk score, MRS).

W trakcie blisko 12-letniej obserwacji na raka trzustki zachorowało 1187 osób (0,41% uczestników). Predyspozycje genetyczne zwiększały ryzyko zachorowania we wszystkich grupach wiekowych, jednak u osób poniżej 60. rż. niezdrowy styl życia miał większy wpływ na ryzyko zachorowania niż wyłącznie obciążenie genetyczne. Osoby przed 60. rż. z wysokim ryzykiem genetycznym, ale prowadzące zdrowy tryb życia, chorowały ponad 2-krotnie rzadziej niż osoby z niskim ryzykiem genetycznym i niezdrowym stylem życia. Wpływ czynników modyfikowalnych na ryzyko raka trzustki był ponad 6-krotnie większy u osób młodszych z wysokim ryzykiem genetycznym niż u osób z niskim obciążeniem genetycznym.

Wyniki sugerują, iż działania profilaktyczne, zwłaszcza rzucenie palenia, utrzymanie prawidłowej masy ciała i regularna aktywność fizyczna, mogą zmniejszać ryzyko raka trzustki, szczególnie jeżeli są wdrożone w młodym i średnim wieku.

źródło: jamanetwork.com

Nawet jednorazowa kolonoskopia może znacząco zmniejszyć ryzyko raka jelita grubego

W wieloośrodkowym badaniu opublikowanym w czasopiśmie The Lancet, oceniono wpływ jednorazowej kolonoskopii przesiewowej wykonywanej w wieku 55–64 lat na ryzyko zachorowania i zgonu z powodu raka jelita grubego. Badanie objęło ponad 84 tysiące osób z Norwegii, Polski i Szwecji. Po 13 latach obserwacji na raka jelita grubego zachorowało 1,46% osób zaproszonych do udziału w badaniu przesiewowym oraz 1,80% osób, u których kolonoskopii nie wykonano.

Przełożyło się to na zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego o 19% w całej populacji objętej zaproszeniem na badanie przesiewowe oraz o 45% wśród osób, które rzeczywiście poddały się kolonoskopii.

Największe zmniejszenie ryzyka zachorowania dotyczyło nowotworów zlokalizowanych w dalszych odcinkach jelita grubego oraz u mężczyzn. Różnica w umieralności z powodu raka jelita grubego pomiędzy grupami była niewielka (zgony odpowiednio u 0,41% osób zaproszonych na badanie i 0,47% uczestników nieobjętych programem przesiewowym).

Wyniki badania wskazują, iż choćby pojedyncza kolonoskopia może skutecznie zmniejszać ryzyko rozwoju raka jelita grubego w populacji ogólnej.

źródło: thelancet.com

Analiza TK przy zastosowaniu sztucznej inteligencji pozwala na wczesne wykrycie raka trzustki

Pięcioletnie przeżycie chorych na raka trzustki wynosi zaledwie 10–13%, głównie z powodu późnego wykrywania tego nowotworu. Rak trzustki przez długi czas nie daje charakterystycznych objawów, a wykrycie wczesnych zmian w badaniach obrazowych jest trudne. Nadzieję budzi dynamiczny rozwój radiomiki, czyli zaawansowanej analizy obrazów radiologicznych, często wspomaganej przez systemy sztucznej inteligencji.

W opublikowanym w 2026 roku badaniu amerykańscy naukowcy przedstawili system AI REDMOD (Radiomics-based Early Detection Model), który potrafi wykrywać niewidoczne dla człowieka oznaki rozwijającego się raka trzustki na podstawie analizy obrazów standardowej tomografii komputerowej (TK). Model wytrenowano na wynikach 969 osób, w tym 156 chorych, u których badanie TK wykonano przed rozpoznaniem raka trzustki, a następnie zwalidowano na niezależnym zbiorze obejmującym kolejne 493 osoby. REDMOD osiągnął czułość 73% i identyfikował cechy rozwijającego się raka średnio 475 dni przed rozpoznaniem klasycznymi metodami.

Dla porównania doświadczeni radiolodzy poprawnie rozpoznawali podejrzane zmiany jedynie w 38,9% tych badań. W przypadku badań TK wykonanych ponad 24 miesiące przed rozpoznaniem raka przewaga sztucznej inteligencji była jeszcze większa: system wykrywał rozwijający się nowotwór w 68% przypadków, podczas gdy lekarze jedynie w 23%. System REDMOD nie „widzi guza” w tradycyjnym znaczeniu, ale analizuje subtelne zaburzenia architektury tkanek trzustki i minimalne zmiany strukturalne, które mogą się pojawiać choćby kilka lat przed wystąpieniem objawów.

Wyniki badania sugerują, iż sztuczna inteligencja może się stać ważnym narzędziem do wykrywania raka trzustki w momencie, gdy choroba pozostało potencjalnie wyleczalna.

źródło: gut.bmj.com

Dobra jakość snu zmniejsza ryzyko nowotworów

Istnieje coraz więcej dowodów wskazujących na związek między zaburzeniami snu a wyższym ryzykiem zachorowania na nowotwory. Brytyjscy naukowcy przeanalizowali dane ponad 470 tys. osób z banku danych UK Biobank, dzieląc ich jakość snu na dobrą, pośrednią i złą. W klasyfikacji uwzględniono czas trwania snu, chronotyp, bezsenność, chrapanie oraz senność w ciągu dnia. Dodatkowo u blisko 53 tys. uczestników opracowano sygnatury białkowe na podstawie badań stężeń osoczowych białek.

Celem analizy było zbadanie zależności pomiędzy jakością snu i sygnaturami proteomicznymi a zachorowalnością na nowotwory (szczególnie raka przewodu pokarmowego). W porównaniu z grupą o najniższej jakości snu, jego dobra jakość wiązała się z mniejszym ryzykiem zachorowania na raka wątrobowokomórkowego (współczynnik ryzyka [HR], 0,64) oraz raka płuca (HR, 0,86). W porównaniu z osobami z najniższego tercyla, osoby z najwyższego tercyla wyniku proteomicznego snu miały mniejsze ryzyko raka przełyku (HR, 0,65), żołądka (HR, 0,46), jelita grubego (HR, 0,72), wątroby (HR, 0,29), pęcherzyka żółciowego (HR, 0,46) oraz trzustki (HR, 0,47).

źródło: medscape.com

Naukowcy przewidują dalszy wzrost zachorowalności na nowotwory skóry

W JAMA Dermatology opublikowano wyniki analizy prognozującej światową zachorowalność na nowotwory skóry do roku 2050. Model zbudowano na podstawie raportu Global Burden of Diseases z 2023 roku, w którym oceniono zachorowania na czerniaka złośliwego (MM), raka płaskonabłonkowego (SCC) oraz podstawnokomórkowego (BCC) w latach 1990-2023.

W 2023 r. na 100 000 mieszkańców Oceanii odnotowano ponad 300 przypadków MM, w Stanach Zjednoczonych ponad 200 przypadków SCC, a wskaźniki zachorowalności na BCC były najwyższe w Oceanii, Ameryce Północnej i Europie Północnej. W latach 1990–2023 odnotowano wzrost zachorowalności na wszystkie trzy typy nowotworów skóry w regionach o niskim i średnim indeksie socjodemograficznym, a liczba przypadków MM wzrosła o ponad 250% w Azji Wschodniej i andyjskiej części Ameryki Łacińskiej, natomiast spadła o 10,5% w Ameryce Północnej.

W tym samym czasie w Ameryce Północnej częstość występowania SCC i BCC wzrosła odpowiednio o 154,1% i 34,6%. Szacuje się, iż liczba lat życia skorygowanych o niepełnosprawność związaną z MM i SCC wzrośnie w latach 2025-2050 r. odpowiednio z 2 do ponad 3,3 mln i z 1,2 mln do 4,0 mln.

źródło: jamanetwork.com

Zaburzenia zdrowia psychicznego zwiększają ryzyko zachorowania na nowotwory

Zgodnie z wynikami badania populacyjnego zaburzenia zdrowia psychicznego, takie jak depresja, lęk i choroba afektywna dwubiegunowa, wiążą się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na nowotwory. W analizie uwzględniono dane ponad 400 tys. chorych zarejestrowanych w bazie UK Biobank w latach 2006–2010.

Nasilenie depresji i lęku oceniano dzięki czteropunktowego kwestionariusza zdrowia pacjenta (PHQ-4). Uczestników obserwowano przez średnio 13,4 roku. W tym czasie odnotowano ponad 68 tys. zachorowań na nowotwory w tym raka piersi, raka jajnika, nowotwory macicy, raka gruczołu krokowego, raka płuca, nowotwory krwi, raka jelita grubego i raka wątroby. Zwiększone ryzyko zachorowania na nowotwory stwierdzono u osób z zaburzeniami depresyjnymi (współczynnik ryzyka [HR], 1,13; p < 0,001), zaburzeniami lękowymi (HR, 1,15; p < 0,001) oraz chorobą afektywną dwubiegunową (HR, 1,22; p = 0,01). Nie stwierdzono istotnych powiązań w przypadku schizofrenii i zespołu stresu pourazowego.

Analizy z podziałem na płeć wykazały, iż zwiększona zachorowalność na nowotwory wśród osób z zaburzeniami depresyjnymi (HR, 1,27) i chorobą afektywną dwubiegunową (HR, 1,54) dotyczy tylko mężczyzn. Zaburzenia depresyjne i lękowe wykazywały najsilniejsze powiązania z nowotworami wątroby, krwi i płuc, a zaburzenia lękowe – także z rakiem gruczołu krokowego.

źródło: onlinelibrary.wiley.com

Pestycydy mogą zwiększać ryzyko zachorowania na nowotwory jelita grubego wśród młodych osób

Dotychczas rak jelita grubego był uważany za chorobę związaną z wiekiem – około 90% przypadków dotyczy osób powyżej 50. rż. Na całym świecie rośnie jednak liczba zachorowań u osób młodszych. Hiszpańscy naukowcy zbadali skumulowane narażenie środowiskowe oraz związane ze stylem życia. Analiza objęła ponad 450 chorych, a grupę kontrolną stanowili pacjenci, u których rozpoznano nowotwór po 70 r.ż.

Jeden z 14 przebadanych pestycydów – pikloram – wykazał silny i stały związek z rozwojem raka jelita grubego w młodym wieku. Pikloram jest stosowany od lat 60. XX wieku. Według autorów badania osoby urodzone później mogły być narażone na dłuższą ekspozycję w ciągu całego swojego życia w porównaniu z wcześniejszymi pokoleniami.

Ponadto czynnikami ryzyka zachorowania na nowotwór jelita w młodym wieku były nieprzestrzeganie diety śródziemnomorskiej oraz niższy poziom wykształcenia związany z gorszą jakością diety.

źródło: nature.com

Palenie marihuany zwiększa ryzyko raka płuca

Duża analiza danych medycznych pochodzących z 67 amerykańskich ośrodków klinicznych wskazuje, iż intensywne palenie marihuany może zwiększać ryzyko raka płuca. W analizie obejmującej 20 lat obserwacji porównano 149 tysięcy osób nadużywających marihuany z podobną grupą osób, które jej regularnie nie używały. Po uwzględnieniu najważniejszych czynników wpływających na ryzyko zachorowania na raka płuca, osoby intensywnie palące marihuanę miały niemal 4-krotnie wyższe ryzyko zachorowania na raka płuca i oskrzeli niż osoby, które nie paliły.

Zwiększone ryzyko dotyczyło wszystkich analizowanych typów histologicznych nowotworu. Badanie nie pozwoliło jednoznaczne określić wpływu dawki marihuany i czasu ekspozycji na ryzyko zachorowania. Wyniki te wskazują na potrzebę uwzględniania w wywiadzie lekarskim zagrożeń związanych ze stosowaniem marihuany.

źródło: linkinghub.elsevier.com

Czy wapowanie zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwory?

E-papierosy są stosunkowo nowym produktem, który pojawił się na rynku około 20 lat temu. Dane dotyczące ryzyka zachorowania na raka płuca pod wpływem długotrwałego wapowania są skąpe. Analiza przeglądów i pojedynczych badań opublikowanych od 2017 roku wykazała, iż wdychanie nikotyny zawartej w e-papierosach „prawdopodobnie” przyczynia się do powstawania nowotworów jamy ustnej i płuc, jednak na razie nie można oszacować rzeczywistego ryzyka ani porównać go z ryzykiem związanym z paleniem tradycyjnych papierosów.

Kiedy e-papierosy pojawiły się na rynku, reklamowano je jako mniej szkodliwą alternatywę dla tradycyjnego palenia i potencjalny sposób na rzucenie nałogu. W najnowszym przeglądzie Cochrane potwierdzono, iż wapowanie z użyciem nikotyny może rzeczywiście zwiększać odsetek osób rzucających palenie w porównaniu do nikotynowej terapii zastępczej.

Równocześnie w czasopiśmie Carcinogenesis podsumowano badania dotyczące rakotwórczości e-papierosów. Okazało się, iż ich użytkownicy są narażeni na działanie znanych lub potencjalnych rakotwórczych substancji. Osoby te mają podwyższone stężenie markerów lotnych związków organicznych w moczu, takich jak akrylamid i akrylonitryl, wyższe stężenia metali ciężkich, takich jak ołów i kadm, a także niektórych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych.

Poziom narażenia jest jednak znacznie niższy niż u palaczy tradycyjnych papierosów. Z drugiej strony badania te wskazują na potencjalne konsekwencje narażenia na wymienione substancje, w tym podwyższone wskaźniki uszkodzeń DNA, stresu oksydacyjnego, przewlekłego stanu zapalnego oraz zmian epigenetycznych w tkankach palaczy e-papierosów.

Aerozole z e-papierosów zawierają także wszystkie 10 kluczowych cech substancji rakotwórczych powodujących zaburzenia naprawy DNA, wywoływania stanów zapalnych i hamowania aktywności układu odpornościowego. Dotychczas zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów płuc pod wpływem wdychania aerozoli e-papierosów wykazano jedynie na zwierzętach.

źródło: academic.oup.com

opracowanie: Onkoserwis – serwis onkologiczny dla dziennikarzy – Polska Liga Walki z Rakiem

PRZESKOCZ DO: STRONA GŁÓWNA

Post Onkoserwis – doniesienia z zakresu onkologii – czerwiec 2026 pojawił się poraz pierwszy w Zwrotnikraka.pl.